Iran accepteert `foutjes van God'

In de islamitische republiek Iran staat op homoseksuele handelingen de doodstraf. Toch is voor Iraanse homoseksuelen de laatste jaren het leven een stuk beter geworden.

Als transseksueel Ramesh (26) langs de brede lanen van de Iraanse hoofdstad wandelt voelt ze zich zo vrij als een vogel. Met haar strakzittende mantel en minuscule hoofddoek ziet ze er bijna uit als ieder ander Iraans stadsmeisje. Alleen haar grote mannenhanden verraden haar vroegere geslacht. ,,Mensen kijken wel, maar vallen me niet lastig'', verklaart Ramesh, die vóór haar sekseverandering Siavash heette.

Vandaag zit ze met goudgelakte nagels op een luie stoel. ,,Ik ben in het verkeerde lichaam geboren'', zegt ze stellig. ,,Als je dat kunt bewijzen dan mag je in Iran legaal van sekse veranderen.''

Ramesh heeft alles te danken aan de grondlegger van de islamitische republiek, wijlen ayatollah Khomeiny. Tijdens een ontmoeting met een transseksueel, midden jaren tachtig, besloot Khomeiny dat mensen die in het verkeerde lichaam worden geboren ,,foutjes van God zijn'', die ,,geholpen moeten worden.'' Hij sprak een fatwa, religieus decreet, uit dat sekseveranderingen in Iran zijn toegestaan. Sindsdien hebben er tussen de 300 en 400 geslachtsveranderingen plaatsgehad in Iran, wat uniek is in de hele islamitische wereld.

Maar die tolerantie tegenover wat in Iran geldt als seksueel afwijkenden was ver te zoeken toen vier weken geleden plotseling de jacht op homo's leek geopend. In de oostelijke stad Mashad werden twee jongens, Mahmoud Asgari en Ayaz Marhoni, opgehangen. Over hun leeftijd wordt nog gediscussieerd, maar vrijwel zeker is dat één van hen minderjarig was. De foto van het tweetal met een strop om de nek schokte de gehele wereld. Homorechtorganisaties in het Westen claimden dat het duo werd veroordeeld omdat ze homoseksuelen waren.

Afgelopen week zijn er door Iraanse oppositiegroepen beschuldigingen geuit dat Iran op het punt staat opnieuw twee homoseksuelen te executeren. VVD en D66 hebben Kamervragen gesteld.

Volgens de conservatieve Iraanse rechterlijke macht zijn Asgari en Marhoni echter niet wegens hun homoseksuele geaardheid ter dood gebracht, maar was het tweetal schuldig bevonden aan verkrachting van een 13-jarige jongen. Verkrachtingen van mannen en jongens zijn niet ongewoon in de islamitische republiek. Het afgelopen jaar zijn er twee grootschalige rechtszaken geweest tegen bendes die tientallen jongetjes zouden hebben verkracht en soms vermoord.

De executie in juli heeft dan ook in Iran niet zoveel opschudding gewekt als in het buitenland. Nederland ondernam direct actie: sinds de executie van het tweetal in Mashad worden uitgeprocedeerde Iraanse homoseksuelen niet meer uitgezet naar Iran. Eerst wil het ministerie van Buitenlandse Zaken uitzoeken welke rechten homo's in Iran hebben.

De beschuldiging dat de jonge Iraniërs wegens hun homoseksualiteit waren terechtgesteld, kwam van de Britse homorechtengroep Outrage. Een woordvoerder van de internationale mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch verklaarde later dat de basis voor die beschuldiging een artikel was op de website van Iran Focus – een Iraanse oppositiewebsite die bekend staat als notoir onbetrouwbaar. ,,Wie de juiste vertaling van de Iraanse rechtbankverslagen leest, moet concluderen dat de jongens zijn opgehangen omdat ze iemand hebben verkracht'', meldde Human Rights Watch.

De doodstraf die in Iran officieel voor homo's geldt – zoals overigens in bijna alle moslimlanden – wordt namelijk als zodanig zelden ten uitvoer gebracht, ook al melden Iraanse oppositiegroepen dat sinds de islamitische revolutie in 1979 4.000 homo's en lesbiënnes zijn terechtgesteld. Het laatste ambtsbericht van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken (februari 2005) meldt dat er de laatste jaren geen executies bekend waren louter op grond van homoseksuele handelingen.

Homoseksualiteit is dan wel verboden in Iran, maar over de schemergebieden is veel discussie. Zo kan een homo in theorie alleen ter dood worden gebracht als er sprake is van `herhaalde sodomie', en voor iedere handeling zijn getuigen nodig. Voor pederastie, seksuele omgang tussen een man en een jongen, geldt dat ook, maar dwang en vrijwillige deelname kunnen een beslissende rol spelen voor de rechtbank in beide gevallen.

Het leven voor Iraanse homo's is de laatste jaren een stuk beter geworden. Er zijn parken, websites en digitale nieuwsbrieven waar homo's vrij met elkaar in contact komen. Dankzij de hervormingen van de afgelopen jaren worden ze bijna niet meer van overheidswege lastig gevallen. Homo's zijn zichtbaar. Er treden homo-personages op in films.

Maar dat betekent niet dat er een Gay Parade kan worden georganiseerd in Teheran. ,,Als mijn ouders erachter komen gooien ze me uit de familie'', zegt Kaveh. De 50-jarige kunstenaar had pas vorige jaar zijn coming out. Slechts een paar vrienden weten dat hij homo is. Zijn familieleden zijn conservatieve handelaars op de bazaar. ,,Ik heb veel vriendjes. Er is niemand die me lastig valt maar als ik het semi-geheim houd is het veiliger.''

Hoewel Kaveh sinds kort over een buitenlands paspoort beschikt, is hij liever in Iran. De schilderijen die hij maakt zouden in Nederland onder de noemer homo-erotische kunst vallen. Gespierde worstelaars die glimmen van de olie sieren zijn doeken. ,,Ik verkoop erg goed in Iran. Iedereen ziet in kunst wat die zelf wil zien'', legt hij uit. Voor hem is het leven als Iraanse homo niet moeilijker dan dat van de gemiddelde Iraniër. ,,We hebben in Iran geen homohuwelijk. Maar wel een homoscene. Net als voor alles in Iran geldt ook voor ons dat er veel verboden is, maar tegelijkertijd alles kan.''

De echte naam van Kaveh is bij de redactie bekend. Ramesh wil niet met haar achternaam in het verhaal.

    • Thomas Erdbrink