`Nederland moet reorganiseren zoals KPN'

Topman Ad Scheepbouwer besloot vorige week tot zijn pensioen bij telecombedrijf KPN te blijven. KPN blijft volgens Scheepbouwer zelfstandig, maar met Nederland gaat het de verkeerde kant op.

Ad Scheepbouwer houdt van werken, vertelt hij. Als hij onlangs niet voor drie jaar bij KPN had bijgetekend, zou hij een andere baan hebben gezocht. ,,Maar ik blijf ook omdat we een half jaar geleden een nieuwe strategie hebben aangekondigd, waar ik nog een zwengel aan wil geven.''

KPN wil een leidende positie krijgen in nieuwe diensten zoals internetbellen en digitale televisie. Met mobiele telefonie wil het bedrijf groeien, vandaar dat het onlangs heeft aangekondigd Telfort te willen kopen. Ook heeft KPN recent tevergeefs geprobeerd de Duitse mobiele telefonie-tak van het Britse O2 over te nemen.

Scheepbouwer heeft als topman van een internationaal bedrijf ook ideeën over de economie en het bestuur van Nederland. Hij maakt zich zorgen over de heersende ,,Jan Saliegeest''.

Scheepbouwer werd in 2001 aangesteld om KPN te redden. Het bedrijf stond aan de rand van de afgrond door overname van het Duitse E-plus en aankoop van een umts-licentie. Nu is KPN financieel gezond, maar het zit wel in een moeilijke periode. Internetbellen neemt snel de plaats in van de traditionele vaste telefonie. In mobiele telefonie moet het bedrijf fel concurreren met giganten als Vodafone en T-Mobile.

Wat wilt u doen in die drie extra jaren bij KPN?

,,Mobiele telefonie groeit aardig, maar vaste telefonie staat onder druk. Die vaste poot wil ik laten groeien door meer inhoudelijke dingen aan te bieden: muziek, films, digitale televisie. Mensen willen daar voor betalen. Kijk naar I-tunes: daar werden in korte tijd honderden miljoenen liedjes verkocht. En ik weet zeker dat digitale tv dé trend van de komende jaren is. Ook bellen via internet wordt onweerstaanbaar: betere geluidskwaliteit voor lagere prijzen. Gemiddeld is het 15 tot 20 procent goedkoper.''

KPN is actief in Nederland, België en Duitsland. Wil KPN nog overnemen buiten die landen?

,,We hebben nu niets op het oog, maar als we uitbreiden zal dat in landen zijn die aansluiten op het blok waar we nu zitten.'' Hij trekt een smerig gezicht: ,,Dus niet in Maleisië of Oekraïne of zo.''

Zit in landen in het Verre Oosten, Oost-Europa en Rusland juist niet de groei?

,,We hebben tien jaar in Cesky Telecom in Tsjechië gezeten en dat is niet goed bevallen, dat hebben we verkocht. We zaten ook in Hongarije. In Oost-Europa is er een cultuur waarbij het politieke met het zakelijke verweven is en volgens mij is dat niet veranderd. Dat is lastig opereren voor een beursgenoteerd bedrijf.''

KPN is in Europa een van de kleintjes. Als u afscheid neemt, is KPN dan nog een zelfstandig bedrijf?

,,Voor een consolidatieslag is altijd een drijfveer nodig en op dit moment is die er in de telecomsector niet. Elk telecombedrijf kan zichzelf nu redelijk bedruipen. Bovendien vinden buitenlandse bedrijven Nederland een van de meest vervelend gereguleerde markten in Europa. Die regulering van met name de Opta kost ons bedrijf per jaar 5 à 10 procent van de winst (vorig jaar 1,76 miljard euro). Dus als ik afscheid neem, is KPN nog zelfstandig.''

Onder uw bewind zijn 18.000 arbeidsplaatsen verdwenen. De komende drie jaar komen er nog 8.000 bij. Bent u bang herinnerd te worden als Ad de Slager?

,,Ik ben hier niet gekomen om aan mijn imago te werken. Wil KPN overleven dan moet ik die dingen doen. Vijf jaar geleden hadden we 12 miljard euro omzet met 50.000 mensen. Nu maken we dezelfde omzet met 30.000 man. De productiviteit is heel erg opgevoerd.

,,In een bedrijf waar het lang goed is gegaan, treedt altijd een bepaalde mate van verwennerij op. Je hebt overal iemand voor en ze zijn de hele dag druk. Goed beschouwd blijkt een groot deel van hun werk minder nodig. Dit is geen sociale werkplaats.''

Bent u geliefd?

,,Nee, dat denk ik niet.''

Maar u heeft KPN gered.

,,Jawel, er zijn wel een hoop mensen die dat appreciëren. Het heeft geholpen dat ik in 2001 heel helder heb verteld wat er aan de hand was: `Als we niets doen, dan gaan we op die en die datum failliet'''.

Hoe zou u Nederland reorganiseren?

,,Nou, net zo als bij KPN. Het kabinet-Balkenende heeft onvoldoende duidelijk gemaakt dat we in een crisis zitten. De investeringen dalen. Aan de onderkant van de arbeidsmarkt verdwijnen banen naar Oost-Europa en het Verre Oosten. Aan de bovenkant naar de Verenigde Staten en India. In het midden ontstaan weinig nieuwe bedrijven. Als je met dit beleid tien jaar doorgaat, zou een bedrijf failliet gaan.

,,Het kabinet moet Nederland fiscaal aantrekkelijker maken. De arbeidsmarkt moet worden geliberaliseerd. Als je mensen mag ontslaan, zijn er meer mensen aan het werk. Dat zie je in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië.''

,,Het CWI (Centrum voor Werk en Inkomen dat ontslagaanvragen toetst, red.) heeft de politieke opvatting dat ze liever geen ontslagen goedkeuren. In 2001 presteerden ze het te zeggen: op die afdeling maakt u winst, dus daar mag u niemand ontslaan. Het is hun bedoeling zoveel mogelijk zand in de machinerie te gooien. Asociaal, want je houdt het ontslagproces lang op.''

,,We hebben ook een deken van geld over allochtonen gegooid. In de VS zijn de immigranten de meest populaire werknemers: ze werken twee keer zo hard tegen de helft van het loon. Wij geven allochtonen niet eens de kans te werken. Als je hier binnenkomt krijg je een huis, een uitkering en vervolgens zeggen ze: je hoeft niet echt te gaan werken als je niet meer verdient dan de uitkering. Dat is deels een verklaring waarom de integratie langzamer gaat dan in de VS. Daar zeggen ze: als je gaat werken, leer je automatisch de taal en cultuur.''

Neemt het kabinet-Balkenende de goede maatregelen?

,,Ze werken aan de vermindering van de administratieve lasten, de nachtmerrie van de vergunningen. Probleem is dat ik geen structurele verschuiving zie in de goede richting. Ik zie arbeid niet goedkoper worden en ik zie geen maatregelen om nieuwe kennis binnen te halen of het onderwijs te herinrichten.

,,Met het prepensioen is het kabinet door de bocht gegaan. Balkenende verkocht dat slecht. Als hij het goede verhaal had gehouden, stond het Museumplein vol jongeren die zeiden: `De groeten! Waarom moet ik jaren werken voor mensen die te besodemieterd zijn zelf iets langer door te werken?'''

Had u zitting willen nemen in het kabinet-Balkenende?

,,Weet ik niet. De overheid heeft wel de leukste uitdagingen. Je kunt files oplossen, werkloosheid aanpakken. Maar de eerste keer dat ik door de Tweede Kamer voor onbenullige vragen moet terugkomen van mijn vakantie, krijg ik er misschien weer genoeg van.''

Verdienen politici genoeg?

,,Het zou verstandig zijn om politici meer te betalen. Daarmee vergroot je het aantal mensen dat daarvoor in aanmerking komt. Bij de laatste kabinetsformatie zijn kandidaten afgehaakt, omdat ze te weinig zouden verdienen om hun alimentatie of hypotheek te betalen. Ik pleit voor verdubbeling van hun inkomen. Een premier zou 300.000 euro moeten verdienen, ministers 250.000 euro.''

Op welke partij heeft u de laatste keer gestemd?

,,VVD. Zalm. Ik weet niet wat ik de volgende keer stem. De VVD heeft het gat rechts van het midden niet ingevuld. Deze partij zit nu toch een beetje links van het midden.''