`Aan wapens en telefoons was simpel te komen'

Een ex-tbs'er schreef een vernietigend boek over het tbs-systeem. ,,Ik had een verhouding met mijn sociotherapeute.''

Humphrey Ludwig (40) werd in 1991 veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf en tbs, omdat hij zijn vrouw had doodgestoken. Nadat hij drie jaar van zijn straf had uitgediend verbleef hij vijf jaar in de Groningse Van Mesdagkliniek en een jaar in de kliniek `Flevo Future' in Utrecht. In 2001 schreef Ludwig samen met journalist Rick Blom het boek `Onder Dwang' over het leven in een tbs-kliniek. In het boek heeft hij kritiek op de dagelijkse praktijk. De naam Humphrey Ludwig is een pseudoniem.

,,Ik zat op de strengste afdeling van de Van Mesdagkliniek, zo één als de maatschappij dat graag zou zien: we kregen alleen met veel moeite verlof. Ondanks het strenge regime hadden toch drie personeelsleden een relatie met een van de bewoners, waaronder ik.

,,Toen ik in de Van Mesdagkliniek zat, waren ontsnappingen aan de orde van de dag. Elke maand was er wel iemand die te lang wegbleef tijdens proefverlof. Meestal belde zo'n jongen een paar dagen later al op, want ontsnappen heeft toch geen zin: je geld raakt op en je wordt gezocht. Er zijn twee redenen om te ontsnappen: om de bloemetjes buiten te zetten of om bij personeel beloftes af te dwingen over privileges, zoals het aantal keren dat je op proefverlof mag.

,,Dat is voor het personeel een machtsmiddel. Verloven werden naar willekeur uitgedeeld en ingetrokken, ik heb er nooit een systeem in kunnen ontdekken. Zelf ben ik uitsluitend op begeleid verlof geweest. Dat was niet erg, want ik had een verhouding met de sociotherapeute die mij begeleidde.

,,De afdeling bestond uit elf mannen, met twaalf `stm-ers' (sociaal-therapeutisch medewerkers, red.) om ons in de gaten te houden. Dat zijn een soort bewaarders met een hbo- of mbo-opleiding in sociaal-pedagogische hulpverlening. Per dag waren vier sociotherapeuten tegelijk aanwezig. Zij hebben veel invloed. Elke kliniek bepaalt zijn eigen beleid, dat geldt ook voor elke afdeling. Op onze afdeling kon je van alles regelen, drugs binnenhalen was zo eenvoudig dat het meestal gratis verkrijgbaar was. We hadden goede contacten met de personeelsleden, die hoefden niet door detectiepoortjes. Ook aan wapens en mobiele telefoons was simpel te komen. De meeste jongens hadden veel geld, mijn WAO-uitkering liep ook gewoon door. Dat is inmiddels afgeschaft. Maar we waren vrij om spullen te bestellen, sommigen kochten een nieuwe tv of bankstel voor in hun cel.

Als je iets kwaads in de zin hebt tijdens een proefverlof, kan het makkelijk. Via andere gedetineerden regel je dat er `buiten' een wapen beschikbaar is en wacht je op een proefverlof. Het personeel heeft geen idee wat je in je schild voert. De behandeling in de kliniek was minimaal: er was op elke afdeling één psychiater, voor soms 22 patiënten. Dan is het onmogelijk om een goed beeld van iemand te krijgen.

,,Ik had eens in de twee weken een afspraak. Zo'n gesprek verliep dan als: ,,Hoe gaat het?'' ,,Nou, goed''. Ik heb wel veel gepraat over mijn delict, maar over doelstellingen of adviezen hoe ik mijn gedrag zou kunnen aanpassen werd niet gesproken. De rest van de tijd bracht ik door met werken, metaalbewerking en studeren. Ik heb een aantal deelcertificaten voor havo gehaald. Gedetineerden hebben daarom geen probleem met tbs. Het is net als de gevangenis, maar dan iets luxer. Als tbs'er hoef je niet per se te werken of te studeren: sommigen zaten de hele dag computerspelletjes te spelen. Het was goed mogelijk om anoniem de tijd uit te zitten.

Elke drie maanden werden mijn `vorderingen' geëvalueerd. De conclusie luidde altijd: ,,We gaan op dezelfde voet door''. Die evaluaties worden geschreven door stm-ers, niemand controleert dat. Het personeel heeft veel macht over patiënten, dezelfde rapporten worden gebruikt om de rechter te adviseren over verlenging van de tbs-behandeling.

,,Ik was heel agressief toen ik bij het Pieter Baancentrum kwam, de observatiekliniek waar wordt beoordeeld of je gek bent. Ik gebruikte geweld altijd als communicatiemiddel: waarom zou je met iemand onderhandelen als je ook een pistool tegen zijn hoofd kunt zetten om je zin te krijgen? Bij mijn arrestatie, op het politiebureau, kwam voor het eerst tot het besef dat wat ik heb gedaan niet juist was. De rechercheur daar behandelde mij daar met een mengeling van begrip en no-nonsense. Heel kalm en zonder onzin vertelde hij dat ik de komende tijd in de gevangenis moest doorbrengen. De politie hield mij persoonlijk verantwoordelijk voor mijn daad.

,,Maar in het Pieter Baancentrum oordeelden de psychiaters dat ik een persoonlijkheidsstoornis had en gedeeltelijk ontoerekeningsvatbaar was. Het voelde als een bevestiging dat agressie was toegestaan. De verantwoordelijkheid wordt afgeschoven op een ziektebeeld.

,,Tijdens mijn verblijf in de Van Mesdagkliniek heeft niemand opgemerkt dat ik ben gearresteerd voordat ik mijn plan kon uitvoeren: na het doodsteken van mijn ex wilde ik haar vriend opwachten om hem ook te vermoorden. Geen psychiater kwam op het idee dat ik misschien nog steeds rondliep met dat plan.''

    • Olga van Ditzhuijzen