Theófilos moet rust brengen in woelig patriarchaat

Theófilos, de maandag gekozen patriarch van Jeruzalem, moet de komende jaren de rust terugbrengen in zijn gelederen van de Grieks-orthodoxe kerk. Maar tegelijk moet hij ook de reputatie van het uit 451 daterende patriarchaat herstellen na twee omstreden ambtsperiodes. Hij heeft geen rol gespeeld in de woelingen rondom zijn afgezette voorganger Irinaíos (2001-2005), die zich nog steeds als patriarch beschouwt hoewel hij door de synode tot gewoon monnik is verklaard. Naar verwachting zal Irinaíos de titel van ex-patriarch mogen houden.

Het is veelbetekenend dat Theófilos (53) door de veertienkoppige Heilige Synode binnen tien minuten met algemene stemmen werd gekozen, met voorbijgaan aan twee andere kandidaten die bekendstonden als verwoede tegenstanders van Irinaíos. Dit moet ook bijdragen tot een soepele erkenning van zijn benoeming door Jordanië, de Palestijnse Autoriteit en Israël. Irinaíos heeft tweeënhalf jaar op Israëlische erkenning moeten wachten en durfde al die tijd geen reizen te ondernemen uit vrees niet meer in Jeruzalem te worden toegelaten.

De beschuldiging dat Irinaíos onroerend goed in het centrum van Jeruzalem aan de joodse staat had verkocht leidde tot diens ondergang. Theófilos zal met de nasleep van dit probleem te maken krijgen en, in samenhang daarmee, met de steeds neteliger wordende kwestie van de tienduizenden orthodoxe Palestijnen die meer invloed in het kerkbestuur eisen. Het patriarchaat is nu nog steeds in handen van de Griekse Broederschap van het Heilig Graf, hoewel er maar enkele honderden Grieken in Jeruzalem wonen. In de synode zit slechts één Palestijnse bisschop.

Athene, dat zwaar in de perikelen van het patriarchaat is geïnteresseerd, betoont zich ingenomen met de verkiezing. Theófilos, geboren op de Peloponnesos, was eerder aartsbisschop van Tabor, een positie waarin hij was verheven door Irinaíos die in zijn omgeving nauwelijks theologisch geschoolde intellectuelen had die vreemde talen spraken.

De nieuwe kerkvorst, die ook in Groot-Brittannië theologie studeerde en van wie gezegd wordt dat hij ,,meer luistert dan praat'', heeft diplomatieke talenten. Die kwamen hem van pas in de periode dat hij exarch (afgevaardigde) van het Heilig Graf was in Moskou en vooral daarna, toen hij deze functie bekleedde in Qatar en in dit islamitische Golfstaatje daar de bouw van een orthodoxe kerk wist te bewerkstelligen.

Theófilos had goede connecties met veel Amerikanen, onder wie de vorige chef van de CIA, George Tenet, die van Griekse komaf is. En toen minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice onlangs Jeruzalem bezocht was het de nog niet gekozen Theófilos met wie zij contact zocht. Trouwens, ook de Russische president Vladimir Poetin, die eerder dit jaar Jeruzalem bezocht, werd door hem rondgeleid langs de heilige plaatsen.

    • F.G. van Hasselt