Magie met weinig in stuk Kurtág voor Beaux Arts

Er zijn waarschijnlijk maar weinig composities die bij hun wereldpremière meteen vier keer gespeeld worden. Het Pianotrio (2005) van de Hongaarse componist György Kurtág (1926), een opdrachtwerk van het Concertgebouw, viel gisteren die bijzondere eer te beurt. Het Beaux Arts Trio, dat met een minifestival viert dat het vijftig jaar geleden werd opgericht, kreeg als cadeautje een stuk dat zó kort was dat het besloot het dan maar twee keer te spelen. Omdat het concert later op de avond bovendien integraal werd herhaald, klonk het in totaal dus viermaal.

Niet alleen met de lengte van zijn Pianotrio was Kurtág spaarzaam. De paar minuten muziek die hij componeerde zijn ook nog eens minimaal voorzien van klanken. De magie is er echter niet minder om.

Met een enkele flageolettoon op de viool, een gebroken celloakkoord con sordino of een troebele samenklank op de piano weet Kurtág een geladen, wat duistere sfeer op te bouwen waarin het aftasten van de klankruimte doel op zich is. Componeren lijkt bij Kurtág vooral ook een strijd met de stilte, die een groot gewicht krijgt juist door de enorme leegte die de noten omringt.

Het Pianotrio werd liefdevol en ongedwongen uitgevoerd door de leden van het Beaux Arts Trio. In Beethovens Pianotrio `Erzherzog' waren de verhoudingen in het trio goed duidelijk. Pressler is achter het klavier de reus. Hij heeft het overzicht over de grote lijnen, opbouw, timing en frasering. Zijn collega's, Daniel Hope op viool en Antonio Meneses op cello, hoeven slechts in te voegen en zijn genie te volgen. Hun muzikale verdiensten zijn absoluut niet mis te verstaan, maar Pressler is zonneklaar het brein.

Anderzijds heeft die op zijn eenentachtigste vanzelfsprekend niet meer dezelfde souplesse en virtuositeit als zij. In Beethovens Pianotrio ging dat hier en daar ten koste van de sprankeling en lichtvoetigheid. Met uiterst transparant en contrastrijk spel (weinig trio's hebben zo'n spanwijdte tussen pianissimo en driedubbel forte) werd echter ruimschoots gecompenseerd, maar vooral ook met muzikaliteit. Die verdwijnt gelukkig níet met de jaren.

Concert: Beaux Arts Trio. Werken van Kurtág en Beethoven. Gehoord: 22/8 Concertgebouw, Amsterdam. Opname Concert- zender voor uitzending later.

    • Jochem Valkenburg