Knal, tegen de grond, knal, op zijn kaak

Het was maar een achteloos berichtje in het ochtendblad. Een rechtbank zal later deze week een boer uit Hoedspruit vonnissen die eerder dit jaar zijn ontslagen knecht letterlijk voor de leeuwen gooide.

In een notendop: knecht wordt ontslagen wegens diefstal, keert dagen later terug naar boerderij om zijn spullen op te halen, baas wordt boos, laat knecht aan boom binden, laat knecht bewusteloos slaan, en laat knecht dan in een kraal achter waar baas voor de hobby vijf leeuwen houdt. Een vinger, een paar ribben en een schedel zonder kaak is alles wat volgens de politierapporten is teruggevonden van Nelson Chisale.

Stel je de deskundigen eens voor in de studio's van Nova en TweeVandaag die avond na avond zouden moeten uitleggen wat er toch mis is met onze boerenstand, als dit op een Nederlandse boerderij had plaatsgevonden. De minister van Landbouw die verantwoording af moet leggen aan de Tweede Kamer. De boerenbond die de moord veroordeelt maar toch begrip wil kweken voor de enorme druk waaronder boeren tegenwoordig moeten werken.

Daar kunnen Zuid-Afrikaanse media niet aan beginnen. Ze blijven aan de gang, met al die rechtszaken. Neem de agenda voor de komende week, die begint met de zaak van de man die vijf pofadders losliet in een bank na `slechte service'. Een dag later moeten Willie Theron en Desiree Oberholzer voorkomen die een zwarte vrouw in beton zouden hebben gegoten en het afgietsel in een prullenbak zouden hebben gegooid. En donderdag staat een man terecht die drie collega-automobilisten doodschoot omdat hun rijgedrag hem irriteerde.

Misschien toch tijd voor een voorzichtige generalisatie over het zuidelijkste volk van Afrika. Laten we het erop houden dat even ademhalen niet bij de folklore hoort. ,,Ek sal jou moer'', zegt de boer. Zoals de aannemer die hier thuis eind vorig jaar de badkamer verbouwde. Nadat ik hem had gewezen op de scheefheid van de tegels die hij zojuist op de muur had geplakt, adviseerde hij met rood aangelopen hoofd niet met hem ,,te fokken''. ,,I have been in the military. Special Forces. Verstaan jy?''

Ja, Zuid-Afrikanen hebben veel geleerd in het leger. Agressie is zelfs humor hier. Ooit wel eens een aflevering van Bananasplit gezien waarbij Ralph Inbar tegen de grond wordt geslagen omdat hij iemand met een verborgen camera in het ootje nam? De Zuid-Afrikaanse Ralph Inbar heet Leon Schuster, naar verluidt nog altijd de bestverdienende filmmaker in het land. Schuster vindt het leuk om boeren uit de tent te lokken. Toen Mandela net aan de macht was, plaatste hij slagbomen op verlaten landweggetjes waar hij blanke boeren vijf rand `regenboognatie belasting' liet betalen. ,,Slegs vir blankes'', zwarte automobilisten mochten gratis doorrijden.

Deze week liet de televisie een filmpje zien waarin Schuster verkleed als zwerver ramen lapt bij een benzinestation. Zonder vragen smijt hij dikke klodders modder op de voorruit van tankende terreinwagens. En zonder vragen halen de slachtoffers één voor één gespierde vuisten uit hun broekzak, waarmee ze Schuster vol op zijn gezicht slaan. Lachen.

Dat ritueel herhaalt zich de hele uitzending. Schuster speelt voor zwarte politieman en knipt zonder pardon rijbewijzen door die niet geldig zouden zijn. Knal, tegen de grond. Een blanke man vindt na de boodschappen in de supermarkt zestien zwarten in zijn schildersbusje, met Schuster aan het stuur als taxichauffeur. Knal, op zijn kaak.

Zou er dan ergens toch iets scheef zitten? Wie hoort over boeren die hun zwarte knechten achter de trekhaak hangen omdat ze per ongeluk de baas niet met ,,baas'' aanspraken maar met de voornaam, zou het wel gaan denken. Het is een stijl van leven, heeft een boer in de Vrijstaat me eens een avondlang, wijdbeens, proberen uit te leggen terwijl zijn jongste kind met een ratelend speelgoedgeweer door de huiskamer sprong.

Vijftien jaar eerder had hij ,,met een paar maten'' nog veertigduizend zwarten tegengehouden die in de Kerkstraat wilden demonstreerden tegen apartheid. Zijn naam wordt nu nog zó gevreesd in het dorp, dat deze boer geen hek om zijn huis nodig had en geen alarm. Want ze weten, sprak hij: ,,Ek sal jou moer''. Dat is de taal van een boer die in de bijbel gelezen heeft dat dit zijn beloofde land is, maar het toch niet zeker weet als hij naar buiten kijkt. De taal van achterdocht, die ook de boer in Hoedspruit sprak toen hij zijn ontslagen knecht weer op zijn erf zag lopen.

    • Bram Vermeulen