Spaceshuttle-lancering veroorzaakt extra lichtende nachtwolken

Zolang de spaceshuttles aan de grond blijven, worden ook minder wolken op zeer grote hoogten gevormd. Dat blijkt uit onderzoek naar de effecten van de vlucht van de Columbia, het ruimteveer dat op 1 februari 2003 tijdens de terugkeer in de dampkring uiteenviel (Geophysical Research Letters 32, L13810).

De gassen uit de hoofdmotoren van een spaceshuttle bestaan voor 97 procent uit waterdamp. Tijdens elke lancering komt er 700 ton in de atmosfeer terecht, waarvan de helft op hoogten rond de 110 kilometer.

Satellietwaarnemingen laten zien dat een groot deel van de waterdamppluim van de Columbia met grote snelheid naar het zuiden bewoog en drie dagen later het zuidpoolgebied bereikte. Daar werden toen op een grondstation ongewoon hoge concentraties ijzer in de atmosfeer gemeten: slijtagemateriaal uit de motoren van de Columbia. Tevens werd in de daaropvolgende dagen een sterke toename van het aantal lichtende nachtwolken gesignaleerd. Dit zijn wolken die op cirrus lijken, maar op hoogten tussen de 80 en 85 kilometer bij temperaturen (ver) onder de 100 °C ontstaan.

Lichtende nachtwolken bestaan uit stofdeeltjes met een ijsmanteltje. Meer waterdamp op grote hoogten leidt tot meer lichtende nachtwolken. Sommige klimatologen proberen trends in het vóórkomen van zulke wolken in verband te brengen met veranderingen in het mondiale klimaat. Michael Stevens en zijn collega's hebben nu echter vastgesteld dat één spaceshuttle 10 tot 20 procent méér lichtende nachtwolken boven Antarctica kan veroorzaken. Twee jaar geleden ontdekten zij dat voor het noordpoolgebied hetzelfde gold. Spaceshuttles hebben dus een mondiale invloed op het optreden van lichtende nachtwolken en dat ondermijnt de rol van deze wolken als klimaatindicator.

Raketlanceringen leveren een veel bescheidener bijdrage aan het ontstaan van dit soort wolken. Aangezien een raket meestal veel steiler naar een (veel) grotere hoogte gaat dan de spaceshuttle en een geringer gewicht transporteert, is de hoeveelheid waterdamp die hij op hoogten rond de 100 km achterlaat (veel) geringer dan die van de spaceshuttle. De Columbia vloog maar liefst vier minuten lang vrijwel horizontaal op een hoogte rond de 110 km!

    • George Beekman