Twee oude krokodillen

Hans-Walter Schmitt, de organisator van het jaarlijkse schaakfestival in Mainz, weet iedere keer naast het gewone programma iets te verzinnen waar journalisten graag over schrijven. Vorig jaar was het een bevrijdingsactie voor Bobby Fischer, maar dat hoeft nu niet meer, want Fischer zit veilig op IJsland. Volgens de laatste berichten heeft hij daar een stamcafé gevonden en ook heeft hij een lezing gehouden over de matches tussen Karpov en Kasparov, die volgens hem doorgestoken kaart waren.

Dit jaar begon het festival in Mainz met een dubbelrondige vierkamp ter ere van de 80ste verjaardag van Wolfgang Unzicker. Unzicker zelf deed mee en verder waren er drie oude strijdmakkers: Karpov, Spassky en Kortchnoi.

Schakers van boven de 50 worden dinosaurussen genoemd, maar in Mainz werd nog een ander begrip geïntroduceerd, de krokodillen. Krokodillen zijn oude schakers die nog steeds willen bijten. Spassky doet dat alleen nog maar als hij er toe gedwongen wordt en Unzicker kreeg in dit hoge gezelschap niet de gelegenheid om hard te bijten. Karpov en Kortchnoi, die de vierkamp met 3,5 uit 6 wonnen, waren de echte krokodillen, vooral Kortchnoi, want de vijf besliste partijen werden allemaal door hem gespeeld.

In Mainz wordt altijd rapidschaak gespeeld, met circa een half uur bedenktijd per partij. Het is er in twee soorten, volgens de gewone regels en volgens de regels van Fischer, het FischeRandom dat hier Chess960 wordt genoemd, naar de 960 mogelijke beginstanden.

Het randomschaak wordt zo aardig populair. Het open toernooi met deze regels had honderden deelnemers, onder wie zo'n vijftig grootmeesters. Het is weer eens iets anders en je hoeft je niet op de opening voor te bereiden, want de beginstelling wordt pas een paar minuten voor de partijen bekendgemaakt. Randomschaak is een vakantie van het gewone schaakleven. De Duitse randomexpert Lev Aronian won het toernooi en onze Ivan Sokolov werd tweede.

De belangrijkste wedstrijd in Mainz werd met de gewone regels gespeeld; Anand won een match van Alexander Grisjtsjoek met 5-3. Het ontspannen karakter van dit festival bleek onder meer uit het feit dat Grisjtsjoek niet alleen 's avonds zijn match tegen Anand speelde, maar overdag ook meedeed aan het open toernooi (niet het eerder genoemde randomtoernooi, maar met gewone regels). Het was alsof een beroemde en duurbetaalde zanger in het voorprogramma ook nog even meezingt in een koortje, voor de aardigheid.

Wit Grisjtsjoek-zwart Anand, eerste matchpartij

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 b7-b6 4. Pb1-c3 Lc8-b7 5. a2-a3 d7-d5 6. c4xd5 Pf6xd5 7. e2-e3 Pd5-f6 Niet erg gebruikelijk, maar goed speelbaar. Zwart verhindert voorlopig e3-e4. 8. Lf1-d3 c7-c5 9. 0-0 Pb8-d7 10. Dd1-e2 a7-a6 11. Tf1-d1 Dd8-b8 12. e3-e4 Nu komt deze opmars toch, maar zwart is er intussen goed op ingesteld. 12...c5xd4 13. Pf3xd4 Lf8-d6 14. g2-g3 G3 of niet g3, dat is de vraag. In de partij krijgt wit later last van de verzwakking van de diagonaal a8-h1. 14...0-0 15. Ld3-c2 b6-b5 16. Lc1-e3 b5-b4 17. a3xb4 Ld6xb4 18. f2-f3 a6-a5 19. Lc2-d3 Tf8-c8 20. Ld3-b5 Lb4xc3 21. b2xc3 Pd7-c5 22. Ta1-a3 Db8-c7 23. De2-a2 Dc7-e5 Nu dreigt zwart een stuk op e4 te offeren. 24. Le3-f4 De5-h5 25. Td1-f1 Met 25. Le2 had hij zwarts volgende sterke zet kunnen verhinderen. 25...e6-e5 26. g3-g4 Pf6xg4 Dat was na 25. Le2 niet mogelijk geweest. 27. f3xg4 Dh5xg4+ 28. Lf4-g3 e5xd4 29. Da2xf7+ Kg8-h8 30. Tf1-f4 Hij kan 30...Dxe4 niet toelaten, dus 30. Txa5 of 30. cxd4 was slecht. 30...Dg4-d1+ 31. Lb5-f1 In een rapidpartij was het onmogelijk om het hier te zien, maar wit had zich nog net kunnen redden met 31. Tf4 Dd2 (na 31...Dg4 komt weer 32. Tf4) 32. Lf4 Db2 en nu gaf commentator Maxim Notkin op de Russische website ChessPro.ru eerst een ingewikkelde variant die begint met 33. Le5 Tg8 34. Ta2. Een dag later kwam hij er op terug, want intussen had hij gezien dat wit in de diagramstelling een veel duidelijkere en mooiere weg naar remise had:

Hier maakt wit meteen remise met het dameoffer 33. Dxg7+ Kxg7 34. Le5+ Kg6 (34...Kg8? 35. Lc4+) 35. Tf5+ en zwart kan niet aan eeuwig schaak ontsnappen. 31...d4xc3 32. Ta3xa5 h7-h6 33. Tf4-h4 Dreigt nog even 35. Txh6+ gxh6 36. Le5 mat, maar in feite is wits aanval uitgewoed. 33...Dd1-d4+ 34. Lg3-f2 Dd4-d7 Zo wikkelt zwart af naar een eindspel waarin zijn vrije c-pion beslist. 35. Df7xd7 Pc5xd7 36. Ta5xa8 Lb7xa8 37. Lf2-e3 c3-c2 38. Le3-c1 Tc8-b8 39. e4-e5 Tb8-b1 40. Th4-a4 La8-d5 Wit gaf op.