Olietycoon Chodorkovski in cel in hongerstaking

De gedetineerde Russische olietycoon Michail Chodorkovski (42) is gisteren in hongerstaking gegaan. Hij protesteert daarmee tegen de eenzame opsluiting van zijn voormalige financiële rechterhand Platon Lebedev (48).

Beide gewezen topmensen en miljardairs van het Russische olieconcern Yukos kregen in mei van een districtsrechtbank negen jaar werkkamp opgelegd wegens fraude en belastingontduiking in wat velen zien als een politiek proces. Het duo bevindt zich in het Moskouse huis van bewaring `Matrozenrust', in afwachting van hun hoger beroep. Chodorkovski zelf werd eerder deze maand overgeplaatst van een relatief luxueuze viermanscel naar een tienmanscel.

Chodorkovski ziet deze maatregelen als represailles. Zijn eigen overplaatsing volgde kort na de publicatie van een politiek-filosofische brief in zakenkrant Vedomosti. Daarin stelde Chodorkovski dat `linkse' liberalen samenwerking moeten zoeken met communisten en sociaal-democraten om in 2008 het Poetin-regime ten val te brengen. Natuuurlijke machtswisselingen tussen links en rechts verklaarden de welstand en stabiliteit van Oost-Europa, stelt Chodorkovski. In Rusland werd dat proces in 1996 gesmoord, toen het grote zakenleven met propaganda en ondemocratische middelen hielp de verkiezing tot president te voorkomen van communistenleider Zjoeganov. `Project-Poetin' hield vervolgens een corrupte kliek aan de macht, terwijl het Russische volk steeds roder werd. Maar in 2008 kan propaganda alleen de machtshebbers niet in het zadel houden, voorspelt Chodorkovski. En voor hardhandige onderdrukking missen zij zelfvertrouwen.

Met deze analyse wierp Chodorkovski zich opnieuw op als de profeet van de oppositie. Enkele dagen later wees hij de gewezen KGB'er en Kremlinbestuurder Igor Setsjin aan als `motor' achter zijn vervolging. Setsjin is tevens voorzitter van staatsoliebedrijf Rosneft, dat bezig is olieconcern Yukos in zijn geheel op te slokken. Daarop werd Chodorkovski overgeplaatst naar een tienmanscel met twaalf gedetineerden, die alleen om de beurt kunnen slapen.

De eenzame opsluiting van Platon Lebedev volgde op een aankondiging dat Chodorkovski mogelijk kandidaat is voor een vacante Doemazetel in het liberale Universiteitsdistrict in Moskou. Meteen daarna werd Lebedev, die lijdt aan hepatitis-B, een week naar een isolatiecel overgeplaatst omdat hij zijn bewakers grof zou bejegenen en weigerde te luchten. Chodorkovski laat via zijn advocaat weten: ,,Het Kremlin moet vooral denken dat het zijn macht toont. In feite toont het zijn zwakte.''

Oleg Tronev, een voorvechter van gedetineerdenrechten, meent dat de hongerstaking geen gevolg zal hebben. De norm is gevangenen binnen drie dagen naar de ziekenboeg te brengen en onder dwang via een slang te voeden met een mengsel van tweegranenpap, melk, bouillon, eieren, suiker, zout en vitaminen. ,,Meer dan publiciteit haalt hij niet uit deze actie'', zegt Tronev.