Exit sociale dienstplicht, welkom stage

Na jarenlange discussies heeft het CDA zijn zin: er komt een maatschappelijke stage voor scholieren.

Als het geen CDA-politicus was, dan was het wel een bestuurder van het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV) die in de afgelopen tien jaar een maatschappelijke stage bepleitte. Begin jaren negentig spitste de discussie zich toe op het invoeren van een `sociale dienstplicht', die het afschaffen van de militaire dienstplicht moest compenseren. Deze sociale dienstplicht is er nooit gekomen, maar met de door minister Van der Hoeven (Onderwijs, CDA) ingevoerde `maatschappelijke stage' hebben het CDA en het CNV toch hun zin gekregen.

Vaak stond het CDA betrekkelijk alleen in de wens om alle scholieren een maatschappelijke stage te laten volgen. De sociale dienstplicht, die al vanaf eind jaren zeventig op de politieke agenda stond, heeft het nooit gehaald omdat het verplichte karakter ervan op te veel weerstand stuitte. Ook de maatschappelijke stage kon alleen op steun rekenen als scholen en leerlingen er niet toe zouden worden verplicht.

Al in 1992 pleitte het kabinet- Lubbers III voor een maatschappelijke stage voor middelbare scholieren. Sindsdien kwam het CDA geregeld met een nieuw plan, dat meestal een verplichte stage van een maand bevatte. Vier jaar geleden was de duur van de stage in de CDA-plannen uitgebreid naar een jaar. Het bleef bij plannen.

In januari 2002 stofte toenmalig CNV-voorzitter Doekle Terpstra de stageplannen nog eens af. In zijn nieuwjaarsrede stelde hij dat alle scholieren twee weken op maatschappelijke stage moeten. Op het Nationaal Jeugddebat in april van dat jaar waren de meeste deelnemers van het Nationaal Jeugddebat voorstander van Terpstra's plan. Daar pikte minister Van der Hoeven het plan op.

Nu Van der Hoeven bekend heeft gemaakt dat alle middelbare scholen vanaf 2007 15.000 euro krijgen om een maatschappelijke stage aan te kunnen bieden, is de stage het niveau van pilotproject definitief ontstegen. Twee jaar geleden werd voorzichtig geëxperimenteerd met tien deelnemende scholen. Komend schooljaar zijn er al 131 middelbare scholen die geld hebben gekregen om een stage aan hun leerlingen aan te bieden. Volgens een woordvoerster van de minister hadden 400 scholen zich dit jaar voor de subsidie aangemeld.

Niet alle sceptici zijn overtuigd van een onverplichte stage. Zo stelde toenmalig medewerker D. Hautvast van het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum twee jaar geleden in Trouw dat een vrijblijvende stage ,,een elitaire aangelegenheid van de blanke middenklasse'' wordt. Alleen door de stage verplicht te maken zullen vroegtijdige schoolverlaters en allochtone probleemjongeren zich ervoor opgeven, aldus Hautvast.

In Duitsland is de sociale dienstplicht al tientallen jaren geaccepteerd als alternatief voor de militaire dienstplicht. Maar begin dit jaar bleek uit een onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut dat Nederland niet zonder meer een jaar vrijwilligerswerk aan jongeren kan opleggen. Die sociale dienstplicht zou in strijd zijn met internationale juridische bepalingen.

Op het Ashram College in Alphen aan den Rijn is een maatschappelijke stage al sinds 1999 een verplicht onderdeel in de bovenbouw van de havo en het vwo. Wie geen stage heeft gelopen, krijgt geen diploma. Conrector Fred Smit van het Ashram College heeft ,,goede ervaringen'' met de scholierenstages. ,,Een lastige leerling van 4 havo blijkt ineens heel klantvriendelijk te kunnen zijn'', aldus Smit.

De Alphense school werkt samen met de plaatselijke Vacaturebank Vrijwilligerswerk, die contacten heeft met organisaties die stageplaatsen aanbieden. ,,Maar de meeste leerlingen regelen hun stage zelf'', zegt Smit. ,,Bijvoorbeeld bij hun voetbalvereniging of muziekschool.'' Leerlingen moeten vanaf de vierde klas veertig uur aan hun stage besteden. De stages variëren ,,van het plaatselijke verpleeghuis tot de egeltjesopvang''.

De conrector van het Ashram College juicht het initiatief van minister Van der Hoeven toe. Wel denkt hij dat een verplichte stage meer succes oplevert dan vrijblijvende buitenschoolse activiteiten. ,,Ik snap dat de vorm waarin de stage wordt gegoten bij het schooltype moet passen. Maar sommige leerlingen zullen zonder verplichting niet te motiveren zijn.''

    • Derk Walters