Oorlog in films festival Sarajevo

Begonnen als ondergronds evenement is het Sarajevo Filmfestival na de oorlog uitgegroeid tot podium voor filmtalent. ,,Oorlog levert rijk materiaal op.''

,,Als je de verbroedering en eensgezindheid van filmmakers uit Bosnië, Servië en Kroatië hier ziet, vraag je je af: waarom is die oorlog ooit begonnen?''

Elma Tataragic is programmeur van het Sarajevo Film Festival dat gisteren in de hoofdstad van Bosnië-Herzegovina voor de elfde keer van start ging. Ze was amper 17 toen ze met vrienden in 1995 het initiatief voor het festival nam. ,,De oorlog was hier nog in volle gang en Sarajevo was het doelwit van granaten,'' zegt Tataragic. Desondanks werden er toen gedurende twaalf bizarre dagen 37 films uit 15 landen vertoond. ,,De oprichting van het festival was een daad van verzet.''

De jeugdige hoogmoed van Tataragic en haar geestverwanten heeft iets moois opgeleverd: tien jaar na de oorlog is het festival in Sarajevo inmiddels uitgegroeid tot het grootste filmevenement in de regio. Het biedt een podium voor getalenteerde filmmakers uit de landen van voormalig Joegoslavië, Roemenië en Bulgarije, en dit jaar zijn voor het eerst ook films uit Hongarije opgenomen in het programma. ,,Een paar jaar geleden had ik nog veel moeite om een interessant programma samen te stellen,'' zegt Tataragic. ,,Maar dit jaar was het aanbod kwalitatief hoogstaand.''

Het bewijs daarvan werd tijdens de editie van vorig jaar al geleverd toen het Hart van Sarajevo, de prijs voor beste film, naar Mila from Mars ging. De film van de Bulgaarse regisseuse Zornitsa Sophia boekte vervolgens internationaal succes.

In Summer in the Golden Valley – een indringend portret van gedesillusioneerde jongeren in Sarajevo, in 2004 tijdens het International Film Festival Rotterdam bekroond met de publieksprijs – was de aandacht al verschoven naar de naoorlogse problematiek. Maar de oorlog blijft de toon van het festivalprogramma in Sarajevo bepalen. ,,Het is niet alleen ons verleden, maar ook ons heden,'' zegt Tataragic. ,,Je kunt je als regisseur op de Balkan wel afwenden van de thematiek, maar dan moet je een sciencefiction-film maken.''

Vanaf aanvang geniet het festival in Sarajevo de steun van het International Film Festival in Rotterdam (IFFR), dat middels het Hubert Bals-fonds al veel filmers op de Balkan een kans bood. Naar het voorbeeld van het Rotterdamse Cinemart werd in Sarajevo Cinelink opgezet, onder welke noemer filmers, distributeurs en geldschieters elkaar tijdens het festival kunnen ontmoeten.

IFFR-medewerker Rik Vermeulen is in Sarajevo verantwoordelijk voor Cinelink. ,,Cineasten uit Zuidoost-Europa hebben door de oorlogsjaren enorme achterstand opgelopen als het gaat om contacten onderhouden met West-Europa,'' zegt Vermeulen. Van de ruim 700 films die in Europa jaarlijks worden gemaakt halen slechts 50 de bioscoop. Vermeulen: ,,In dat gevecht moet je dus over een goed netwerk beschikken. Daarvan is men zich op de Balkan nu ook bewust. Er wordt steeds meer in co-produktie met West-Europese landen gemaakt.''

Vermeulen vindt films van de Balkan in in toenemende mate interessant: ,,Ze hebben een rijke filmtraditie en de cineasten hier weten hoe je een verhaal goed moet vertellen. Ze filmen groots en uitbundig, maar toch blijven de verhalen dicht bij huis. Ze weten met een klein persoonlijk verhaal toch iets groots te vertellen.''

Speciale gast dit jaar in Sarajevo is de Franse regisseur Claude Lelouche wiens film Le courage d'aimer wordt vertoond. Verder wijdt het festival een retrospectief aan de eigenzinnige Amerikaanse regisseur-schrijver Alexander Payne (About Schmidt, Sideways) en ontvangt Marco Müller (ex-directeur van het IFFR) een speciaal Hart van Sarajevo voor zijn verdiensten bij het ontstaan van het Sarajevo Filmfestival.

De meerderheid van de elf speelfilms in competitie heeft de recente sloop van Joegoslavië als thema, zegt programmeur Tataragic. ,,Dat is de pijnlijke paradox van oorlog: ondanks alle ellende is het een zegen voor verhalenvertellers. Oorlog, en vooral de chaos die daarop volgt, leveren rijk en dynamisch materiaal op. Dat bepaalt grotendeels de wedergeboorte van de cinema uit deze regio.''

Sarajevo Film Festival t/m 27 augustus. Inl. www.sff.ba.

    • Tijn Sadée