`Ook mijn oudere paarden zijn nog topfit'

Dressuurrijdster Anky van Grunsven raakte in opspraak nadat een Duits paardenblad haar had beschuldigd van dieronvriendelijke trainingsmethoden. ,,Ik ben heel open over wat ik doe'', zegt de tweevoudig olympisch kampioene.

,,Braaf Painted, brááf.'' Op een doordeweekse middag traint Anky van Grunsven (37) toppaard Painted Black op haar landgoed in het Brabantse Erp. Ze slaat de vliegen die in zwermen op hem neerdalen van zijn hals en kamt zijn manen met haar vingers. Via een zendertje in haar oor volgt zij de aanwijzingen van haar echtgenoot en trainer Sjef Janssen, een zelfverzekerde vijftiger met lange blonde haren.

,,De opbouw van onze training is eenvoudig'', verklaart Janssen vanaf de zijlijn. ,,Eerst tien minuten vrije stap, dan tien minuten draf en vervolgens de galop.'' Als Van Grunsven weerstand biedt tijdens de galop, buigt het paard gedwee zijn hoofd naar zijn borst. ,,Dit noemen we nou laag en diep'', zegt Janssen tegen de journaliste van het Duitse vakblad Pferdesport International, die zijn uitspraken al twee uur lang op een goudschaaltje weegt. ,,Je `maakt' de hals van het paard rond, waarmee je zijn spieren losser maakt. Door die snelle tempowisselingen ontwikkel je zijn rug- bil- en buikspieren.'' `Laag en diep' is slechts een van de vele onderdelen van de training, benadrukt Janssen. ,,Bij ons draait het om variatie. En geloof me, daar wordt zo'n paard sterk en gezond van.''

In Duitse paardensportkringen wordt daar openlijk over getwijfeld. Zo'n drie weken geleden – aan de vooravond van de Europese kampioenschappen dressuur in het Duitse Hagen – publiceerde het paardensportblad St. George een geruchtmakend artikel onder de kop `Perverse dressuur'. Strekking: de dressuursport is aan het verloederen. Paarden worden aan te zware trainingen onderworpen en het is niet uitzonderlijk dat trainers terugvallen op dieronvriendelijke methoden om hen tot prestaties aan te zetten. Zo zouden sommige trainers de benen van hun paarden als marionetten omhoogtrekken om de piaffe en de passage te perfectioneren. Ook concludeerde het blad dat er stroomstoten worden toegediend en dat paarden geen water krijgen voor belangrijke wedstrijden opdat ze gewilliger worden.

St. George noemde geen namen van ruiters die zich aan deze praktijken schuldig maken. Wel stond journaliste Gabrielle Pochhammer uitvoerig stil bij de `laag en diep'-methode van Janssen en beweerde zij dat Van Grunsven voorafgaande aan de wereldbekerwedstrijden in Las Vegas, in april dit jaar, door een steward werd gewaarschuwd dat het morele gehalte van haar trainingsmethode door sommigen in twijfel werd getrokken – een bewering die Van Grunsven weerlegde tijdens een kort geding, waarbij het vakblad op straffe van maximaal 250.000 euro werd verboden de toprijdster nog langer in diskrediet te brengen.

,,Maar misschien wel het ergste'', zegt Janssen in zijn kantoor dat uitzicht biedt op de manege ,,is dat St. George bij het artikel een aantal foto's van Anky heeft gepubliceerd, waarmee het de indruk heeft gewekt dat zij alle beschreven trainingsmethoden goedkeurt.''

Van Grunsven knikt, nog altijd geëmotioneerd. ,,Wat mij het meeste stoort is dat deze mensen beweren dat ik niet goed voor mijn paarden ben. Ik beschouw het juist als een van de belangrijkste dingen in mijn leven dat het goed met mijn paarden gaat!''

Ook Hans van Schie, sinds vier jaar veterinair van het Nederlandse team, kan zich ,,niets voorstellen'' bij de Duitse aantijgingen. Van Schie: ,,Ik kom al tien jaar in de stallen van Van Grunsven en heb nog nooit iets gezien dat niet door de beugel kan.'' Tijdens de tweewekelijkse check-up onderzoekt hij onder meer de hals en wervelkolom van haar paarden. ,,En als er sprake zou zijn van chronische overbelasting, dan merk ik dat snel genoeg. Een paard dat pijn heeft verzet zich tegen bepaalde oefeningen. Paarden zijn vechters, ze laten zich niet alles welgevallen.'' De `laag en diep'-methode is volgens de teamarts boven alle twijfel verheven. ,,Maar zoals voor elke trainingsmethode geldt: don't try this at home. Het is bijvoorbeeld cruciaal dat je het hoofd van het paard niet buigt als het koud uit de stal komt. Je moet inspelen op zijn gemoed. Wie dat niet doet, kan blijvende schade aanrichten.''

Zijn vermaarde collega Gerd Heuschmann heeft een paardenkliniek in het Duitse Wahlendorf. Naar eigen zeggen ziet Heuschmann wekelijks de schadelijke gevolgen van wat hij ,,extreem vooroverbuigen'' noemt. ,,Ik kom paarden met ontstekingen tegen, paarden met bulten achter hun oren zo groot als de vuist van een volwassen man en ik zie ook tekenen van verkalking in de gewrichtsband van de nek. Het zijn excessen, zeker. En het gaat doorgaans om paarden van amateurrijders, niet om toppaarden. Maar de effecten zijn er wat mij betreft niet minder om.'' Heuschmann benadrukt dat de `laag en diep'-methode van Janssen ook door Duitse trainers wordt beoefend. ,,Het probleem is dat ze daar, anders dan Van Grunsven en Janssen, niet openlijk voor durven uit komen. En dat moet ik die twee dan ook nageven: ze staan pal achter hun eigen trainingsmethode en doen er alles behalve geheimzinnig over.''

Toch is die methode niet zo nieuw als ook Janssen wil doen geloven. De Duitser Alwin Schockemöhle (68) ontwikkelde hem dertig jaar geleden toen hij als springruiter triomfen vierde op de Olympische Spelen in Montréal. Schockemöhle: ,,Ik zocht een manier om mijn paard te krijgen waar ik hem hebben wilde – en dit bleek daarvoor een uitstekende methode.'' Hij onthoudt zich van commentaar op de beroering die is ontstaan naar aanleiding van het artikel in St. George. ,,Met die Konkurrenzneid wil ik niets te maken hebben. Eén ding weet ik wel: de paarden die volgens deze methode getraind worden bewegen zich beter, zijn beter doorbloed, en hebben een sterker spierstelsel. En dat werpt vruchten af. Anky's paarden zouden nooit zoveel prijzen winnen als de `laag en diep'-methode niet deugde. En dat geldt ook voor de vele Duitse topruiters die zweren bij deze trainingsmethode.''

De internationale paardensportfederatie (FEI) lijkt daarvan nog niet van overtuigd. De FEI formeerde begin dit jaar een werkgroep die middels onderzoek moet vaststellen welke trainingsmethoden zijn toegestaan en welke niet. ,,Het laatste jaar hebben we veel kritische mails van paardensportliefhebbers ontvangen over de `laag en diep'-methode'', legt FEI-dressuurvoorzitter Mariette Withages uit. ,,Ik vond dat het tijd werd duidelijkheid te scheppen over waar de grenzen van het toelaatbare liggen.'' Withages wil niet op de onderzoeksresultaten vooruitlopen, maar laat wel weten dat zij geen algemene uitspraken over de `laag en diep'-methode van Janssen en Van Grunsven kan doen. ,,Bij het ene paard is die methode wel verantwoord, bij het andere niet. Het luistert heel nauw. Hóe nauw, willen we nu juist gaan onderzoeken. En daar is tijd voor nodig.''

Maar volgens Annelies Freriks, hoogleraar `dier en recht' aan de Universiteit van Utrecht, getuigt de onderzoeksopdracht van de FEI-werkgroep van weinig realisme. Freriks: ,,De kernvraag is een morele vraag: wat is dierenwelzijn? En die vraag is net zo moeilijk te beantwoorden als de vraag: wat is euthanasie?'' Anderen, onder wie teamarts Van Schie, dringen aan op medisch onderzoek, bijvoorbeeld naar de stresshormonen van paarden voor en na trainingen. Van Schie: ,,De beste en tevens meest omstreden oplossing zou zijn om veertig paarden vanaf een jonge leeftijd te trainen, waarvan twintig volgens de klassieke methode en twintig volgens de moderne methode. Aan het eind van hun leven leg je al die paarden op de sectietafel en kijk je welke groep er het beste vanaf komt. Ik durf te voorspellen dat de paarden die volgens de moderne methode worden getraind minder blessures hebben dan de paarden die volgens de klassieke methode zijn grootgebracht.''

Anky van Grunsven heeft zich voorgenomen dat zij zich niet van de wijs laat brengen door alle commotie rond haar trainingsmethoden. ,,Bonfire heeft tien jaar topsport beoefend en vele triomfen gevierd'', zegt zij na afloop van de training, terwijl zij haar acht maanden oude zoon Yannick op de buik legt. ,,En we hebben hier veel meer paarden rondlopen die op hoge leeftijd nog topfit zijn. Dat zegt toch genoeg? Ik ben heel open over wat ik doe, ik sta iedereen te woord – zelfs de journaliste van St. George heb ik uitgenodigd om hier een kijkje te komen nemen.''

Pochhammer lijkt daar vooralsnog weinig voor te voelen. ,,En schuldig over m'n artikel voel ik mij al helemaal niet'', zegt zij strijdlustig. ,,Binnenkort dient mijn werkgever een protest in tegen de uitkomst van het kort geding. Waarom? Omdat mijn artikel een gedegen artikel is, waarvoor ik veel experts heb geraadpleegd. En als er ook maar één paard minder lijdt door wat ik geschreven heb, is het mij al die opschudding meer dan waard.''