Vliegramp bij Athene blijft mysterie

De toedracht van de vliegramp bij Athene wordt meer dan een week na dato nog door vele vraagtekens omgeven.

De vliegramp van 14 augustus die 121 personen het leven kostte, blijft één van de meest mysterieuze maar ook spookachtige ongelukken uit de luchtvaartgeschiedenis. Ruim een week later kunnen er enkele theorieën worden uitgesloten, maar het aantal vraagtekens is nauwelijks verminderd.

Tijdens de laatste tien minuten van de noodlottige vlucht van Larnaka (Cyprus) via Athene naar Praag heeft iemand in de cockpit van het Boeing 737-toestel van de Brits-Cyprische low-budgetmaatschappij Helios Airways nog tweemaal de noodkreet `Mayday' uitgezonden. Dat blijkt uit de teruggevonden oranje doos die de geluiden van het laatste halfuur weergeeft. De man moet een zuurstofmasker hebben gedragen en hij sprak met grote moeite. Zijn noodkreet is nergens opgevangen.

Waarschijnlijk gaat het om de chef-steward Andreas Pródromos, van wie bekend is dat hij studeerde voor piloot. De Duitse gezagsvoerder en zijn Cyprische co-piloot moeten al in de eerste fase van de vlucht buiten kennis zijn geraakt. Het vliegtuig heeft bijna tweeëneenhalf uur op de automatische piloot gevlogen, op een hoogte van 34.000 voet (ruim 10 kilometer). Toen het wegens brandstofgebrek begon te dalen, kan de chef-steward weer bij zijn bewustzijn zijn gekomen en een laatste wanhopige poging hebben gedaan tot contact met de buitenwereld. Waarschijnlijk deed hij deze laatste oproep enkele seconden voor de crash in het bergachtige gebied bij Grammatikó op zo'n 40 kilometer ten noordoosten van Athene.

Uit het voorlopig rapprt dat de voorzitter van de onderzoekscommissie Akrívos Tzolális heeft opgesteld – het definitieve rapport vergt nog vijf à zes maanden – blijkt ook dat het radiocontact van het vliegtuig in werking is gebleven. Er is sprake van twee nog nader te onderzoeken gevallen waarin geluiden uit het vliegtuig zijn opgevangen. Deze worden in het rapport niet verder gespecificeerd.

Uit toxicologisch onderzoek is gebleken dat het buiten kennis raken van bemanning en passagiers niet kan worden geweten aan het inademen van koolmonoxide, zoals aanvankelijk was gedacht. De uitslag van de rest van dit onderzoek wordt op korte termijn verwacht. De lijkschouwers van enkele tientallen lichamen die niet waren verbrand zijn tot de conclusie gekomen dat de passagiers nog in leven waren toen het toestel neerstortte, zij het waarschijnlijk bewusteloos. Het lijk van de Duitse gezagvoerder Hans-Jürgen Marten, die volgens Duitse en Griekse media de laatste jaren niet zo'n goede reputatie had, is nog steeds niet gevonden.

Overstelpend worden de aanwijzingen dat de kleine luchtvaartmaatschappij Helios Airways, die behalve het verongelukte toestel nog drie Boeings-737 heeft, in veel opzichten in gebreke is gebleven, zowel vóór de vlucht als tijdens het eerste kwartier ervan. Hoewel zij het aanvankelijk tegensprak, is er al tien minuten na het opstijgen in Larnaka contact geweest tussen de gazagvoerder en Helios-technici in Nicosia (Cyprus) over een storing in de warmte-installatie, waarin ook de verkeerstoren van Larnaka werd gemengd.

Er blijkt een soort spraakverwarring te zijn geweest, maar intussen moet er een veel ernstiger verschijnsel zijn opgetreden: daling van de luchtdruk die funest was voor de bemanning. Een raadsel blijft waarom deze geen zuurstofmaskers heeft opgezet. Luchtvaartexperts zijn het erover eens dat het toestel bij problemen als deze had moeten terugkeren.

Een nog groter mysterie is voor de kritische Griekse media de vraag waarom de verkeersleiders op het vliegveld van Athene pas een uur later ongerust werden over het feit dat ze met dit vliegtuig geen contact konden krijgen, terwijl ze wisten dat Larnaka dat al meteen had verloren. Ze gingen af op ,,normale'' radargegevens en waarschuwden de militaire autoriteiten pas toen het vliegtuig bij het naderen van het vliegveld van Athene steeds maar op grote hoogte bleef vliegen. Het personeel, dat sancties ziet aankomen, heeft laten uitlekken dat gelijktijdig voor 31 inkomende vluchten moest worden gezorgd.

De twee F16's die door de Griekse luchtmacht werden gestuurd naar het spookvliegtuig, dat kringen bleef beschrijven boven de eilanden Kea en Kythnos, zijn in actie gekomen met een vertraging van ongeveer een halfuur, al blijkt dit niet noodlottig te zijn geweest. Ze zijn het ramptoestel blijven escorteren tot aan de val, ruim veertig minuten later, in relatief onbewoond gebied. Zou het andermaal koers hebben gezet naar de hoofdstad, dan zou het oncontroleerbare gevaarte zijn neergeschoten.