Nieuw record

Op het schaakfestival in Mainz, waarover ik vorige week schreef, werd een record gevestigd: zes dames op het bord, waarvan vijf tegelijkertijd. Het gebeurde in de partij tussen Jörg Hickl en Ivan Sokolov uit het Ordix Open, waar de gewone regels golden, niet die van Fischerandom.

Partijen waarin vijf dames tegelijk op het bord staan zijn zeldzaam. Beroemd is de prachtpartij Aljechin-Grigoriev, Moskou 1915, maar die is door Aljechin verzonnen en telt dus niet mee, evenmin als de derde matchpartij Van Hall-Krabbé Amsterdam 1963, met zes dames, die door Tim Krabbé in 1967 in het tijdschrift Schaakrevue werd gepubliceerd in het kader van een artikel over het Marshallgambiet. Daaruit viel te leren dat de nieuwe dame die wit in die opening soms kan halen met a2-a4xb5xa6-a7-a8D nog lang niet altijd de winst garandeert. Als Vladimir Kramnik dat beter had beseft zou hij vorig jaar niet de achtste matchpartij tegen Peter Leko hebben verloren.

Ik vroeg me af of die oude analyses uit 1967 nog relevant zouden zijn voor de moderne openingstheorie, maar werd ervan weerhouden om het te controleren toen ik een Amsterdams telefoonnummer zag dat ik indertijd in het tijdschrift had geschreven. Het had vijf cijfers, daar konden ze het toen nog mee doen. Zo onstuimig als het telefoonnet zich ontwikkeld heeft, zo is het ook met de openingstheorie gegaan. In 1967 leefden we in de prehistorie.

Tim Krabbé schrijft op zijn website dat er tot voor kort slechts twee partijen waren geweest met vijf dames tegelijk op het bord. Dit jaar kwamen er nog twee bij, Miton-Benjamin uit het World Open in Philadelphia en Hickl-Sokolov uit Mainz.

Die laatste partij is in zekere zin de absolute recordhouder, omdat er behalve de vijf dames die in het tweede diagram te zien zijn ook nog een andere dame was gehaald, die wel snel weer verdween, maar toch een beetje meetelt. In die andere drie partijen gebeurde zoiets niet.

Het is geen kunst om een rapidpartij door de computer te halen en dan grove fouten op te merken en ik ben er ook niet trots op, maar de waarheid moet toch gezegd: de laatste fase van deze recordpartij stond op een buitengewoon laag peil. Het speeltempo was 25 minuten + 10 seconden per zet en op grond van dat lage peil mogen we aannemen dat die 25 minuten voor beide spelers op waren en dat ze iedere zet binnen 10 seconden moesten doen.

Hickl-Sokolov, na wits 34ste zet. Wit heeft een pion voor de kwaliteit, wat hier niet helemaal voldoende compensatie is. 34...De7-g5 Maar na deze zet had wit er met 35. Pxd4 gevolgd door 36. Pxe6+ twee pionnen bij kunnen winnen. 35. Da5-e1 e6-e5 36. Pb5-d6 Dit had op slag moeten verliezen na 36...Df6, waarmee zwart een volle toren voor komt. 36...Tc8-b8 37. Lf3-g2 Tb8-b6 38. Pd6-b5 Tb6-a6 39. Te2-b2 Th8-b8 40. Lg2-h3 Pd7-f6 41. Tb2-e2 e5-e4 Met 41...Dh5 42. Lg2 Pg4 gevolgd door Tf6 of Tf8 had zwart een aanval gekregen die wit nog meer materiaal zou kosten. 42. d3xe4 Pf6-h5 Ook hier was 42...Dh5 beter. 43. Lh3-g2 Ta6-b6 44. e4-e5 d4-d3 45. Te2-d2 Tb6xb5 46. c4xb5 c5-c4 Daar komen de aspirant dames, maar voorlopig zijn ze nog niet erg gevaarlijk. 47. e5-e6 Tb8-d8 48. Td2-d1 d3-d2 49. De1-e4 c4-c3 Wit is intussen goed komen te staan en nu was 50. e7 Te8 51. Dc6 heel sterk geweest. 50. b5-b6 Dg5-f5 Want hier had zwart met 50...Pxg3 de zaak nog onduidelijk kunnen maken. 51. e6-e7 c3-c2 Nu kan wit op verschillende manieren in groot voordeel komen. 52. Td1-f1 Maar niet zo, want nu komt zwart weer gewonnen te staan. 52...d2-d1D 53. e7xd8D Dd1xd8 54. De4-b4 Dd8-d1 Voor de laatste keer gaat het voordeel in andere handen over. Met 54...Ddf6, met de dreiging 55...c1D en 56...Dxf2+, had zwart snel kunnen winnen. 55. b6-b7 c2-c1D 56. b7-b8D

De drie dames van zwart helpen hem niet. Hij moet er een verliezen en blijft dan twee pionnen achter bij slechte koningsstelling. 56... Dd1xf1+ 57. Lg2xf1 Ph5-f6 Ook dat nog. 58. Db4-f8+ Zwart gaf op.