Leren gelukkig te zijn

Wie – net als de auteur van dit stukje – denkt dat Japanners autoriteitsgevoelige mensen zijn die zich laten sturen door formele omgangsregels en nimmer hun emoties in het openbaar laten zien, doet er goed aan om vanavond naar de RVU-documentaire Learning to care (De Japanse levensles) van Noboru Kaetsu over een jaar in een Japanse schoolklas te kijken.

Laat u niet afschrikken door de tenenkrommende opening met zoetigheid die doet denken aan een Thaise karaokebar. Ook niet door de even verschrikkelijke Amerikaanse vrouwenstem die het commentaar verzorgt. Blijf kijken naar de fascinerende lessen van een oudere leraar aan een groep van 35 tienjarige leerlingen op een school in Kanazawa, ten noordwesten van Tokio. Uw vooroordelen over Japan zullen verkruimelen.

Nu eens niet een onderwijssysteem dat elke individuele expressie onderdrukt en uitsluitend gericht is op presteren. Bij Japans onderwijs denken we al snel aan leerlingen die zelfmoord plegen omdat ze de druk van het eindexamen niet aankunnen, aan genadeloze competitie om een mooie plek in de maatschappij te veroveren. Maar hier zien we kinderen die `gelukkig zijn' als hoogste doel in het leven krijgen aangereikt. Die expressief, affectief en empathisch leren zijn.

Het oogt als groepstherapie. Een meisje dat haar vader verloor toen ze drie was, wordt aangespoord om over haar verdriet te vertellen. Net als je denkt dat de leraar wel erg lievig is, blijkt hij ook keihard te kunnen zijn. Onderling gepest pakt hij aan met een praatsessie van een paar dagen. Hij dwingt zowel daders als slachtoffers om zich uit te spreken. Een harde strafmaatregel tegen een lastig jongetje wordt met succes door klasgenoten bestreden.

Misschien bedoelt minister Van der Hoeven dit met haar vage plannen voor `burgerschap' op school. Misschien is deze aanpak uitzonderlijk in het Japanse onderwijs. Sommige mensen zullen gruwen van tienjarigen die in hun omgang met elkaar wijzer zijn dan veel volwassenen. Ook in het leren om emotioneel bij elkaar betrokken te zijn schuilt wel degelijk een formele, opgelegde aanpak. Maar zeker is dat deze leerlingen dingen leren die ze de rest van hun leven niet zullen vergeten.

Vergezicht: De Japanse levensles, RVU, Ned.3, 23.40-0.40u.