Niet meer scoren voor de camera met begrotingsgeld

Het kabinet begon deze week met de onderhandelingen over de begrotingen van de verschillende ministeries. Na de kater van vorig jaar, waarbij het nieuws al voor prinsjesdag op straat lag, staat terughoudendheid voorop. Toch wordt er ook nu uit de school geklapt.

Minister Zalm (Financiën, VVD) voelt zich op woensdag ,,toch wat gegeneerd'' als hij om 10 uur 's ochtends in de ministerraad aankomt. Die ochtend melden diverse media dat volgend jaar de benzineaccijns niet wordt verhoogd, op voorstel van Zalm. ,,In de eerste plaats is er nog niks besloten'', moppert Zalm 's avonds op zijn weblog, ,,en in de tweede plaats legt het een vervelende druk op de op zich goed lopende begrotingsbesprekingen. Mijn collega's denken al snel dat ik mezelf in het zonnetje heb willen zetten en het is vrijwel onbegonnen werk om die indruk weg te nemen. Voor je het weet, wordt het een wedloop die de eenheid van kabinetsbeleid schaadt.'' Maar het valt mee, de sfeer in de ministerraad ,,lijdt er niet echt'' onder. Zalm hoedt zich ervoor om bij het in- en uitgaan van de vergadering iets mee te delen aan de pers die hem daar staat op te wachten.

,,Het kabinet heeft een slecht gevoel overgehouden aan de manier waarop het vorig jaar ging'', zegt Stef Blok, financieel woordvoerder van de VVD-fractie in de Tweede Kamer. ,,Toen lagen alle voorstellen al voor prinsjesdag op straat en ergerden bewindslieden zich aan collega's die voor de camera of de microfoon hun plannen toelichtten.''

Het kabinet heeft zich voorgenomen dat het dit jaar anders moet gaan. Wat niet wil zeggen dat er nooit iemand voor zijn beurt spreekt.

Het begint dinsdag, op de eerste dag van de begrotingsonderhandelingen, al met minister Brinkhorst (Economische Zaken, D66), die zich er niet van kan weerhouden iets te zeggen over de besteding van extra opbrengsten uit het Nederlandse aardgas.

Toen vorige week bekend werd dat het kabinet daaruit extra inkomsten verwacht van circa anderhalf miljard euro, barstte meteen een discussie los over de bestemming van het geld. Onder anderen het Tweede-Kamerlid Bert Bakker, een partijgenoot van Brinkhorst, deed de suggestie dat hier een uitgelezen kans lag om de koopkracht van de burger te repareren.

De minister van Economische Zaken (EZ) neemt dinsdag voor het binnentreden van de vergaderzaal op het Binnenhof de gelegenheid te baat om erop te wijzen dat over de verdeling van het extra aardgasgeld vaste afspraken zijn gemaakt in het regeerakkoord. Veertig procent gaat naar het Fonds Economische Structuurversterking (FES), waarvan de ministers van EZ en van Financiën de beheerders zijn, en 60 procent moet worden besteed aan verlaging van de staatsschuld, zegt hij. Volgens Brinkhorst mag het FES-geld alleen besteed worden aan zaken die bijdragen aan structureel herstel van de economie, zoals infrastructuur, kennis en duurzame energie.

De eveneens arriverende premier Balkenende haast zich om te benadrukken dat hierover geen verschil van mening bestaat in het kabinet, zoals die ochtend door een landelijke krant was gesuggereerd. Dat doet niet af aan het feit dat Brinkhorst achter gesloten deuren de wind van voren krijgt, melden ingewijden achteraf. Want was er niet afgesproken dat de bewindslieden eerst samen zouden overleggen voor ze iets naar buiten brachten?

,,Het kabinet maakt het zichzelf nodeloos moeilijk'', zegt Sylvester Eijffinger, hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg en één van de vijf leden van de Raad van Economische Adviseurs die de Tweede Kamer adviseert. Hij volgt de discussie over de besteding van het aardgasgeld met belangstelling en is een iets andere mening toegedaan dan de bewindslieden. Aan de verdeling 40-60 wordt volgens hem wat al te rigide vastgehouden. ,,Een verdeling van bijvoorbeeld 80-20 zou ook kunnen.''

Ook vindt Eijffinger dat er discussie mogelijk is over de bestemming van het FES-geld. ,,Lastenverlichting kan er inderdaad niet van betaald worden, daarin heeft Brinkhorst gelijk'', zegt hij. ,,Dat moet uit de lopende begroting worden betaald. Maar er zou wat mij betreft wel meer nagedacht mogen worden over investeringen in `zachte' infrastructuur zoals kennis en innovatie in plaats van harde infrastructuur zoals snelwegen.''

Over dergelijke bestedingen wordt in het kabinet ook wel nagedacht. Donderdagochtend komt naar buiten dat er voortaan structureel 100 miljoen euro extra wordt uitgetrokken voor de overheidsbijdrage die ouders ontvangen voor de kosten van kinderopvang. In januari van dit jaar is een nieuwe Wet kinderopvang in werking getreden. Met de verhoging van de rijksbijdrage hoopt de overheid met name vrouwen ertoe te bewegen meer te gaan werken een impuls voor de economie. Tegelijkertijd wordt hiermee iets gedaan om de koopkracht van de middeninkomens, die de afgelopen tijd hard is gekelderd, te repareren.

De minister van Financiën verwijst de pers voor vragen over dit onderwerp door naar zijn collega van Sociale Zaken, De Geus (CDA). ,,Is hem zeer gegund, na alle vervelende zaken die hij heeft moeten verdedigen en uitleggen'', schrijft Zalm later op zijn weblog. De Geus benadrukt wijselijk dat het nog niet om een formeel besluit gaat. ,,Maar mijn voorstel is positief ontvangen door mijn collega's'', zegt hij. Dezelfde dag zegt minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) dat hij heeft voorgesteld om 130 miljoen euro uit te trekken voor onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen.

Zo blijft toch niet alles binnenskamers tot prinsjesdag. Hetzelfde geldt voor een reeks andere voorstellen van de bewindslieden waarover nog gepraat wordt. Gisterochtend lekte een lijstje uit met investeringen die het kabinet met FES-geld wil doen. ,,Vlij me met de gedachte dat dit nooit de echte lijst kan zijn omdat ik die ook nog niet ken'', schrijft Zalm op zijn weblog. ,,Zal één van de vele proefopstellingen zijn.''

Premier Balkenende wil vrijdag na afloop van de reguliere ministerraad evenmin mededelingen doen over het FES-geld. Wat vindt hij van het idee om een hoger percentage van het extra aardgasgeld te besteden aan versterking van de economische structuur, en wat minder aan aflossing van de staatsschuld?

,,We hebben goede verdeelsleutels'', antwoordt hij, ,,en verder zeg ik er niks over. We praten volgende week verder.''

    • Claudia Kammer