Onzekerheid omgeeft beloftes kabinet

Het kabinet-Balkenende stelt voor volgend jaar verbetering van de koopkracht in het vooruitzicht. Economen uiten twijfels.

De Groningse hoogleraar economie Arjen van Witteloostuijn noemt de plannen van het kabinet om de koopkracht te versterken ,,gerommel in de marge''. Premier Balkende presenteerde gisteren plannen waardoor huishoudens er volgend jaar gemiddeld een paar honderd euro per jaar bij krijgen. Het zal Van Witteloostuijn niet verbazen als mensen er volgend jaar ,,toch weer flink op achteruitgaan''.

Econoom Sylvester Eijffinger, hoogleraar in Tilburg en Rotterdam, vindt het ,,weinig professioneel'' dat het kabinet met plannen komt voor de koopkracht van volgend jaar, maar nog niet weet hoe hoog de kosten worden voor het nieuwe zorgstelsel. Want hoe weet je dan of mensen echt meer te besteden zullen krijgen? ,,Ik denk dat het gaat tegenvallen.'' En Harry van Dalen, onderzoeker van het Sociaal-Economisch Instituut in Rotterdam en het Interdisciplinair Demografisch Instituut in Den Haag, zegt: ,,Ik verwacht er niet veel van. Mensen zien echt wel dat dit eenmalige goedmakertjes zijn.''

Van Witteloostuijn, Eijffinger en Van Dalen zijn lid van de Raad van Economisch Adviseurs van de Tweede Kamer. Over ruim twee weken zullen ze bij elkaar komen voor overleg over de Miljoenennota. Van Dalen: ,,Er zijn grote onzekerheden. De WAO verandert, de ziektekostenverzekering, het pensioensysteem, je krijgt de levensloopregeling. Wat er dan gebeurt, los je niet op door een paar maatregelen die volgend jaar zo weer ongedaan gemaakt kunnen worden. Dat is niet geloofwaardig. Kinderopvang bijvoorbeeld blijft duur. Met een steuntje in de rug voor kinderopvang wordt de arbeidsmarkt niet zomaar gewijzigd.''

Van Witteloostuijn verwacht dat het effect van de maatregelen op de koopkracht tegenvalt. ,,Wat het kabinet nu doet is bedoeld om mensen er niet te veel op te laten achteruit gaan of om mensen op hetzelfde niveau te houden. Er hoeft maar íéts te gebeuren of het valt tegen. Dat is in het verleden ook altijd gebeurd. Ik zou er zelf ook al vijftien jaar op achteruit zijn gegaan als ik er geen periodiek bij had gekregen. Vorig jaar zelfs in mijn brutosalaris.'' Hij vindt dat het kabinet met een ,,veel forser'' plan had moeten komen. ,,Een flinke belastingverlaging. Dan denken mensen: dit gaat goed.''

Mensen worden ,,hervormingsmoe'', denkt Harry van Dalen. En de onzekerheid zit volgens hem ,,heel diep''. ,,De bedragen die nu worden genoemd zijn niet genoeg om het geschonden vertrouwen te herstellen.'' Hoe dat dan wel zou kunnen? ,,Als alle hervormingen achter de rug zijn, moeten mensen niet denken dat er nog iets achteraan komt. Dat is belangrijk.'' Maar in 2007 zijn er verkiezingen voor de Tweede Kamer. Van Dalen: ,,Er is weinig tijd. Ik snap wel dat het kabinet nú mooi weer wil spelen.''

Jules Theeuwes, hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam en lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, denkt dat het kabinet ,,hoopt op een beetje hosanna'' . ,,Maar het is niet zeker dat dat lukt.'' Eind jaren negentig, zegt hij, voelden de meeste huishoudens zich nog rijk. De prijzen van huizen stegen, het ging goed op de beurs. ,,Maar nu stijgt de vermogenspositie van mensen niet. Ik betwijfel of de consumptie zal toenemen. We hebben het niet over eten, maar over duurzame goederen. Auto's, computers. Die koop je alleen als je je echt lekker voelt.''

Jules Theeuwes hoopt natuurlijk wel, zegt hij, dat mensen meer geld gaan uitgeven. ,,Dat hoop ik voor Nederland. Het zou leuk zijn als volgend jaar een vrolijk jaar wordt. Maar ik ben aarzelend. Als er grote onzekerheden zijn, zoals het nieuwe zorgstelsel en de olieprijs, moet je het forser aanpakken dan nu gebeurt. De posten waarvan je zeker weet dat de uitkomst positief is als je er iets aan verandert, moet je dan beter gebruiken. Ik heb het gevoel dat daar nu ook de middelen voor zijn.''

Arjen van Witteloostuijn, econoom in Groningen, denkt dat het kabinet ,,andere dingen eigenlijk belangrijker vindt''. Het financieringstekort bijvoorbeeld. Maar er was `zoet' beloofd, na het `zuur' van de hervormingen. ,,Dat zoet moet dan natuurlijk wel een keer komen.''

Sylvester Eijffinger, hoogleraar in Tilburg en Rotterdam, noemt de plannen van het kabinet ,,zuurzoet''. Misschien, zegt hij, kan worden voorkómen dat mensen volgend jaar minder geld hebben om uit te geven. Maar de plannen maken volgens hem zeker niet goed wat mensen de afgelopen twee jaar aan koopkracht zijn kwijtgeraakt. Hij zegt dat hij ,,als CDA-econoom'' wel twee ,,lichtpuntjes'' ziet. ,,Er was altijd zo'n fixatie op de minima. Die kropen steeds meer naar de middeninkomens toe. Eindelijk dringt nu het besef door dat die middengroepen enorme klappen hebben gekregen.'' Volgens Eijffinger wordt ook de ,,doorgeschoten individualisering van paars gecompenseerd''. ,,Er wordt gekeken naar het draagvlak van gezinnen. Dat vind ik winst.''

Maar de belangrijkste vraag is, zegt Eijffinger: ,,Helpen deze plannen de economie vooruit? En dan zeg ik: nee.'' Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek groeide de economie in het tweede kwartaal met 1,3 procent. ,,Maar dat kwam voornamelijk door de export, de aankoop van woningen en de ICT-sector. De particuliere consumptie en de overheidsconsumptie zijn gedaald. En uit cijfers van het CBS van deze week blijkt dat het consumentenvertrouwen verder is ingezakt.''

Sylvester Eijffinger denkt dat er een kopersstaking aan de gang is. En hij snapt, zegt hij, waarom dat zo is. ,,De burger is van alle kanten gepakt.'' Hij citeert de Amerikaanse econoom Milton Friedmann. ,,Die zegt: `Je kunt het paard wel naar de beek toe brengen, maar je je kunt het niet dwingen om te drinken.' Dit kabinet heeft het paard met een ruk van de beek afgehaald. Nu wordt het weer naar de beek toegebracht in de hoop dat het op tijd gaat drinken, vóór de verkiezingen.''

Minister Aart-Jan de Geus (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, CDA) zei vanochtend, na afloop van de ministerraad, dat het kabinet er niet is om geld weg te geven aan de burgers. ,,Dat moeten we met zijn allen verdienen. Gewoon, door hard te werken.''

HOOFDARTIKEL pagina 9