Als het er maar gezellig is

De werksfeer wordt door werkzoekenden al jarenlang belangrijker gevonden dan een vast contract of de inhoud van het werk. ,,Werknemers ontlenen hun identiteit mede aan de plek waar ze werken.''

Voor Elise Oomen (23) gaf een borrellezing de doorslag. Tijdens haar studie Bedrijfseconomie in Tilburg volgde ze een masterclass bij ING. Sinds haar afstuderen in juni is ze op zoek naar een baan. ,,De masterclass bij ING beviel goed, daarom heb ik er gesolliciteerd. Ik koos voor die masterclass omdat de mensen bij een borrellezing van ING me aanspraken, ze gingen heel informeel met elkaar om.'' De werksfeer is voor Oomen de belangrijkste reden om voor een bedrijf te kiezen. ,,Ik zou niet bij een bedrijf willen werken waar mensen ten koste van elkaar hogerop willen komen.''

De werksfeer wordt door veel werkzoekenden belangrijk gevonden bij de keuze voor een werkgever. Uit het Arbeidsmarkt GedragsOnderzoek van onderzoeksbureau Intelligence Group blijkt dat de werksfeer al jarenlang zwaarder weegt dan een vast contract of de inhoud van het werk. ,,Starters kijken of een bedrijf bij hen past'', vertelt Trudy Haneveer, loopbaanadviseur bij de Universiteit van Tilburg. ,,Ook letten zij op de flexibiliteit van de arbeidsvoorwaarden. Werk en privé lopen meer in elkaar over. De werkplek is niet een andere wereld dan thuis, het werk moet een verlengstuk zijn van het eigen leven.''

Omdat de werksfeer grotendeels hun populariteit bij werkzoekenden bepaalt, hechten werkgevers grote waarde aan hun imago. Veel bedrijven onderzoeken regelmatig hoe zij in de markt staan. De afdeling recruitment van Philips telt bijvoorbeeld 150 mensen, daarvan zijn er 15 fulltime bezig met arbeidsmarktonderzoek. Want het binnenhalen van goed personeel wordt voor bedrijven weer belangrijker. Bijna de helft van de Nederlandse bedrijven verwacht dit jaar meer personeel aan te nemen dan in 2004. Slechts 14 procent denkt minder te werven, blijkt uit cijfers van de Intelligence Group. Om goede mensen binnen te halen, moeten bedrijven ervoor zorgen dat werknemers zich bij hen thuisvoelen.

Dat het werk meer dan vroeger een verlengstuk is van het eigen leven, heeft volgens Johan Wempe, hoogleraar bedrijfsethiek aan de Erasmus Universiteit en directeur van de stichting MVO Nederland (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen), alles te maken met de verandering in de hiërarchische structuur binnen bedrijven. ,,De organisatie van bedrijven is platter geworden, ook in de onderste lagen hebben mensen verantwoordelijkheden. Als werknemer voer je niet alleen een klus uit, maar ben je mede verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het bedrijf.'' Het is dus belangrijker geworden voor werknemers waar een bedrijf voor staat, zegt Wempe. ,,Zij ontlenen hun identiteit mede aan de plek waar ze werken.''

Die identiteit baseren mensen grotendeels op de reputatie van een bedrijf, zegt Dinand Jansen, arbeidscommunicatiedeskundige bij ACA/JES. ,,De vraag is: hoe sterk is het werkgeversmerk? Dat begint bij de bekendheid van het bedrijf. Daarom zie je dat de top 10 van populaire werkgevers met name uit grote bedrijven bestaat: die zijn het bekendst.''

Het rijk is dit jaar sterk gedaald op de lijst van favoriete werkgevers. Dat komt volgens Geert-Jan Waasdorp, directeur van Intelligence Group, door de mate van adverteren. ,,De overheid stond in de top 10, omdat ze vorig jaar veel deed aan wervingscampagnes. Bedrijven uit de top 10 profileerden zich niet echt. Nu zijn de rollen omgedraaid en zakt het rijk naar een 23ste plaats.'' Waasdorp verwacht dat het rijk wel iets zal terugkomen. De top 10 zal voorlopig niet echt veranderen, zegt hij. ,,Daarin staan altijd de grote, succesvolle Nederlandse organisaties.''

Maar grote bedrijven kunnen ook een slechte reputatie hebben. Jansen: ,,Als ze de beloftes die ze doen, bijvoorbeeld dat je snel promotie kunt maken, niet weten te realiseren.'' En of bedrijven die beloftes waarmaken, verspreidt zich snel. ,,De mond-tot-mond-reclame is ontzettend belangrijk voor ons'', zegt Jo Pieters, hoofd recruitment wereldwijd bij Philips. ,,Mensen praten onderling over hun ervaringen bij hun nieuwe bedrijf. We onderzoeken uitgebreid wat ons imago is en wat mensen willen, maar we testen ook hoe werknemers hun eerste dag hebben ervaren. Was die zoals wij beloofd hadden?''

Blijkbaar maakt Philips de beloftes waar, want het bedrijf staat al jarenlang op nummer 1 in de ranglijsten van meest populaire werkgevers van carrièreblad Intermediair en de Intelligence Group. Volgens Pieters hangt het imago van het bedrijf samen met de producten die het op de markt zet. ,,Ons imago wordt gevormd door onze brand, `sense and simplicity', en mission. Ons doel is om technologisch hoogwaardige producten leveren, die het leven van mensen verbeteren. Zowel in onze reclames als in onze vacatures zie je ons doel en brand terug. In ons geval kan de klant ook degene zijn die een baan zoekt.''

Wat een werknemer een mooi bedrijf vindt, hangt sterk af van het geslacht en de afkomst, blijkt uit diverse onderzoeken. Allochtonen prefereren vaak een geüniformeerd beroep, zoals de politie, zegt Waasdorp van Intelligence Group. ,,Dat heeft te maken met hun statusgevoeligheid.'' En de top 10 van mannen en vrouwen ziet er heel anders uit. Vrouwen werken het liefst bij de politie, mannen bij Philips. Beiden vinden de werksfeer erg belangrijk, maar het salaris is voor mannen net iets belangrijker. Vrouwen kijken vaker naar de mogelijkheid tot deeltijdwerk, mannen hechten meer belang aan doorgroeimogelijkheden.

Ronald Molenaar (23), student Bedrijfseconomie in Tilburg, zou graag bij een multinational als Philips werken. ,,Ik wil bij een bedrijf werken waar ik trots op kan zijn. Voor mij zijn dat de multinationals met een Nederlandse achtergrond, zoals Philips, Ahold en Shell. Waarom? De producten spreken me aan en ik denk dat ik de werksfeer fijn vind. Een lekkere no-nonsense sfeer.''

Dat Ahold en Shell niet al te positief in het nieuws zijn geweest in verband met boekhoudschandalen, maakt voor Molenaar niet veel uit. ,,Ik denk nu niet: wat een slechte bedrijven zijn dat.'' Ook in de lijsten van populaire werkgevers is het effect van het schandaal rondom de te hoog ingeschatte oliereserves gering op de positie van Shell. Dat bedrijf staat nog steeds op de tweede plaats. De Intelligence Group voegde vorig jaar voorjaar een extra vraag toe aan zijn vragenlijst. Op de vraag: `na alle commotie van de afgelopen maanden rondom Shell ben ik minder geneigd om daar een baan te accepteren als deze mij zou worden aangeboden', antwoordde slechts 12 procent het daar mee eens te zijn. Voor de meerderheid heeft de commotie geen invloed op de keuze.

Opmerkelijk? Arbeidscommunicatiedeskundige Jansen vindt van niet. ,,Als je reputatie goed is, kun je je een misser veroorloven. Shell heeft geleerd van Brent Spar, het olieplatform dat ze in 1995 wilden afzinken in de Noordzee. Sindsdien houdt het bedrijf meer rekening met maatschappelijke kritiek. Het werkgeversimago van Shell na Brent Spar liep wel een flinke deuk op. Nu heeft Shell de zaak snel afgehandeld en gaven ze toe fout te zitten. Transparantie is door alle bedrijfsschandalen belangrijker geworden.'' Het effect op de positie van Ahold was daarom veel groter dan bij Shell. ,,De grote boekhoudfraude van twee jaar geleden is nog steeds niet afgerond.''

Werknemers vinden het belangrijk dat het bedrijf waar ze voor werken goed bezig is, zegt hoogleraar Johan Wempe. ,,Ten tijde van Brent Spar stuurden enkele werknemers mailtjes naar de top van Shell met kritische vragen. Ze vroegen zich af of ze nog voor zo'n bedrijf zouden willen werken.'' Dat was voor de Shell-top, maar ook voor andere bedrijven, een belangrijk argument om de koers te veranderen. Veel bedrijven presenteren daarom naast hun gewone jaarverslag ook een duurzaamheidsverslag (Sustainability Report).

Maar lang niet iedereen vindt de maatschappelijke betrokkenheid interessant, het zijn met name de jonge hoogopgeleiden die daarop letten. ,,Ik vind het wel belangrijk, maar daar kijk ik niet als eerste naar'', zegt Marieke van der Heijden (23), student Bedrijfscommunicatie. ,,Het maakt wél uit als een bedrijf niets aan maatschappelijke betrokkenheid doet.'' Hetzelfde geldt voor Rengko Geurts (25), student Werktuigbouwkunde. ,,De uitdaging van het werk is voor mij het belangrijkst. Ik zou graag bij een groot bedrijf willen werken, omdat je daar denk ik beter kan doorgroeien en er zijn veel cursussen.''

Goede secundaire arbeidsvoorwaarden zijn voor 29 procent van de ondervraagden in het Arbeidsmarkt Gedragsonderzoek een belangrijke reden om voor een werkgever te kiezen. En van die arbeidsvoorwaarden wordt opleiding veruit het meest genoemd. ,,In advertenties wordt duidelijk gemaakt dat bedrijven ruimte hebben voor persoonlijke ontwikkeling'', zegt Pia van Boven, commercieel directeur van werving- en selectiebureau ImpressiveGreenapple. ,,Wij zien ook dat studenten bedrijven kiezen waar ze zich kunnen ontwikkelen.'' Bij grote bedrijven is zo'n opleidingstraject vaak geformaliseerd, en dat trekt. ,,Ik kijk zeker naar de opleidingsmogelijkheden'', zegt starter Elise Oomen. ,,Grote bedrijven hameren daar veel op. Ik ga er daarom van uit dat die trajecten bij hen goed geregeld zijn.''