Schat aan gratis literatuur op internet

Daags na verschijning van de jongste Harry Potter downloadde mijn zoon het boek op zijn PSP (Play Station Portable) en las het in twee dagen uit. Voor hem vormde de weergave van het boek op een klein schermpje geen bezwaar. Wie het liever van papier leest, maakt een print, waarna de kosten nog steeds niet in verhouding staan tot die van een origineel. Populaire boeken vind je net zo gemakkelijk op het web als geliefde muziek. De inkomsten van Stephen King, Tom Clancy en John Grisham worden door internet evenzeer bedreigd als die van popgroepen.

Toch hoeven literaire uitgeverijen minder bevreesd te zijn dan platenmaatschappijen, want voor het boek gelden andere internet-wetten dan voor muziek. Het boek is behalve de inhoud ook het tastbare geheel van vormgeving, flaptekst, foto en geur – iets veel persoonlijkers dan een cd, die bovendien – inclusief de hoes – vrijwel exact kan worden gekopieerd. Lezers van het misdaad-, horror- en Potter-genre hebben hier blijkbaar minder last van, maar een literaire roman wordt nog altijd niet op grote schaal vanaf een scherm of geprint op A4-vellen gelezen. Daarom ook is er geen napster-achtige cultus rond pas-verschenen romans ontstaan. Pas als de generatie die het lezen van een scherm niet bezwaarlijk vindt volwassen is en het elektronische boek gangbaar wordt, zullen literaire (zoals nu al wetenschappelijke) uitgeverijen met de digitale versies van hun boeken geld verdienen – en ontstaat een kat-en-muisspel tussen illegale verspreiders en producenten als nu in de muziekindustrie.

Een zoektocht naar gratis literatuur op internet levert niettemin een schat aan titels op. Het betreft hoofdzakelijk klassiek werk, waarvan de termijn waarop auteursrecht geldt, is verstreken. Nadat vier jaar geleden de Britse uitgeverij Penguin tweehonderd werken uit het ijzeren repertoire als Emma van Jane Austen en Frankenstein van Mary Shelley op het net publiceerde, is het snel gegaan. Belangrijke motor in het toegankelijk maken van de klassieken is het Amerikaanse project Gutenberg, dat energiek van uw computer óók een goed gesorteerde bibliotheek maakt (www.gutenberg.org). Hier vindt men alleen al onder de S de vrijwel complete werken van Friedrich Schiller, Walter Scott en William Shakespeare. Op The Online Books Page (digital.library.upenn.edu/books) zijn kleinere `projecten' te vinden die de literatuur per land on line beschikbaar stellen. Voor ons land is dat de bibliotheek voor Nederlandse letteren (www.dbnl.org), waar de eerste anonieme literatuur tot en met twintigste-eeuws werk te vinden is. Terwijl Karel ende Elegast en Jacob van Maerlant, Louis Couperus en Lucebert uit de winkel verdwijnen, gunt internet het boek een tweede leven.

Andere sites: www.literature.org en www.bibliomania.com.