Een doodskist op de middenstip

Sinds de wijziging van de Wet op de lijkbezorging worden voetbalclubs vaker geconfronteerd met de uitvaartwensen van hun fans. Over as-verstrooiingen vanuit de seats en doodskisten met clublogo's.

Op begraafplaats en crematorium Westgaarde, niet ver van de uitvalsweg naar Den Haag, hangen zo'n honderd keramische gedenktegels aan een muurtje:

Op het veld vanuit de Meer

strooide ik je as terneer

je hart was daar, zo menig keer

zondag: dan wint Ajax weer

Sommige tegels met Ajax-embleem, andere zonder. Nabestaanden gunnen hun geliefde, ouder of kind ,,een eeuwige seizoenplaats'' en ,,rust op de heilige mat na een strijdlustige tweede helft''.

Na overleg met de medewerker asbestemmingen van Westgaarde, gaf Ajax in mei 1996 toestemming om een deel van de grasmat van het voormalige stadion De Meer naar het Amsterdamse crematorium te verplaatsen, zodat Ajax-fans er hun laatste rustplaats van konden maken. Het verstrooiveld ligt enigszins verscholen, aan het einde van een lange laan. Het meet tien bij achttien meter en is omzoomd door een sintelbaan. Aan de linkerzijde van het veld staat de originele dug-out van De Meer, waaraan bezoekers briefkaarten hebben geplakt. Schuin ervoor: de Ajax-vlag.

Voetbalclubs krijgen sinds de wijziging van de Wet op de lijkbezorging, in april 1998, steeds vaker te maken met de laatste wensen van hun fans. Ook Ajax ontvangt ,,ongekend veel verzoeken'' van supporters die hun as in de Arena willen laten verstrooien, vertelt woordvoerster Simone Freelink. Hoewel het sinds de wetswijziging mogelijk is as ook buiten de officiële strooivelden te laten verstrooien, geven clubs zelden gehoor aan dergelijke verzoeken.

,,We zijn tenslotte geen begrafenisonderneming'', zegt Freelink, die blij is met het initiatief van Westgaarde om een speciaal verstrooiveld voor Ajax-fans in te richten. ,,Zo hebben we toch het idee dat we iets voor die vele fans kunnen doen.''

In Groot-Brittannië organiseren voetbalclubs met enige regelmaat uitvaartplechtigheden voor hun overleden fans. Op Old Trafford, het stadion van Manchester United, vinden zo'n zeventig uitvaartplechtigheden per jaar plaats. En fans van Birmingham kunnen zelfs kiezen uit een gouden, zilveren of bronzen uitvaartdienst. De meeste grote clubs in Engeland hebben achter het voetbalveld een stukje gras voor overleden supporters gereserveerd.

Om te voorkomen dat het gras wordt beschadigd door as, heeft de Engelse voetbalbond zelfs richtlijnen uitgevaardigd. Zo is het bijvoorbeeld verboden om as in de buurt van het doel te verstrooien, omdat dat kale plekken tot gevolg zou kunnen hebben – en ook overleden supporters willen geen clubverlies door een slippende keeper op hun geweten hebben.

Ook in Nederland bestaat een toenemende behoefte aan niet-traditionele begrafenisrituelen, zegt socioloog Cas Wouters, verbonden aan de Universiteit Utrecht. De uitvaartwensen van voetbalfans zijn daar volgens hem een goed voorbeeld van.

,,Mensen zijn van nature sociale dieren. Ze worden uit elkaar geboren en als ze het leven verlaten, willen ze door zoveel mogelijk soortgenoten over de brug geholpen worden. Hoe groter de gemeenschap waaruit ze vertrekken, hoe groter de betekenis van hun bestaan. En wat is nou mooier dan een laatste rustplaats te midden van supporters?''

Feyenoord krijgt geregeld telefoontjes van aanhangers die ,,iets bijzonders willen'' voor hun uitvaartplechtigheid, vertelt Martine Jacobse, marketingmanager van De Kuip. Jacobse: ,,Meestal gaat het om asverstrooiingen vanuit de eigen seats. En soms krijgen wij de vraag of er een kist over de middenstip mag worden gedragen.''

Alleen bij hoge uitzondering gaat de club op dit soort verzoeken in. ,,Zo hebben we ooit toestemming gegeven aan het legioen om een dienst te organiseren voor een van zijn leiders. Dat gebeurde mede op aandringen van de politie, die zich zorgen maakte over het grote aantal supporters dat de dienst wilde bijwonen. In De Kuip houd je ook bij duizend man overzicht. Dat was voor Feyenoord reden om het verzoek in te willigen.'' [Vervolg UITVAART: pagina 16]

UITVAART

Begraven worden met de clubvlag

[Vervolg van pagina 1] FC Utrecht vervulde twee maanden geleden de laatste wens van de plaatselijke volkszanger Herman Berkien om na zijn dood per rouwstoet langs stadion Galgenwaard te trekken. ,,Supporters, trainers en directieleden van FC Utrecht hebben Berkien de laatste eer bewezen met een intens moment van stilte'', vertelt een woordvoerder van de club.

Voetbalclub NAC gaf toestemming aan het supporterslegioen voorafgaande aan de eerste thuiswedstrijd tegen Celta de Vigo vuurwerk af te steken ter nagedachtenis aan een fan die vlakbij het stadion voor een trein was gesprongen. ,,Er mochten die dag ook amateuropnamen op het veld worden gemaakt'', vertelt een woordvoerder. ,,Dat is normaliter streng verboden.''

Sommige clubs, waaronder Ajax en FC Utrecht, nodigen ongeneeslijk zieke fans uit om plaats te nemen in hun skybox of koninklijke loge. Verzoeken van terminale kinderen om hun grote idool de hand te schudden worden door de meeste clubs ingewilligd. En ook fans die met hun clubvlag of een speciaal voetbalshirt begraven willen worden, kunnen rekenen op medewerking. Zo zorgde de KNVB er ooit voor dat de ouders van een ongeneeslijk ziek patiëntje dat idolaat was van doelman Edwin van der Sar diens shirt over de begrafeniskist konden draperen. Alleen uitnodigingen aan trainers en spelers om een begrafenis bij te wonen, worden doorgaans beleefd terzijde geschoven.

De opkomst van bijzondere afscheidsrituelen onder voetbalfans is ook in de uitvaartbranche niet onopgemerkt gebleven. Bogra, de grootste doodskistenfabrikant van Nederland, maakt sinds enige tijd kisten met clublogo's van onder meer FC Groningen, Roda JC, Go Ahead en Heracles. Hoe groot de behoefte aan dergelijke kisten is, wil directeur Linda Damhuis niet kwijt. ,,Maar dat de vraag groot is, is een feit. Nabestaanden vinden het belangrijk dat bij een begrafenis duidelijk wordt waarom de overledene zo bijzonder was – en clubliefde is een belangrijk onderdeel van iemands identiteit.''

    • Danielle Pinedo