Havik John Bolton laat de VN nu al zweten

Amerika's hardliner en ambassadeur bij de VN, John Bolton, laat van zich horen: hij wil drastisch het mes zetten in de slotverklaring van de naderende wereldtop.

Is de deze maand aangetreden Amerikaanse ambassadeur John Bolton nu al begonnen met het grote hak- en breekwerk bij de Verenigde Naties? Mede door een actie van Bolton begint zich, met minder dan drie weken te gaan tot een VN-top van wereldleiders, een ,,crisissfeer'' af te tekenen bij de VN, zeggen diplomaten. Het wordt steeds onzekerder of die top medio september nog leidt tot de door VN-chef Kofi Annan voorgestelde vernieuwingen: van een representatievere Veiligheidsraad tot betere armoede- en terreurbestrijding.

Havik Bolton, door president Bush eigenhandig benoemd na uitblijvende goedkeuring van de Amerikaanse Senaat, heeft zijn collega's overdonderd met een pakket van ruim 750 wijzigingsvoorstellen voor de slotverklaring van de top. Volgens Boltons amendementen, vorige week ingediend en deze week uitgelekt, kan dit document zelfs worden teruggebracht van 39 naar 3 pagina's. Desnoods moeten alle onderhandelingen voor de tekst, die al zes maanden gaande zijn, maar zin voor zin worden overgedaan, zegt hij.

Het gaat om radicale amendementen. Bolton wil geen verwijzing meer naar de zogeheten Millennium Doelstellingen, die de wereldleiders in 2000 overeenkwamen. Die doelstellingen betreffen onder meer halvering van extreme armoede, toegang tot basisonderwijs voor iedereen en beteugeling van aids en andere ziekten voor 2015. Ook keert Bolton zich tegen vermelding van maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan, verhoging van buitenlandse hulp voor arme landen, aansporing van de kernwapenmachten tot nucleaire ontwapening en versterking van het Internationaal Strafhof.

Bolton wil daarentegen nog meer inspanningen voor terreurbestrijding, een nieuw en krachtiger VN-orgaan voor de mensenrechten, bestuurlijke vernieuwingen bij de VN, en actie tegen massavernietigingswapens. Wat voor de wereld een vervolgtop op die van 2000 moet worden en een gelegenheid om de collectief aangegane verplichtingen te bespreken, lijkt voor de Amerikaanse regering veeleer een moment voor fixatie op stroomlijning van de VN-bureaucratie en andere bekende thema's onder president Bush.

Bolton riep deze week zijn collega's op tot intensieve onderhandelingen: ,,De tijd dringt.'' En gisteren wees hij erop dat zijn voorstellen ,,niet anders zijn dan de veranderingen waar we hier al maanden over hebben gepraat bij de VN''. Bolton sprak enige sussende woorden: ,,Onze hoop is dat we een sterk consensus-document krijgen voor de top. Wij werken daar hard aan en wij maken net als andere regeringen onze standpunten bekend.''

Bolton, nog geen maand in functie, laat de VN al zweten. ,,De temperatuur loopt zeker op. De komende weken worden heel spannend. En de uitkomst is zeer onvoorspelbaar'', zegt een hoge Westerse diplomaat, die bij de voorbereiding van de top betrokken is. De Japanse VN-ambassadeur Kenzo Oshima zei gisteren dat ,,er een algemeen gevoel is dat deze [Amerikaanse] opmerkingen nogal laat in dit proces gekomen zijn''. Maar hij riep ook de andere lidstaten op maximaal bereid te zijn tot compromissen.

Speculaties over sabotage door Bolton doen meteen de ronde in diplomatieke kring, al houden veel diplomaten het ook op een ,,onderhandelingstechniek''. Bolton heeft aangeboden de onderhandelingen desnoods zelf te voeren.

Zijn voorstellen kunnen ertoe leiden dat de slotverklaring uiteengerafeld wordt en de top een sof wordt, zo vrezen diplomaten. Nu ook de uitbreiding van de Veiligheidsraad door gebrek aan consensus onhaalbaar lijkt voor de wereldleiders, wat Annan juist wilde, en het laatste rapport over het Iraakse olie-voor-voedselschandaal één week voor de top verschijnt, wachten de VN én Annan onzekere tijden.

Veel diplomaten rekenen er nog op dat de top toch nog een succes kan worden. ,,Bolton maakt nu ketelmuziek. Maar we gaan natuurlijk niet terug naar drie blaadjes van hem. Amerika heeft het niet alleen voor het zeggen'', zegt de hoge VN-diplomaat die betrokken is bij de onderhandelingen. De Russische VN-ambassadeur Andrej Denisov zei gisteren verwijzend naar het hoge aantal Amerikaanse amendementen: ,,Dit is geen wiskunde maar politiek. We zullen meer werk moeten verzetten om iets van een compromis te vinden.''

De voorzitter van de Algemene Vergadering, Jean Ping uit Gabon, beraadt zich vandaag op nadere stappen. Hij wil een kerngroep formeren van twintig tot dertig landen, waaronder alle grote VN-lidstaten, om de grootste meningsverschillen in kaart te brengen. En vooral om te redden wat er te redden valt.

    • Robert van de Roer