Prepensioen-wet is `gordiaanse knoop'

Veel pensioenuitvoerders zijn niet op tijd klaar voor de nieuwe wet over het vervroegd pensioen. Dit zet het kabinet onder druk: moet de invoering worden uitgesteld of toch doorgaan per 1 januari 2006?

Het is alweer bijna een jaar geleden dat er in de polder een storm opstak over de afschaffing van het vervroegd pensioen. Die luwde na het Museumplein-akkoord, waarin het kabinet aan de sociale partners beloofde fiscale ruimte over te laten voor een gedeeltelijke reparatie. Maar is de rust daarmee definitief weergekeerd? De komende weken moet dat blijken.

De Wet aanpassing fiscale behandeling vut/prepensioen en introductie levensloopregeling, zoals deze voluit heet, is niet alleen op kritiek gestuit van de sociale partners. De partijen die de pensioenregelingen uitvoeren (naast bedrijfstak- en ondernemingspensioenfondsen ook commerciële verzekeraars) voorzagen vorig jaar ook problemen. Eerst zouden werkgevers en vakbonden in alle CAO's afspraken moeten maken over de verlangde reparatie, en pas daarna zouden de uitvoerders de vele tienduizenden pensioenregelingen kunnen aanpassen. Invoering van de wet per 1 januari 2006, zoals het kabinet wil, zou daarom wel eens onhaalbaar kunnen zijn, waarschuwden de uitvoerders.

Het parlement luisterde naar deze kritiek. Niet door de invoering uit te stellen, maar door van minister De Geus (Sociale Zaken, CDA) te eisen dat hij de Eerste Kamer uiterlijk drie maanden voor de beoogde invoeringsdatum zou laten weten hoe ver de voorbereidingen waren gevorderd. De bewindsman zei destijds, tijdens de behandeling van zijn wetsvoorstel in de senaat, op 15 februari: ,,Niemand zit hier in dit land te wachten op chaos in de uitvoering. Ik draag en aanvaard de volledige politieke verantwoordelijkheid voor het implementeren van deze wet.'' Hij beloofde ook in september mee te zullen delen welke conclusies het kabinet aan de evaluatie verbindt. ,,Als blijkt dat verantwoorde invoering op 1 januari niet mogelijk en uitstel de aangewezen oplossing is, ben ik bereid om wetswijziging voor te stellen.'' De Geus zei ervan overtuigd te zijn dat 2006 haalbaar is: ,,De technische implementatie moet mogelijk zijn.''

De wet `VPL', zoals deze in pensioenkringen wordt genoemd, is één van de paradepaardjes van het kabinet-Balkenende II. De coalitie van CDA, VVD en D66 hoopt met de afschaffing van de fiscale subsidie van vut en prepensioen te bereiken dat meer mensen langer zullen doorwerken, om zo de kosten van de vergrijzing en de ontgroening te kunnen dragen. Toen het kabinet dit plan in 2003 presenteerde, was invoering per 2006 misschien niet eens onrealistisch. Immers, de werkgevers en de vakbonden zouden al in 2004 aan de CAO-tafel kunnen onderhandelen over de gevolgen van het nieuwe stelsel. De pensioenuitvoerders zouden dan nog ruim de tijd hebben om de regelingen op te stellen en langs de fiscus te loodsen.

Maar de werkelijkheid bleek weerbarstiger. De `afschaffing' van het prepensioen stuitte op grote weerstand bij de vakbonden, en dat werd verergerd door de onbuigzame houding van het kabinet. Dat dacht de stelselwijziging ook zonder steun van de vakbonden te kunnen doorvoeren, wat in de herfst van vorig jaar leidde tot het grootste sociale conflict van de laatste jaren. En daarmee tot fors tijdsverlies. De pensioenuitvoerders waren toen al ongerust.

Inmiddels is gebleken dat die ongerustheid gegrond was. Uit onderzoek van werkgeversorganisatie AWVN, betrokken bij de onderhandelingen over ruim 500 CAO's, blijkt dat maar éénvijfde van haar leden op tijd klaar is: 65 procent verwacht wél de vereiste CAO-afspraken te hebben gemaakt, maar de pensioenregelingen niet op tijd te kunnen aanpassen. De Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen (VB) zegt dat de grote fondsen, zoals ABP en PGGM, wel op tijd zijn, maar de kleinere niet.

Een enquête van de Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen wees deze week uit dat 63 procent van de hierbij aangesloten fondsen voor uitstel van de wet is. Dat geldt ook voor het Verbond van Verzekeraars, dat waarschuwde dat werknemers anders meer dan een jaarsalaris aan naheffingen moeten afdragen aan de fiscus.

Niet alle betrokken partijen zijn echter voor uitstel. AWVN vindt dat de wet gewoon op 1 januari moet worden ingevoerd, omdat veel CAO-partijen al wel afspraken hebben gemaakt. De belastingdienst zou een soepel beleid moeten voeren jegens werkgevers die hun pensioenregeling nog niet aangepast hebben. Ook de vakcentrale FNV ziet niets in uitstel als voor veel werknemers de regelingen al wel klaar zijn.

Directeur Peter Borgdorff van VB spreekt zich niet uit over uitstel, maar zegt: ,,Ik heb zelden zo'n gordiaanse knoop gezien. De Geus heeft hem gemaakt, hij moet hem ook maar ontwarren.'' Maandag voert de minister gesprekken met de sociale partners en de pensioenuitvoerders. Hij heeft dan nog een maand de tijd om eruit te komen.

    • Claudia Kammer
    • Elsje Jorritsma