De illusie van afkijktelevisie

We moeten het nog even hebben over uw kijkgedrag. Hoogopgeleide 50-minners, vertelde de kijk- en luisterdienst vrijdag op deze plaats, laven zich aan opvoedtelevisie. Maar waarom kijkt u? Wilt u ervan leren, omdat u als kind van anti-autoritaire ouders met lege handen staat? Of is het meer een kwestie van leedvermaak – zo van: gelukkig gaat ons prinsesje wel voor middernacht naar bed.

Liefhebbers kwamen dit weekend ruimschoots aan hun trekken. RTL4 zond gisteren EHBO, eerste hulp bij opvoeden uit en vrijdag kwam de Evangelische Omroep met het opvoedprogramma Schatjes. Afkijktelevisie in optima forma. Of het nou gaat om Amerika waar supernanny Jo Frost het gezin Gorbea ,,uit hun lijden verlost'', of Genemuiden waar psychologe Tischa Neve de Voorhorstjes een maand coacht. Opvoeden is universeel. Voor een tweejarige peuter geldt overal hetzelfde recept: 1. goed gedrag belonen, 2. je in het kind verplaatsen en 3. op ooghoogte consequent dezelfde ik-vind-het-niet-goed-boodschap brengen. Dikke kans dat uw kind dan niet uitgroeit tot een impulsief stoeptegelgooiertje.

De driftige Adam van twee terroriseert zijn Amerikaanse familie. Het prinsje bepaalt 's avonds zelf waar en wanneer hij gaat slapen, vaak na elven bij zijn ouders in bed. En elke keer als hij zijn zin niet krijgt, neemt hij zijn moeder bij haar been in de houdgreep. Die sleept hem als een koalabeer het huis door. Pas als ze `ja' zegt, laat Adam los. Pa schiet te hulp. Maar hij druipt af als het baasje begint te bijten. Zijn reactie: ,,Ik grijp niet graag in, want dan gaat-ie nog harder schreeuwen.''

Dat ingrijpen is precies het probleem bij het gezin Voorhorst in Genemuiden. Daar zijn moeder en vader de hele dag bezig Johan van twee te corrigeren. Hij luistert niet, pest om de haverklap zijn kleine broertje en put, ja alweer, zijn ouders uit met een oeverloos bedritueel. Van negeren, afleiden, op schoot nemen, prijzen en knuffelen hebben ze in Genemuiden nog nooit gehoord. Als je althans de camera moet geloven. Opvoeden is daar synoniem aan `nee' zeggen, `ja' doen, en cynisch worden waar de kinderen bij zijn. Moeder Jacoline: ,,Je zou moeten genieten van je kind, maar daar is hier geen sprake van.'' Nee, hallo. Zelfs als Johan zich tevreden met een vogelbadje in de tuin vermaakt, probeert Jacoline zijn spel vanaf haar Blokkertuinstoel te regisseren.

Maar na een kwartier ruziën en commanderen brengt een opgeruimde twintiger redding. Schatjespsychologe Tischa Neve pakt haar lap top en vertelt dat Johan complimentjes nodig heeft, en consequent moet worden benaderd. Dus bij het naar bed brengen: instoppen, weglopen en laten huilen. Elke keer weer, ook als hij eruit komt. De Voorhorstjes halen opgelucht adem. En als Tischa weg is, kunnen ze het nagenoeg in één keer zelf. Echt waar. In Genemuiden woont nu een Libelle-gezin. Vader leest Dikkie Dik. Moeder plakt stickers met Johan. En ze blijven maar lachen.

Terwijl Schatjes voorspelbaar en langdradig is, maken de Amerikanen EHBO een stuk slimmer. Er is meer spanning omdat pa in beeld (op aanwijzing van de regie?) tegenstribbelt. ,,Een holbewoner'', zegt nanny, want hij steekt in huis geen poot uit. En als dezelfde nanny `de losmakingstechniek' en `de slaap-in-je-eigen-bed-techniek' heeft ontvouwd, doet moeder het eerst nog een keer goed fout. Maar ook daarna wordt het nog een fijn Brio-gezin, vertellen rustieke camerashots. Vader veegt bladeren, Adam speelt alleen en moeder zit eindelijk met de andere kinderen achter de computer.

Dan weet je: dit is nep. De beelden zijn geknipt, geplakt en in scène gezet, precies zoals de makers willen. En die zijn uit op één ding: ,,Vraag hulp en kom bij ons'', vertellen ze herhaaldelijk, ,,want dankzij ons wordt uw gezin weer gelukkig.''

Wordt zo'n gezin weer gelukkig? Tussen de 34 kijkersreacties mailt vader Voorhorst op zaterdag om 08:46 uur: ,,Doordat er punten achter elkaar getoond worden, lijkt het alsof er voor tussenkomst van Schatjes alleen maar negatief gedrag en negatieve aandacht was. Dit is absoluut niet het geval.''

U leest het. Wat u zag, was toch niet waar. Ook beelden bedriegen. Opvoed-tv is illusie-tv.

Deze week kijkt NRC Handelsblad-verslaggever Wubby Luyendijk naar het televisie-aanbod.

    • Wubby Luyendijk