Duitsers sparen te veel en consumeren te weinig

Het kan wel zijn dat Duitsland er volgens buitenlandse investeringsbanken goed voor staat, maar dat wil nog niet zeggen dat de nationale economie opleeft, meent het Duitse weekblad Die Zeit. Want, denkt het blad, de Duitsers sparen te veel, ze consumeren te weinig, en ze investeren niet genoeg. Dat laatste geldt ook voor de overheid. Het blad wijst erop dat de Amerikaanse overheid de laatste dertig jaar tot drie keer toe – in 1982, in 1990 en in 2001 – de overheidsuitgaven heeft uitgebreid met het doel om een recessie te voorkomen. Denemarken, Groot-Brittannië en Finland deden in 1993 precies hetzelfde en lieten het begrotingstekort onbekommerd stijgen, ,,met als gevolg dat de economische groei tussen 1993 en 2004 dubbel zo groot was als in Duitsland''.

En er is geld zat in Duitsland, vindt het blad, zij het dat de kloof tussen arm en rijk onder de roodgroene coalitie alleen maar groter is geworden. In 1997 waren er 510.000 Duitse burgers met een vermogen van meer dan een miljoen euro. Vandaag de dag zijn het er 756.000. Volgens officiële statistische gegevens leggen de Duitsers die meer dan 5.000 euro netto per maand verdienen, maar liefst 22 procent ervan opzij. En zo lang deze welgestelde burgers zo veel blijven sparen, aldus het blad, blijft het tobben met de consumptie. Aan de lagere inkomensgroepen ligt het niet, want die kunnen het hoofd nauwelijks boven water houden.

Iets soortgelijks is er aan de hand met het bedrijfsleven. Met grote ondernemingen als BMW en SAP gaat het uitstekend, dankzij de belastingverlagingen en de druk op de loonkosten. Maar met de 400.000 ondernemingen uit het midden- en kleinbedrijf, waar acht van de tien Duitsers hun brood verdienen, gaat het helemaal niet zo goed. Deze bedrijven werken grotendeels voor de kwakkelende thuismarkt. Uit recent onderzoek van de verenigde Duitse Kamers van Koophandel blijkt, dat ruim 30 procent van het midden- en kleinbedrijf verwacht dat de situatie van het eigen bedrijf de komende maanden zal verslechteren.

Opleving van de Duitse economie is pas aan de orde, zo meent het Duitse zakenweekblad Wirtschaftswoche, als Angela Merkel en haar ploeg het huiswerk doen dat Schröder en de zijnen hebben verzuimd. Dat betekent dat ze ervoor moeten zorgen dat de belastingdruk lager wordt, dat de kosten voor energie omlaaggaan, en dat de bureaucratie op de arbeidsmarkt vermindert. Het is volgens het blad vooral het ontslagrecht dat het midden- en kleinbedrijf ervan weerhoudt nieuw initiatieven te nemen, inclusief het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen. De overmatige regulering van de arbeidsmarkt staat volgens het blad model voor de manier waarop de Duitsers elk risico uit hun leven willen bannen en geen verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leven. Met instemming citeert het blad de manier waarop de liberale Otto Graf Lambdorff Duitslands `maatschappelijke grondhouding' typeert: ,,Woedend rukken de leeuwen aan hun tralies in de dierentuin en eisen hun vrijheid op, maar staan erop dat ze driemaal daags gevoederd worden.''

Minder belasting? Dat kan, als het aan belastingexpert Paul Kirchhof ligt. Door hem aan te wijzen als haar ideale minister van Financiën laat kanselierskandidaat Angela Merkel zien dat het haar ernst is met haar plannen voor grondige hervormingen, schrijft het Duitse weekblad Der Spiegel. Kirchhof immers bepleit al jaar en dag afschaffing van subsidies aan bedrijven en afschaffing van alle 418 aftrekposten die het Duitse belastingstelsel kent. Het gaat bij elkaar om een bedrag van 240 miljard euro, waaronder 2,7 miljard euro voor de steenkolenbranche, 11,4 miljard voor de bezitters van een eigen huis, 4 miljard voor de pendelaars, en 2 miljard voor overwerk. De plannen van Kirchhof garanderen ook meer transparantie in de boekhouding van de bedrijven. Als het aan hem ligt zullen vermogensbestanddelen als aandelen in de balans zichtbaar moeten zijn met hun feitelijke marktwaarde. En als ze stijgen is de boekwinst belastbaar. Tot nu toe komt de fiscus pas in actie als de onderneming aandelen met winst verkoopt.

Het is alleen de vraag hoeveel ruimte de populaire Kirchhof krijgt. Want Merkels vertrouwelingen beginnen zich volgens het blad nu al zorgen te maken over de vrijmoedige manier waarop hij zijn plannen aan de man brengt.

Onbeantwoord is ook de vraag of Kirchhof de investeringssubsidie afwijst die de Europese Commissie wil toewijzen aan Oost-Duitsland met uitzondering van Berlijn. Want, schrijft het Britse weekblad The Economist, hoewel de nationale economie als geheel duidelijke tekenen van opleving vertoont, is daar in het oosten van Duitsland nog niet veel van te merken. De Europese subsidie van 30 procent op elke investering in Oost-Duitsland geldt voor de periode tot 2013 en komt bovenop de 90 miljard euro die dit gebied al heeft ontvangen. Dat is ook nodig want nog steeds is zo'n 20 procent van de beroepsbevolking werkloos. Nieuwe arbeidsplaatsen blijven volgens het blad achterwege omdat de loonkosten, ook al bedragen ze 62 procent van die in West-Duitsland, altijd nog vier keer hoger zijn dan in buurlanden Polen en Tsjechië.