400 verkeersborden, 460 wc's en 300 maaltijden per minuut

Vandaag vindt Mystery Land voor de twaalfde keer keer plaats, dit keer op het voormalige Floriade-terrein in de Haarlemmermeer. Het is het oudste dance-evenement van Nederland. Hoe organiseer je een feestje voor vijftigduizend mensen?

Vorig jaar trok twee dagen voor het dansfeest een storm met windstoten tot windkracht elf over het terrein en legde een groot deel van het kilometers lange hekwerk plat. De volgende dag viel er nog eens 60 millimeter regen en werd het park een modderpoel. Zo'n storm op de dag van het feest zelf, is één van de nachtmerrie-scenario's voor directielid Sander Groet (36). Samen met Brian Bout organiseerde hij in 1993 de eerste Mystery Land bij Lelystad. Groet schetst de magnitude van de klus. ,,Op 27 augustus verdubbelt het inwonertal van Hoofddorp bijna. Van de 50.000 bezoekers komt ruim de helft met de auto. Daarvoor leggen we drie parkeerterreinen en nog eens twee reserve-terreinen aan voor ruim 11.000 voertuigen. De bezoekers komen op drie verschillende plekken binnen. Na de kaartcontrole wordt iedereen gefouilleerd op het bezit van eten, wapens, drugs, foto- en filmapparatuur. Ze moeten programmaboekjes met een plattegrondje krijgen. We moeten zorgen dat ze allemaal munten kunnen kopen. Als het regent, moet iedereen kunnen schuilen. Iedereen gaat een paar keer per dag naar het toilet. Dus pakweg zo'n honderdduizend toiletbezoeken. Iedereen wil drinken. En tussen vijf en zeven uur gaat de biologische wekker af en wil iedereen eten. Dus we moeten in – pak hem beet – twee uur tijd dertigduizend mensen te eten geven. Dat is dus 300 maaltijden per minuut. Bij de catering staan tijdens de spits bijvoorbeeld tien volautomatische patatraderen te draaien die er elke seconde een frietje uitpersen.''

Een paar dagen voor het festival ligt het voormalige Floriadeterrein in Vijfhuizen er verstild bij. Het is een onoverzichtelijk en speels park met grasvelden, heuvels, watertjes, vijvers, een bos en een uit terrassen opgebouwde piramide. Bij de noordelijke ingang staat de voormalige plantenkas, een gebouw met het formaat van een aankomsthal van een vliegveld. Daar komen tientallen overdadig getatoeëerde mannen samen voor de lunch, de podium- en hekkenbouwers. De afgelopen dagen hebben ze tien kilometer hekwerk neergezet en al enkele tenten en steigerconstructies gebouwd.

Afgelopen maandag zijn zo'n vijfhonderd man aan de slag gegaan om hier ,,een hele stad uit de grond te stampen'' met bijhorende telefoonlijnen, waterleidingen en stroomtoevoer via aggregaten. Binnen een week verrijzen twintig verschillende paviljoens, tenten en podia. Alle area's, zoals het in het anglo-dutch van de dancewereld heet, hebben eigen licht, geluid en krijgen een eigen muziekstijl, atmosfeer en aankleding (`deco'). Ze dragen namen als Open Air Stage, Club Love International, Black hole, Bloomingdale Beach, Cocoon, Subliminal Sessions, Paviljoen, Felix da Housecat, 4 N, All is one, Cheese, Q Dance, Ex Porn Star, Ola, Beatclub, H2 en Madhouse. ,,Elk paviljoen wordt gehost door een bedrijf'', vertelt Lizzy van Baaren (25), één van de planners van ID&T ter plekke, ,,Ex Porn Star – dat ook eigen feesten geeft – krijgt bijvoorbeeld een eigen eilandje hier. DJ Jean ook. En Ola doet ook zijn ding.''

Daarnaast wordt een bungeejump-installatie op de piramide gebouwd met een vrije val van zestig meter, een sprookjesbos ingericht met figuren uit bekende sprookjes en ook een reuzenrad opgericht. Er worden 460 toiletten neergezet, 110 plaskruizen, tien invalidentoiletten, 4 grote en 40 kleine kassa's, 40 portocabins en mobiele kantoren. In totaal worden tweeduizend spots (2 miljoen watt) voor de acts geïnstalleerd, 250 kilowatt aan geluidsapparatuur neergezet, 75 kilometer kabel gelegd en tweehonderd meter aan bars gebouwd. Op het terrein zelf en langs de wegen in de omgeving komen op de dag van het festival zelf 400 borden om de weg te wijzen. Op NS-station Hoofddorp worden negen kassa's geplaatst om de openbaarvervoersstroom op te vangen. Vijf minuten rijden van het terrein is zelfs een kindercrèche ingericht.

In een portocabin wijst Van Baaren op de planning aan de wand. Elk gebied heeft een kleurenschema, waarvan de kleuren verwijzen naar een bouwer of leverancier met de tijd dat hij moet beginnen en klaar moet zijn. Alle stadia van de bouw moeten exact op elkaar afgestemd worden: eerst de tenten, dan de vloeren en vervolgens het licht. Een paar uitvoerende taken heeft de organisatie in eigen beheer, maar de meeste zaken zijn uitbesteed aan professionele organisaties.

De planning

De deelplannen worden ontworpen op basis van ervaringsfeiten. In het negentien pagina's dikke verkeers- en vervoersplan staan alle verschillende vervoersstromen uitgesplitst. Er worden bijvoorbeeld 9.882 auto's verwacht met 33.660 inzittenden. Daarvan komen er negen per minuut aan tussen negen en tien uur 's ochtends, oplopend naar 29,5 auto per minuut tussen twaalf en één uur. Sander Groet: ,,We hebben elk jaar telploegen. Op basis van die cijfers uit het verleden weten we hoeveel mensen er gemiddeld in de auto's zitten. En ook dat de piek tussen 11 uur 's morgens en 1 uur 's middags ligt. We waarschuwen mensen om niet op die uren te komen. Maar je kunt er donder op zeggen dat we ook dit jaar weer die piek hebben. Dus daar moet je op voorbereid zijn.''

Het enige harde cijfer is de kaartverkoop. Aan de verkooppunten kan de organisatie zien waar de bezoekers vandaan komen. Van 160 plaatsen in Nederland vertrekken speciale bussen naar het evenement. Door het aantal combikaarten weet de organisatie hoeveel mensen met de pendelbussen komen. Dat harde cijfer is ook weer betrekkelijk. ,,Soms heb je op woensdag nog maar tienduizend kaarten verkocht en zit je twee dagen later op twintigduizend. Een verdubbeling. We zijn door schade en schande wijzer geworden. We zijn enorm geprofessionaliseerd de laatste jaren. Ik heb zelf een passie en talent voor het berekenen van bezoekersaantallen en vervoersstromen. Daar ben ik handig in.''

De regels

,,Toen wij zo'n twaalf, dertien jaar geleden begonnen, was er helemaal niets geregeld'', vertelt Groet. ,,In mijn draaiboek stond bijvoorbeeld wel een hoofdstukje beveiliging. Maar als men indertijd had gevraagd waar die uit bestond, had ik er geen antwoord op kunnen geven. Nu is het de andere kant uitgeschoten. Het is Nederland regeltjesland. We vloeken soms heel wat af. Voor elk dingetje dat wij bouwen, hebben we een vergunning nodig van de bouw- en woningdienst. Maar ook voor de dj Tiësto, toen hij vorig jaar met een helikopter landde. Elk tijdelijk verkeersbord moet je afregelen met Rijkswaterstaat, de provincie of de gemeenten. Elke ambtenaar wil natuurlijk iets in de melk te brokkelen hebben. Het is vaak een enorm getouwtrek om alle neuzen dezelfde kant op te krijgen. In het verleden hadden we wel met ambtenaren te maken die de hakken in het zand zetten en gingen traineren. Dat was een heel spel. Een paar jaar terug wilde de ambtenaar die over de snelle buslijn de Zuidtangent ging, bijvoorbeeld een borg van honderdduizend euro van ons, omdat `er wat kon gebeuren'. Nu waait er een andere wind, zeker bij de gemeente Haarlemmermeer. Ze vinden het leuk. De deuren gaan makkelijker open. We hoeven niet meer eindeloos te lobbyen en die afzonderlijke loketjes te bewerken.''

De veiligheid

,,Wij verkopen vermaak, een beleving, bevrijding uit de realiteit. Er komen op Mystery Land echt mensen van alle leeftijden. Ons festival is een weerspiegeling van de samenleving: blank, donker en allochtoon, van randgroepjongeren tot hoger opgeleiden. Iedereen vindt zijn eigen plekje binnen dat festival. Ons festival wordt gekenmerkt door een heel relaxte en prettige sfeer. Maar natuurlijk zijn er incidenten. Ik kan nu al voorspellen dat een half tot één procent bij de EHBO terechtkomt. Van verstuikte enkels tot flauwvallers, mensen met drugs- en alcoholproblemen. Twintig procent van de EHBO-bezoeken is drugsgerelateerd. Maar de laatste jaren is er een afname. Blijkbaar gaan mensen er verstandiger mee om. Het is jammer dat de incidenten altijd breed uitgemeten worden. Als je vijftigduizend mensen gaat controleren, vind je altijd wat. Ga jij maar eens op zaterdagavond alle stappers op het Leidseplein fouilleren. En dan heb je altijd individuen die stront zoeken. Jongeren zijn op zoek naar spanning. Maar we weten op welke plekken we de problemen kunnen verwachten. We hebben camera's. Op het terrein lopen 300 veiligheidsmensen rond. Buiten het terrein patrouilleert een hondenbrigade die illegale binnenkomers moeten tegenhouden.''

ID&T (uit te spreken op z'n Engels) is de grootste feestenorganisator van Nederland. Het bedrijf organiseert evenementen als Sensation, Innercity, Thunderdome, In Concert en Mystery Land. Het bedrijf heeft daarnaast een eigen nachtclub, strandtent, restaurant, platenmaatschappij, magazine en radiozender. ID&T heeft zestig mensen in dienst en maakt een omzet van circa 20 miljoen euro per jaar.

Begin jaren negentig waren de festivals waaghalzerige ondernemingen. De feesten werden georganiseerd door vriendengroepjes, jongens die koud van de middelbare school zonder enige ervaring, met veel lef en persoonlijke inzet, enorme risico's namen. De oorsprong van hun jongensboekenondernemerschap lag bij de opkomst van house, een radicaal nieuwe soort dansmuziek die in het voorjaar van 1988 via Londen, Manchester, Ibiza uit Amerika naar Amsterdam overwaaide. Vanaf september 1988 werd de hippe Amsterdamse discotheek Roxy met dj's als Eddy de Clercq en Joost van Bellen het eerste centrum van house of acid house. Het was iets nieuws: vijf, zes uur op moordende tempi en licht van stroboscopen dansen tot je erbij neerviel. Wekelijks stonden er lange rijen voor de deur van de club aan het Singel. Daarna verspreidde de nieuwe housecultuur zich snel over Nederland. Het waren ook de jaren van illegale feesten met immense geluidsinstallaties in loodsen en industrieterreinen rond Amsterdam: de raves. De feesten waren donker en ruig, zonder garderobe of toiletten.

Irfan van Ewijk, Duncan Stutterheim en Theo Lelie, samen ID&T, organiseerden in het lokale jeugdhonk Omshanti in Landsmeer op oudejaarsavond 1991 hun eerste feest voor driehonderd man. De jongens kenden elkaar al vanaf de lagere school en gingen in het weekend altijd samen stappen in Amsterdam, vooral in de club iT bij het Rembrandtplein. Vanuit een kantoortje op een industrieterrein in Wormerveer organiseerde het drietal hun eerste grote feest. Ze huurden meteen de Jaarbeurs af in Utrecht, waar op 20 juni 1992 – enkele weken na de landelijke eindexamens – Final Exam plaatsvond. Ze investeerden per man 15.000 tot 20.000 gulden. (De één had een bedrijfje, de ander leende het van zijn vader.) Op één A4 maakten ze een summier bedrijfsplan. Ze schreven 1.200 scholen aan, trokken wekenlang door Nederland om flyers uit de delen en 's nachts wild te plakken. Ze moesten zesduizend kaarten verkopen om quitte te spelen, er kwamen 15.000 bezoekers. De T-shirts waren binnen een paar uur uitverkocht. De garderobe werd een drama. Duncans moeder zat bij het toilet, zijn vader (zelf succesvol ondernemer) zat in het kantoor geld te tellen. Om kosten te besparen gingen de jongens na afloop van 's morgens zeven uur tot vijf uur 's middags de hele Jaarbeurs zelf schoonmaken. Ze moesten alsnog een schoonmaakbedrijf inhuren. Maar die zondagmiddag kwamen ze thuis met honderdduizend gulden aan contant geld.

Die eerste jaren waren lang niet alle feesten succesvol. Het volgende feest, Thunderdome genaamd, in het Friese Thialf-stadion, trok slechts 3.200 bezoekers. Van meet af aan kreeg het drietal te maken met problemen. De stadiondirecteur moest er bijvoorbeeld bij komen om de horecaexploitant de verschuldigde 45 mille te laten betalen. In de tijd van de raves, organiseerde ID&T ook zelf een illegaal feest in een loods op het Wormerveerse industrieterrein Molletjesveer. Toen 's avonds om acht uur de trailer met licht en geluid het terrein opreed, maakte de politie meteen een einde aan de voorbereidingen. Ze waren in één klap weer al hun spaargeld kwijt.

Maar de organisatie werd professioneler, ging met vaste verkoopadressen werken. Vanaf 1993 volgden de feesten elkaar snel op. Eind van dat jaar gaven ze in de Jaarbeurs een feest dat al een week tevoren uitverkocht was. Ze kregen toen een belangrijke tip. In de rockwereld worden concerten vooral georganiseerd om de verkoop van cd's te bevorderen. Daar moest je het geld mee verdienen, hoorden ze. ID&T liet de naam Thunderdome beschermen, contracteerde een groepje dj's – Dano, Gizmo, Buzz Fuzz en the Prophet – en liet elke dj drie nummers maken. Van de Thunderdome-serie verschenen uiteindelijk 24 afleveringen. Er werden 3,5 miljoen platen verkocht. Die geldstroom vormde de basis van het bedrijf.

In januari 1994 ontmoette Irfan van Ewijk van ID&T Sander Groet bij de drukkerij Michelangelo. Sander Groet had in juli 1993 samen met Brian Bout zijn eerste Mystery Land-festival in Lelystad georganiseerd. De twee jongens uit Edam waren toen pas 23 en 19, en noemden zichzelf zonder ironie The Nations Top (TNT). Maar nauwelijks twee maanden eerder was hun eerste poging om een festival te organiseren grandioos mislukt. Via ene Rudi hadden de Nations Top-jongens een locatie gevonden bij Tiel: het Eiland van Maurik in de Nederrijn. Ze hadden deze Rudi voor de kosten elk 15 mille betaald. Toen de eerste berichten over het festival in de krant verschenen, bleek dat Rudi helemaal niets geregeld had. Er was geen vergunning, het feest vond nooit plaats, het geld was weg. Het driedaagse festival in Lelystad trok uiteindelijk circa 12.000 bezoekers, maar was financieel eveneens een sof voor het tweetal. Ze waren opnieuw met Rudi in zee gegaan, die hun na afloop meedeelde dat er niets was verdiend. ,,Die eerste keer zijn we inderdaad flink bedonderd'', vertelt Groet. ,,In het begin waren we heel naïef en goedgelovig. Je ging er vanuit dat mensen eerlijk waren. Maar op het moment dat het geldschip binnenkomt, lopen er opeens een hoop mensen om je heen te graaien.''

De jongens van ID&T en TNT besloten samen te gaan werken. In 1994 werd op de Rotterdamse Maasvlakte, een grote kale zandvlakte, een driedaags Mystery Land georganiseerd. De recette van 15.000 bezoekers was wederom niet genoeg om uit de kosten (1 miljoen) te komen. Ze waren nog weken bezig de bende op te ruimen. En het bedrijf had een schuld van vier ton. Groet en Van Ewijk waren maanden in de weer om afspraken te maken met de schuldeisers. ,,De jongens van ID&T en wij waren nog piepjong en we namen grote risico's'', zegt Groet nu.

Een investering van vier ton, terwijl je zelf een spaarpotje van 15.000 hebt? ,,We vonden een cateringbedrijf dat voor een deel garant wilde staan. En we konden heel veel leveranciers overtuigen om te wachten tot na het festival, als het geld binnen was. Het was eigenlijk waanzin, maar we waren toen helemaal niet met geld bezig. We wilden vooral een leuk festival organiseren en gingen er vanuit dat de financiële afhandeling goed zou lopen.'' Groet ging voor ID&T werken om zijn aandeel in de schuld af te betalen. ,,Dat heeft ruim anderhalf jaar geduurd. Wel werkweken van honderd uur. Dat was de enige oplossing. Het is mijn passie om mensen te vermaken en ik wilde verder in dit vak. Dan kun je niet van zo'n schuld weglopen.''

In 1996 werd Mystery Land, na een pauze van een jaar, voortgezet met een editie op het vliegveld van Eindhoven, op 22 juni. Het eerste dat financieel succesvol was. ,,De buitenwacht denkt dat er enorm veel geld met die festivals wordt verdiend. Men kijkt alleen naar de omzetten. Als we 50.000 kaarten verkopen, zetten we 2,5 miljoen om. Maar de kosten bedragen twee miljoen. En we lopen nog steeds een behoorlijk risico. Nog in 2003 hadden we een behoorlijke zeperd. Met vallen en opstaan hebben we de kennis en ervaring opgebouwd. Maar we gaan ook nog steeds veel uit. We hebben toch nog steeds goede oren en ogen voor de nieuwe trends en hypes. Dat is ons talent.''

Voor de historische schets van ID&T werd gebruik gemaakt van het boek Release, het verhaal van ID&T (2004), door Gert van Veen

    • Paul Andersson Toussaint