Met Anna het hele leven van Anna bespioneren

Een film maken die hetzelfde karakter heeft als de hoofdpersoon, dat is wat Nanouk Leopold heeft gedaan met haar tweede film Guernsey. De door haar gekozen stijlmiddelen reflecteren op subtiele wijze de psychologie van haar hoofdpersonage Anna. Zelden was in een Nederlandse speelfilm de vorm even belangrijk als de inhoud – of nog belangrijker. Anna is een personage dat het leven van een afstand gadeslaat en een positie aan de zijlijn verkiest boven midden in het leven staan. Leopold vertaalt dit door de positie van de camera eveneens van een zekere afstand naar Maria en de andere personages in Guernsey te laten kijken. Soms observeren we daarbij Anna en soms zien we wat zij ziet. Het niet helemaal deelnemen aan het leven van Anna wordt cinematografisch bekrachtigd door haar vaak aan de rand van het kader te filmen met veel ruimte om haar heen. Zo lijkt ze wat verloren rond te lopen in het door Richard van Oosterhout prachtig gefilmde CinemaScope-beeld. Net als Michelangelo Antonioni Monica Vitti of Jeanne Moreau vaak eenzaam door de modernistische delen van Milaan of Rome liet ronddwalen in zijn trilogie uit begin jaren zestig, L'avventura, La notte en L'eclisse, loopt actrice Maria Kraakman door de Vinex-wijk waarin ze woont of het nieuwe, minimalistisch ingerichte huis van haar vader op het eiland Guernsey. Het is niet haar plek. Eigenlijk is nergens haar plek. Want ook in de gebieden waar ze voor haar werk als irrigatiespecialist naartoe reist is ze niet thuis. Ze mengt zich nauwelijks met haar collega's in Egypte en leest liever een boek.

Anna is een vrouw van gewoontes. Haar behoefte aan vaste, herhaalde rituelen wordt door Leopold mooi duidelijk gemaakt in een aantal scènes die terugkeren in de film. Anna die nauwgezet haar koffer inpakt, Anna die door het hotel loopt naar de doucheruimte, Anna die steeds op dezelfde manier met haar man vrijt of Anna die haar zoontje naar school brengt.

Het knappe van Guernsey is dat woorden van ondergeschikt belang zijn. Door de toeschouwer niet te sturen via de dialogen of filmmuziek – pas bij de aftiteling is er een liedje – ontstaat er een puur visuele film waarbij de kijker zelf moet bedenken wat er eigenlijk níet gezegd of getoond wordt. Door ook letterlijk afstand te houden tot de personages is het niet gemakkelijk betrokken te raken. Maar Guernsey daardoor afstandelijk of koud noemen, is een misvatting.

Guernsey gaat over het leven van Anna, een dertiger met man en kind. Net als de veelal onbeweeglijke shots staat haar leven stil. Een kaal bestaan. Toch is de film niet geheel ontdaan van drama. Er gebeuren meerdere dingen die het leven van Anna op zijn kop zetten, ook al merken we daar ogenschijnlijk weinig van. Het zijn gebeurtenissen die op verschillende manieren stilletjes op Anna inwerken. Dingen die haar functioneren als mens, echtgenote, dochter en zus op scherp zetten. De belangrijkste zin wordt uitgesproken door Anna's collega Verkerke die reageert op de zelfmoord van zijn vrouw: `ik dacht dat ze gelukkig was'.

Nadat Anna getuige is geweest van een ingrijpende gebeurtenis gaat ze haar leven evalueren. Dat doet ze door observant te worden van haar eigen bestaan, om er op die manier weer controle over te proberen te krijgen. Eerst een stapje terug, dan pas weer er vol in. Guernsey is een film over kijken. Wat is bijvoorbeeld het verschil tussen de hobby van haar man, een vogelaar, en het observeren van mensen? Wat verbergt de verongelijkte blik van zus Bobby (Johanna ter Steege) eigenlijk? Bij dit observeren, kijken en bestuderen is er altijd een verschil tussen wat je ziet en de achterliggende gedachtes en gevoelens. Komen blik en gedachte overeen? Is de afstand tussen wat je denkt te zien en de echte emotie van iemand overbrugbaar? Wat weten we eigenlijk van de ander, zelfs al is het je echtgenoot?

Guernsey roept, zoals het een goede film betaamt, al deze vragen op en geeft weinig antwoorden. Maar pessimistisch is de film niet, getuige de prachtige, dialoogloze scène waarin Bobby een zachtjes huilende Anna in de armen sluit. Dan spreekt de tekst van het lied dat bij de aftiteling te horen is boekdelen: `In a manner of speaking/ I just want to say/ that I could never forget the way/ you told me everything/ by saying nothing'.

Guernsey. Regie: Nanouk Leopold. Met: Maria Kraakman, Fedja van Huêt, Johanna ter Steege, Hans Croiset, Frank Vercruyssen. In: 7 bioscopen.

Rectificatie / Gerectificeerd

Het onderschrift van de foto bij het artikel Met Anna het hele leven van Anna bespioneren (24 augustus, pagina 9) vermeldt dat het kind rechts Skip Goeree is. Het gaat echter om Sonho Vischschraper.

    • André Waardenburg