`Het is goed voor ons dat er toezicht is'

De helft van de Iederwijs-scholen haalde een onvoldoende. Veel scholen zijn dicht, andere zoeken toenadering tot het regulier onderwijs. Is de hype voorbij?

Een paar keer kreeg de Iederwijs-school in Loenen dit jaar bezoek van de Onderwijsinspectie. De laatste keer was in juni. De school, met circa dertig leerlingen, was al eerder positief beoordeeld, maar werkt met de inspectie samen om nieuwe controlecriteria op te stellen, zegt bestuurslid Miriam Schreurs. ,,Ik vind het prima dat de inspectie ons beoordeelt. Het is goed voor Iederwijs dat er toezicht van buiten is.''

Maar in circa de helft van de gevallen, bracht het ministerie van Onderwijs gistermiddag naar buiten, zijn door de inspectie onderzochte Iederwijs-scholen negatief beoordeeld. Het afgelopen jaar zijn vijfentwintig scholen bezocht. Van de achttien onderzochte basisscholen kregen er acht dit schooljaar een negatief oordeel. Leerplichtambtenaren kunnen na een negatief oordeel zonder kans op verbetering de school sluiten.

Omdat Iederwijs-scholen particuliere scholen zijn ouders betalen circa 2.500 euro lesgeld per jaar mag de inspectie nu nog alleen de basiscriteria onderzoeken. ,,Een inspecteur mag maar op drie dingen letten'', zegt een woordvoerder van de Onderwijsinspectie. ,,Is het gebouw in orde, zijn de leraren bevoegd en sluit het onderwijs voor basisschoolleerlingen aan op de middelbare school?''

In de helft van de gevallen, zegt de woordvoerder, was aan een van die drie criteria niet of onvoldoende voldaan. ,,Soms waren de leraren niet goed opgeleid, soms konden de scholen niet hardmaken dat leerlingen na een opleiding op een Iederwijs-school naar een middelbare school kunnen.'' Eén school maakte het echt te bont, vond de inspectie. ,,Daar stonden niet eens reken- en taalboeken in de kast.''

Sinds de oprichting van de eerste Iederwijs-school, in 2002, maakt het nieuwe onderwijsconcept een stormachtige ontwikkeling door. De kern is dat een kind zelf bepaalt wat en wanneer het leert. Klaslokalen bestaan niet, er zijn leerruimtes. Verplichte toetsen bestaan evenmin.

Toch lijkt de enorme groei van de beginjaren de afgelopen maanden geremd. In maart stonden er nog negentien Iederwijs-scholen geregistreerd, nu zijn dat er twaalf. In vijf gemeenten staat er een op het punt te beginnen. ,,Veel van de negatief beoordeelde onderzochte scholen zijn allang gesloten'', zegt mede-oprichter en zakenvrouw van het jaar 1997 Yolanda Eijgenstein. ,,Het is niet erg als het totaal aantal scholen verkleint. En wij vinden het goed dat de inspectie kritisch kijkt naar nieuwe scholen die onder de Iederwijs-vlag willen varen. Wij kijken daar zelf ook kritischer naar.''

Iederwijs bestrijdt de conclusie dat de helft van de Iederwijs-scholen een negatief oordeel heeft. ,,Van de acht basisscholen die niet in orde waren, hebben er vier een lijst met verbeterpunten gekregen. De andere vier zijn gesloten.'' Bovendien zijn de zeven onderzochte scholen die onder het middelbaar onderwijs vallen, niet formeel negatief beoordeeld, zegt Iederwijs. Hoe dan ook, vaak loopt het mis. Drie onderzochte scholen, Almere, Utrecht en Uffelte, zijn gesloten. Drie anderen hebben zich afgescheiden van het Iederwijs-concept en zijn zelfstandig verdergegaan. En drie andere scholen zijn uit zichzelf opgehouden, zo blijkt uit gegevens van Iederwijs.

Een school als Iederwijs stichten is in de praktijk dus nogal lastig, zegt Eijgenstein. ,,Mensen zijn dan soms te enthousiast. Het loopt ook wel mis omdat de onderlinge afspraken niet duidelijk zijn gemaakt. Meestal hebben oprichters hun eigen kinderen ook op school zitten, dus zijn mensen er heel emotioneel bij betrokken.''

Bovendien, zegt Eijgenstein, zijn sommige oprichters ,,op oneigenlijke gronden'' met een nieuwe school begonnen. ,,Als je kind problemen heeft in het regulier onderwijs, is het zomaar oprichten van een nieuwe school geen oplossing. Dan doe je je kind pedagogisch ook geen goed.''

De bevoegdheden van de Onderwijsinspectie om particuliere scholen als Iederwijs te controleren, zullen groter worden. Vanaf augustus 2006 mag de inspectie ook volledig toezicht houden in het particulier onderwijs. Niet langer beoordeelt zij alleen de `randvoorwaarden', zoals het in onderwijsjargon heet. Als blijkt dat scholen ondermaats presteren, moet de inspectie de leerplichtambtenaar inschakelen. Vanaf 2006 gaat de bevoegdheid om de erkenning in te trekken naar de minister.

Bestuurslid Miriam Schreurs van Iederwijs Loenen is blij met extra inspectietoezicht. Volgens haar is het nodig dat Iederwijs de deuren geopend houdt. Hoewel toetsen en resultaten bijhouden uit den boze zijn op Iederwijs, heeft de school sinds een jaar van ieder kind een dossier dat de inspecteur mag inzien.

Scholen met kinderen in de leeftijd van het voortgezet onderwijs adviseert Iederwijs Nederland samenwerkingsverbanden aan te gaan met reguliere scholen. Zo kunnen de leerlingen altijd zonder moeilijkheden overstappen. ,,We werken al samen met de inspectie om een goede manier van toezicht te vinden die recht doet aan het onderwijs hier.''