Dubbel gelukkig schenken

Het doen van schenkingen, maar ook vrijwilligerswerk of het spelen op een tuba in de dorpsfanfare kan een aardige aftrekpost bij de fiscus opleveren. Maar over een `goed doel' dat voor aftrek in aanmerking komt bestaat veel verwarring.

Vrijgevigheid kan een goed gevoel geven, het besparen van belasting trouwens ook. In zo'n geval is het besparen van belasting via schenking een fraaie optie. Deze zomer heeft staatssecretaris Joop Wijn (Financiën) de mogelijkheden voor het aftrekken van giften van de belasting zelfs nog verruimd. Ook zijn er manieren om contributiebetaling of leuke dingen voor de eigen familie in de vorm van een aftrekbare schenking te doen.

De klassieke fiscaal aftrekbare gift loopt via de bank. Maar wie zich daartoe beperkt, ziet aantrekkelijke alternatieven over het hoofd. ,,Ik rijd elke week met mijn auto enkele blinde stadgenoten naar de manege van het blindeninstituut in Gelderland'', zegt Ina de Brouw uit Heerlen. Vrijwilligerswerk waar ze zich niet op wil laten voorstaan. Ze kan bij het instituut aanspraak maken op een kilometervergoeding en zelfs een bescheiden daggeld. Daar doet ze het allemaal niet voor en ze heeft het geld niet nodig. ,,Geen van ons brengt die vergoedingen ooit In rekening.''

Zo redeneren veel vrijwilligers. Maar die bescheidenheid zouden ze bij het invullen van hun belastingaangifte toch beslist niet aan de dag hoeven leggen. De 2.250 kilometer die Ina de Brouw jaarlijks voor haar vrijwilligerswerk aflegt kan fiscaal als aftrekbare gift worden aangemerkt. De vaste verrekenprijs die de fiscus daarvoor hanteert is 18 eurocent per gereden kilometer, in dit geval dus ruim 400 euro. Ook de door het stichtingsbestuur vastgestelde dagvergoeding van 15 euro valt daaronder. Het doet er niet toe dat Ina en haar medevrijwilligers ooit vrijwillig hebben getekend voor het afzien van die vergoedingen; essentieel is het bestaan van de regelingen voor de kostenvergoedingen.

Het resultaat is in dit geval een aftrekbare gift van 1.100 euro. Dat levert haar een belastingbesparing van ruim 400 euro op. Geld dat ze overigens meteen weer aan het goede doel doorgeeft. Dat heeft dus alle belang bij Ina's aftrekpost. En dus bij het opstellen van een formele vergoedingsregeling en het bekendmaken van fiscale faciliteiten. Het systeem werkt trouwens op dezelfde manier voor bestuursleden.

Maar wat telt mee als goed doel? Ook de dorpsfanfare waar Ina's partner Patrick tuba speelt? Dat doet hij uitsluitend voor zijn plezier en omdat hij zijn geliefde instrument zo beter onder de knie krijgt. Tientallen jaren lang heeft de belastingdienst tot voor de Hoge Raad volgehouden dat Patrick geld voor zijn hobby uitgeeft. Daar wil de schatkist niet via een aftrekpost aan meebetalen. Het hoogste rechtscollege besliste echter dat alle organisaties die voor meer dan de helft voor het algemene nut actief zijn, volledig meetellen als `goed doel' voor de giftenaftrek. Daar kun je dus aftrekbare schenkingen aan doen.

Patricks harmonie treedt tijdens Koninginnedag, carnaval en andere hoogtijdagen in het dorp op. Dat valt onder de kwalificatie `algemeen nut'. Evenals – en daar zit de crux – alle repetities van de fanfare voor die feestelijke gelegenheden. Bij elkaar gaat het om meer dan de helft van de fanfareactiviteiten. Daarom kan Patrick zijn contributie én de extra bijdrage aan het instrumentenfonds in zijn aangifte inkomstenbelasting als aftrekpost opvoeren. Voeg daarbij de contributie voor hun politieke partij, een spontane storting op giro 555 en de bijdrage aan het lokale historisch genootschap en er staat een fikse aftrekpost op het aangiftebiljet, die menigeen makkelijk over het hoofd zou kunnen zien.

Maar er zijn grenzen. ,,Tweemaal per jaar geef ik bloed, dat is ook een donatie'', zegt Patrick. Dat is misschien wel zo, maar er is al eens iemand geweest die één liter afgetapt bloed fiscaal had vertaald in een aftrekpost van 2.500 euro. Dat ging de belastingrechter beslist te ver.

CDA-staatssecretaris Joop Wijn (Financiën) vindt de benadering van de Hoge Raad te royaal. Hij wil de eis invoeren dat erkende goede doelen 90 procent van hun tijd aan het algemene nut besteden. Op 14 september praat hij daarover met de Tweede Kamer. Alleen de belastingdienst weet welke goede doelen fiscaal zijn erkend. U kunt nergens een lijst erkende goede doelen opvragen. Het bestuur van het goede doel weet wel of het fiscaal is erkend. Zo niet, dan moet het eerst een verzoek bij de belastingdienst indienen. Daarvoor moet men bij het belastingkantoor in Den Bosch zijn. Vier ambtenaren verwerken daar de 1.600 jaarlijkse aanvragen die binnenkomen. Zij moeten ook de status van de 16.000 al geregistreerde goede doelen controleren, maar hebben daar domweg de tijd niet voor.

Voor de belastingaftrek van gewone giften gelden enkele hinderlijke beperkingen (zie `Een oncontroleerbaar object als de collectebus is voor de fiscus geen gift'). Die kan men omzeilen met een ten onrechte weinig bekende vorm van geld schenken: via een lijfrente. Maar dat is wat ingewikkelder. Zo'n jaarlijkse gift loopt via de notaris en je zit er volgens de wet vijf jaar aan vast. Maar de meeste goede doelen regelen die notaris graag voor u. Een thuis in te vullen machtiging is voldoende. Staatssecretaris Wijn berust erin dat u door meteen de eerste jaartermijn te schenken, de verplichte periode terugbrengt van vijf naar vier jaar. Nieuw, maar wel zo geruststellend is dat de jaarlijkse betalingsverplichting mag vervallen bij onvrijwillige werkloosheid. Dat was al zo bij arbeidsongeschiktheid en overlijden. Maar als u over de kleine ongemakken en de wat gewichtige sfeer rondom de lijfrente heenstapt, wacht een rijke fiscale beloning.

Veel aftrekbeperkingen van gewone giften gelden niet. Er bestaat bijvoorbeeld geen minimum of maximum. Maar wat belangrijker is, de criteria voor een goed doel spelen hier minder sterk op. Elke vereniging met meer dan 25 leden komt in aanmerking voor een aftrekbare schenking zolang ze geen onderneming drijft.

Dat brengt ineens de voetbalclub van Patrick binnen beeld. Voor de gewone giftenaftrek telt die niet mee omdat de club niet voor ten minste de helft het algemeen belang dient, hij is er voor de leden. Overigens studeert de Hoge Raad op de vraag of je van een voetbalclub misschien toch kunt zeggen dat ze een algemeen nut beogende instelling is die voor giftenaftrek in aanmerking komt. Een incidenteel concert voor de donateurs van een orkest vormt evenwel geen enkel probleem. Het is allemaal nogal gecompliceerd. Op zoals Joop Wijn dat formuleert: ,,Een ingewikkelde lappendeken.''

Omdat er geen bovengrens is aan aftrekbare giften via een lijfrente, kan het om grote bedragen gaan. Vermogenden kunnen een eigen stichting of fonds opzetten dat de schenkingen in ontvangst neemt. Vaak fungeert een dergelijk fonds op naam onder de vleugels van een landelijk opererend goed doel. De schenker kan op deze manier nauwkeurig bepalen hoe het goede doel het geschonken geld besteedt.

Een stap verder liggen de schenkingen die vermogenden doen aan een `eigen' stichting met een mooi geformuleerd doel dat in werkelijkheid (mede) dient als dekmantel voor het doorsluizen van geld naar kinderen en andere familieleden. Dan verruilen we de sfeer van de gratis notaris voor de dure belastingadviseur. De betrokkenen kunnen dergelijke aftrekposten zo hoog opvoeren dat miljonairs over een aantal jaren geen cent inkomstenbelasting betalen. Wijn wil daar een eind aan maken.

Wijn spreekt van ,,een groot risico dat dergelijk vermogen zich aan het zicht van de fiscus onttrekt'', waarna het kapitaal ,,zonder fiscale gevolgen naar het buitenland wordt overgebracht''. Het is begrijpelijk dat het kabinet daar een eind aan wil maken. Maar moet daarom ook Patricks fanfareorkest buiten de fiscale faciliteiten vallen?

    • Aertjan Grotenhuis