`Ik had daar twee pootjes onder gezet'

Een tentoonstellingsruimte in de Leidsche Rijn bij Utrecht is het eerste ontwerp van kunstenaar Stanley Brouwn dat is gerealiseerd als een gebouw. De afmetingen zijn gebaseerd op Brouwns eigen lichaam.

,,Het ontwerp van Stanley Brouwn bestond uit twee houten balkjes, ter grootte van een hand, kruiselings op elkaar gestapeld. Dat was alles.'' In november vorig jaar werd architect Bertus Mulder gevraagd of hij het idee van beeldend kunstenaar Brouwn wilde uitvoeren. De opdrachtgever is het bureau van de gemeente Utrecht dat onder meer ook de `kunstenaarsgebouwen' voor de Vinex-locatie Leidsche Rijn laat ontwikkelen.

Zo'n tien maanden later staat het gebouw er al, midden in een kleine akker. Honderd meter verderop staat de Paper Dome, een theater van de Japanse avant-garde architect Shigeru Ban met het uiterlijk van een halve bal. Het ligt al net zo verlaten aan de rand van de nieuwe wijk als het geheel witte gebouw van Brouwn.

,,Ik vond het idee intrigerend'', zegt architect Bertus Mulder. ,,Brouwn heeft de onbevangenheid van mijn kleinzoon. Die legt ook blokjes op elkaar en probeert ze in evenwicht te houden. Ik weet te veel van bouwen om zoiets te ontwerpen.'' Hij wijst naar een van de overhellende delen: ,,Ik had daar twee pootjes onder gezet.''

Het resultaat oogt als een wankel geheel. Dat is de charme van het gebouw, dat gaat dienen als tentoonstellingsruimte. Niet voor werk van Brouwn zelf, maar van andere kunstenaars. ,,Brouwn ziet het gebouw als zijn kunstwerk'', zegt een woordvoerder van de gemeente. Vooraf was niet vastgelegd dat het een expositieruimte zou worden. ,,Zelf ontwerp ik altijd vanuit een behoefte'', zegt Mulder. ,,Een gebouw heeft een functie. Maar Brouwn heeft een idee voor `een gebouw' aangeleverd. Het ziet er simpel uit, maar het was echt een tour de force om het zo strak te krijgen.'' De onderkant van het bovenste blok loopt exact gelijk met de bovenkant van het onderste blok. ,,Om dat zo plat te krijgen moest ik een hele constructie aan de binnenkant bedenken.''

Het gebouw is gemaakt van een staalskelet met muurelementen waar de vierkante trespa-platen aan de buitenkant aan hangen. Die platen zijn vervaardigd volgens Brouwns eigen maatsysteem, gemodelleerd naar de afmetingen van zijn eigen lichaam. De doorbreking van het metrisch stelsel in zijn kunstwerken maakte van Brouwn (Paramaribo, 1935) een internationaal vermaard kunstenaar. Onderdeel van de mythe rond zijn persoon is dat hij publiciteit mijdt en zich niet laat fotograferen.

De platen zijn 5 bij 5 Stanley Brouwn-voet. Een SB-voet is 26 cm, de platen dus zijn 1,30 bij 1,30 meter. Die afwijkende maat gaat vergezeld van een rustgevende symmetrie. De langwerpige blokken hebben een doorsnede van 3 bij 3 platen. De uitstekende delen zijn weer geordend in driemaal 3 bij 3: in delen wand, raam, muur. Maakt het rekenen met Brouwn-voeten een wezenlijk verschil? Mulder: ,,Volstrekt niet. Ecomisch gezien is het wel onvoordelig, je moet veel van die platen afzagen.'' Het aantrekkelijke is dat het gebouw zich zo onderscheidt van de standaarden in de Vinex-wijk, voegt iemand van de gemeente toe.

Binnen is het gebouw wit en leeg, op een brede stalen trap in de as na. Boven kijkt de bezoeker uit over stukken grasland aan de overkant van de weg. Over vijf jaar moeten zowel de Paper Dome als het gebouw van Brouwn al weer plaatsmaken voor het geplande wijkcentrum en hoogbouw. ,,Daarom is het gebouw demontabel'', vertelt Mulder. Op dat moment wiebelt de vloer van het boven de grond zwevende deel. Heel even voelt het alsof de evenwichtstruc met de blokjes gaat mislukken. Mulder grijnst: ,,Ja, dat is staal. Dat beweegt.'' Hij springt hoog in de lucht om hard op de grond te kunnen stampen. ,,De constructie is berekend op 500 kg per vierkante meter. Waarschijnlijk reed er een vrachtwagen voorbij.''

Mulder is in Nederland bekend als hoeder van de erfenis van Gerrit Rietveld, van wie hij veel werk restaureerde, zoals het Schröderhuis. Hij ziet wel overeenkomsten tussen Rietveld en Brouwn. ,,Rietveld hield niet van elementen die de vorm in de weg zaten. Geen randjes, niks dat uitsteekt op het dak. Dat heeft Brouwn ook.'' Hij gaat naar buiten en wijst op de overgang tussen de blokken. ,,Die voeg loopt naar het einde toe dicht. Dat moet opnieuw.''

Gebouw Stanley Brouwn, Hogeweide 3b, Utrecht. Vanaf 4 september tentoonstelling: `Pursuit of happiness' nieuw werk van diverse kunstenaars.

    • Ron Rijghard