Vaccinerend!

We waren, halverwege de toptien van woordinfecties, gebleven bij de medische gevallen. Dat er bij de dokter heel wat verhaspeld wordt, wil ik graag geloven. Ik ben zelf niet op mijn mondje gevallen, maar als er medisch echt iets aan de hand is – met mij of mijn dierbaren – maak ik van tevoren een briefje met vragen, omdat ik anders van de zenuwen iets vergeet. In het verleden heb ik te maken gehad met welwillende artsen die me geduldig van alles hebben uitgelegd, maar vervolgens belde ik toch een bevriende arts om het me nog een paar keer te laten uitleggen. In stress – veel mensen zeggen stretch – neem je nu eenmaal slecht dingen op. Die vriend heeft trouwens ooit een patiënt op het spreekuur gehad die begon met de zin: ,,Dokter, ik ben zo deprimerend'' – sindsdien een gevleugeld woord in ons gezin.

Of postale depressie vaak is gezegd voor postnatale depressie weet ik niet. Dit is natuurlijk ook gebruikt als flauwe woordspeling in verband met de postbezorging.

Een lezeres uit Amsterdam, psychologe van beroep, schreef dat zij zeer geregeld te maken heeft met mensen die zeggen in een visuele cirkel te zitten. Dat verbaast mij niet, de moderne mens is immers geneigd zichzelf psychologisch te duiden, hiertoe aangespoord door praatprogramma's en zelfhulpboeken. Veel mensen willen bovendien herkenning van hun problemen, waar zij erkenning bedoelen.

Interessant is dat vaccinerend soms wordt gebruikt voor fascinerend. Hier twee volkomen serieus bedoelde voorbeelden van internet. Uit een verslag van een visweekend in Noorwegen: ,,Dat het gebied zowel boven als onderwater vaccinerend is moet je maar geloven.'' Iemand anders schreef in een verslag van een rondreis door Java en Bali: ,,Het uitzicht is vaccinerend. De zon kleurt de kraterwand, hetgeen door de vele verschillende lava-lagen een prachtig beeld geeft.''

Ik neem aan dat vaccinerend een soort hypercorrectie is, overgewaaid uit de spreekkamer. Ik ken ook mensen die faxinerend zeggen, maar dat is schertsend bedoeld en telt daardoor hier niet mee.

Er gaat natuurlijk geregeld iets mis met Latijnse ziektenamen. Een bekend voorbeeld is pseudologiCa fantastica voor pseudologia fantastica. Onlangs stond dit nog verkeerd in een ANP-bericht en het heeft ook al vele malen in deze krant gestaan. Helemaal onverwacht is dit niet, want zelfs psychiaters in opleiding zeggen en schrijven het vaak verkeerd, zo meldde een psychiater uit Deventer.

Maar het is tijd om terug te keren naar de toptien. Op de zesde plaats, met ruim 12.000 vindplaatsen, staat platvorm voor platform. In een platform wordt nogal eens gediscussieerd, net als in een forum, vandaar dat ook platforum honderden keren voorkomt. Dit is een woordgroep waar je niet te lang naar moet kijken, anders raak je in de war.

Nochtans is een klassieke instinker bij dictees. Je vindt dit als nochthans (met ruim 11.000 vindplaatsen goed voor een zevende plaats), als nogthans en nogtans. Wij zijn geneigd dit woord na de t doormidden te breken, terwijl het teruggaat op het Middelnederlandse nochtan (`nog dan') plus een s.

De zevende plaats wordt ingenomen door een gouwe ouwe: polshoogte nemen voor poolshoogte nemen. Ik heb dit zelf ook decennialang fout gedaan. Het leek mij buitengewoon logisch dat je polshoogte neemt als je iets of iemand gaat polsen. Dit wordt al zolang fout geschreven dat de Grote Van Dale – anders dan het Groene Boekje – polshoogte als vormvariant heeft opgenomen.

Op de achtste plaats staat iniatief voor initiatief (met ruim 8.800 vindplaatsen), en mileu voor milieu staat met 7.850 vindplaatsen op de negende plaats. Tiende is indentiteit voor identiteit, met 7.250 vindplaatsen, samenstellingen als indentiteitsbewijs niet meegerekend. Volgende week de laatste lootjes.

Reacties naar sanders@nrc.nl

    • Ewoud Sanders