Abbas moet Palestijnen houvast bieden

De Palestijnen zullen pas geloven dat het Mahmoud Abbas ernst is met hervormingen in Gaza als het Palestijnse Gezag erin slaagt zijn verleden van inefficiëntie en corruptie achter zich te laten en het grondgebied van de eertijdse nederzettingen eerlijk en openlijk te verdelen, meent James Bennet.

De terugtrekking van Israël uit de Gazastrook heeft voor de Israëliërs grote vragen opgeworpen met betrekking tot de richting van het zionisme. Maar terwijl voor Israël de fundamentele vraag is `waarheen?', gaat het er voor de Palestijnen om of de grotere zeggenschap over een groter gebied dan zij ooit in handen hebben gehad, hen dan toch eindelijk naar een onafhankelijk land zal voeren – of naar een impasse.

De Palestijnen zijn nu post-Oslo en post-Arafat, en binnenkort misschien post-bezetting in Gaza. ,,Het is een testcase'', zei Basil Eleiwa, een ondernemer in Gaza die in dit aambeeld van het Arabisch-Israëlische conflict een potentieel toeristenparadijs ziet. ,,Van tweeën één: wij laten de hele wereld zien dat wij een onafhankelijk land verdienen in Gaza, op de Westelijke Jordaanoever en in een deel van Jeruzalem, of wij laten precies het tegenovergestelde zien.''

De Palestijnse president Mahmoud Abbas staat voor een uiterst lastige combinatie van met elkaar verknoopte opgaven: hij moet Palestijns terrorisme verhinderen, een einde maken aan de chaos in de Palestijnse steden, de Palestijnse economie nieuw leven inblazen, en Israël overhalen om naar de onderhandelingstafel terug te keren en de veel pijnlijker stap om tienduizenden kolonisten van de Westelijke Jordaanoever weg te halen, in overweging te nemen. Hij moet dat allemaal voor elkaar krijgen vanuit het gehavende Gaza, dat armer is, en politiek en religieus radicaler, dan de Westelijke Jordaanoever.

Veel Palestijnen zijn beducht voor een valstrik van de Israëliërs: die zouden de inwoners van Gaza willen scheiden van de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever, de mensen in Gaza onder de voogdij van de wereld willen plaatsen, en het streven naar een eigen land de genadeslag willen geven.

Maar Abbas ziet, volgens zijn naaste medewerkers, grote mogelijkheden. Terwijl hij zijn onderdanen verzekert dat hij streeft naar meer gebied, heeft hij hen al aangespoord om onmiddellijk te profiteren van de Israëlische operatie. ,,Vandaag nog moeten wij hard aan de slag gaan om ons land, onze instellingen en onze economie weer op te bouwen, opdat wij een nobel leven kunnen leiden in vrede en veiligheid'', zei hij vrijdag.

Het conflict is ineens zijn meest voorspelbare eigenschap kwijt: zijn voorspelbaarheid. In deze ongewone situatie, waarin alles op losse schroeven staat, zien Abbas' adviseurs mogelijkheden voor snelle vooruitgang. Zo rekenen de meeste analisten erop dat volgend voorjaar in Israël verkiezingen zullen plaatsvinden; men is van mening dat tijdens de campagne geen stappen zullen worden gedaan naar een vredesoverleg.

Naar verwachting zal premier Ariel Sharon naar rechts moeten opschuiven om zich zijn rivaal en oud-premier Benjamin Netanyahu van het lijf te houden. Maar Abbas' adviseurs denken dat zij de verkiezingen in Israël kunnen benutten om iets te doen aan de communis opinio in Israël dat er geen Palestijnse onderhandelingspartner is. Zij zeggen dat te kunnen doen door de Israëlische terugtrekking soepel af te handelen, en door mogelijk tegen het einde van dit jaar een nieuw vredesinitiatief voor te stellen.

Echter, in de praktijk is er voor de Palestijnen in Gaza nog niets veranderd: Israëlische troepen hebben het nog altijd voor het zeggen in de gebieden van de nederzettingen, en ook wanneer zij zich daaruit hebben teruggetrokken zullen zij nog steeds alle doorgangsposten in Gaza in handen hebben, evenals de kustlijn en het luchtruim. Israël motiveert dit met verwijzing naar de kans op wapensmokkel en mogelijke toekomstige aanvallen.

,,Tot dusverre hebben de Israëliërs ons niet verteld hoe ver zij zich precies zullen terugtrekken'', zei Jibril Rajoub, Abbas' nationale veiligheidsadviseur. ,,Of zij zich echt helemaal zullen terugtrekken of niet. Of zij zich zullen terugtrekken van de grenzen, inclusief de internationale grensovergangen, of niet. Tot dusverre is niet duidelijk of Gaza het begin en het einde is, dan wel Gaza het begin, en de Westelijke Jordaanoever het vervolg.''

Onder het mom dat er geen Palestijnse partner was, trad Israël liever unilateraal op dan via onderhandelingen. Los van de vraag of de Israëliërs daar gelijk in hadden, heeft hun terugtrekking, na jaren van bloedige aanvallen op de kolonisten en de militairen alhier, de meeste Palestijnen gesterkt in hun overtuiging dat Israël maar voor één ding gevoelig is: geweld.

In een poging de steun voor zijn regering en voor toekomstige onderhandelingen te vergroten, heeft Abbas er bij de Israëliërs op aangedrongen gezamenlijk een oplossing af te spreken voor de kwestie van het passeren van de grens.

Tot dusver heeft hij terzake niets bereikt. En dan heeft hij nog volop andere problemen. Enkele van zijn bondgenoten geven toe dat hij er niet in is geslaagd om de Palestijnen precies duidelijk te maken hoe zijn eisen om het terrorisme te staken en in Gaza een land op te bouwen, zullen leiden tot een bevrijde natie die de kern vormt van de Palestijnse politiek.

Het ergert veel Palestijnen, zeggen zij, dat zij tot tevredenheid van Israël een ministaat moeten opbouwen alvorens aanspraak te kunnen maken op soevereiniteit. Daar komt bij dat door alle aandacht voor Gaza de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever zich waarschijnlijk gepasseerd zullen voelen, terwijl Israël misschien zal doorgaan met de uitbreiding van de nederzettingen aldaar. Ondernemers klagen dat zij nog altijd geen overkoepelend plan hebben gezien voor de wijze waarop het regerende Palestijnse Gezag het grondgebied van de nederzettingen gaat gebruiken.

Het Palestijnse Gezag komt telkens met leuzen over de economische vernieuwing, die belangrijk is maar niet erg aanspreekt. Boven de straten van Gaza hangen spandoeken met de tekst `Vandaag Gaza, morgen de Westelijke Jordaanoever en Jeruzalem' – een belofte die de hoop op snelle resultaten zou kunnen wekken, die Abbas echter niet kan waarmaken. Abbas, die in de volksmond Abu Mazen heet, moet de militanten nog zien te overreden hun wapens af te geven, en sommige Palestijnen noemen hem een slappeling.

Ondanks alle obstakels zeggen Abbas' adviseurs dat hij een weg voorwaarts ziet. Het eerste vereiste – volgens één van de adviseurs ,,de basisvoorwaarde voor alles'' – zal zijn om aanvallen op Israël te verhinderen. Abbas moet ook vaart maken met zijn streven rust en orde te herstellen, en de veiligheidsdiensten, wier competenties elkaar overlappen, te saneren.

Abbas is van plan krachtig op te treden tegen overheidsmedewerkers die als corrupt gelden, zeggen zijn adviseurs. Hij zal beginnen met de eenvoudigste gevallen – functionarissen die van hun bondgenoten kunnen worden geïsoleerd –, maar mettertijd zal er, aldus zijn adviseurs, systeem in de maatregelen komen, zodat de Palestijnen doorkrijgen dat hij het meent met de hervormingen.

Die indruk zal sterker worden als het Palestijnse Gezag erin slaagt zijn verleden van inefficiëntie en corruptie achter zich te laten en het grondgebied van de nederzettingen eerlijk en openlijk te verdelen.

James Bennet is columnist.

© The New York Times

    • James Bennet