Harmonie in Sheffield mag niet bederven

In Sheffield, Noord-Engeland, brengen de spanningen sinds de aanslagen in Londen zelfs volledig geïntegreerde moslims aan het twijfelen. ,,Tot mijn verdriet merk ik dat er meer distantie groeit tussen mijzelf en mijn Britse vrienden.''

Ze willen hun buren vooral geen aanstoot geven. De moskee, in een rijtjeshuis in een lommerrijke straat bij de universiteit van Sheffield, heet niet moskee maar Islamic Welfare House. Bij de ingang maant een bordje bezoekers niet te luid te praten. En of de gelovigen hun auto's maar bij voorkeur in een andere straat willen parkeren.

Veel bezoekers zijn een toonbeeld van integratie. Ze dragen westerse kleren en wonen al hun hele leven in Sheffield. Ze werken als manager, tandarts of politieman en spreken onberispelijk Engels. Aan islamitisch terrorisme hebben ze geen boodschap. ,,Bij de aanslagen van 11 september 2001 in Amerika besefte ik met een schok: met deze extremisten heb ik niets gemeen, ik voel me Brits'', zegt Nabeel Nasser, een 34-jarige informaticus van Jemenitische oorsprong, in het keukentje van de moskee die geen moskee mag heten.

Maar sinds de zelfmoordaanslagen in Londen vorige maand is het islamitisch terrorisme akelig dicht bij huis gekomen. De tamelijk harmonische verhoudingen tussen de bevolkingsgroepen in deze staalstad staan plotseling onder druk. Vooral het feit dat drie verdachten uit het naburige Leeds kwamen en waren geboren en getogen in Noord-Engeland roept de pijnlijke vraag op of ook in Sheffield jonge moslims rondlopen, die zoiets kunnen doen.

Van de circa 500.000 inwoners van Sheffield zijn naar schatting 45.000 van buitenlandse afkomst, de meesten moslims. Vooral in de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog arriveerde een stroom gastarbeiders uit Jemen, Pakistan en Bangladesh om te werken in de toen bloeiende staalfabrieken. Inmiddels zijn die goeddeels dicht en is de stad op zoek naar bedrijfstakken met meer toekomst.

Darnall is een morsige oude arbeiderswijk in het oosten van de stad, waar je hier en daar de weeë geur van overrijpe Pakistaanse mango's opsnuift. Het wemelt er van de jonge islamitische mannen op straat, die in uiterlijk vaak doen denken aan de foto's van de verdachten van de bloedige aanslagen van 7 juli in Londen. Sommigen gaan gekleed in traditionele kleren en hebben een baard, anderen zijn geschoren en dragen westerse kleren. Niets wijst erop dat ze zich inlaten met terrorisme, maar velen maken er geen geheim van dat ze boordevol grieven zitten tegen ,,the British'' in het algemeen en premier Tony Blair in het bijzonder, wegens diens steun voor de interventie in Irak.

,,Een paar weken geleden is een meisje uit de buurt in het centrum van de stad in elkaar geslagen door blanken, omdat ze de hijab droeg'', zegt Jawed, een jongen van even in de twintig met hoog opgeschoren haar, die wat rondhangt voor een kapperswinkel. ,,We waren woedend toen we het hoorden. We zouden wel wat willen terugdoen, maar daarmee maken we het alleen maar moeilijker voor onszelf'', klaagt Jawed, wiens familie uit het Pakistaanse deel van Kashmir afkomstig is. Jaweds oudere broer, een taxichauffeur met een T-shirt van het licht provocerende merk FCUK, veroordeelt, op weg naar het vrijdagsgebed, de aanslagen. Maar hij spreekt de hoop uit dat door de aanslagen eens wat meer notitie wordt genomen van de moslims in het land. ,,De Britten zijn altijd zo arrogant, ze zouden zich meer in onze godsdienst moeten verdiepen. De islam laat zulke terroristische daden helemaal niet toe. Maar Tony Blair verklaarde al een paar uur na de aanslagen dat de daders uit naam van de islam hadden gehandeld. Alsof wij daar als moslims iets aan konden doen!''

De autoriteiten in Sheffield beseffen kennelijk dat de relaties tussen de moslims en de rest van de bevolking een hachelijke fase doormaken en ze schuwen voorlopig de publiciteit. Voorlichters van de gemeente volstaan met een korte schriftelijke verklaring, waarin hoog wordt opgegeven van de wederzijdse relaties. ,,De terroristische aanslagen in Londen zetten die uitstekende betrekkingen onder druk en het is van wezenlijk belang dat we niet toestaan dat de criminele activiteiten van enkelingen de harmonie in de gemeenschap van Sheffield bederven'', aldus de verklaring. Ook de meeste moslims denken er zo over. Maar wie had gedacht dat de moslims meteen de handen ineen zouden slaan om te voorkomen dat jongeren uit Sheffield dezelfde weg bewandelen als sommigen in Leeds, komt bedrogen uit.

,,Nee, veel contact met andere moskeeën en moslimorganisaties hebben we sinds de aanslagen niet gehad'', zegt Omer El-Hamdoon, een jonge tandarts van Iraakse afkomst, die als imam in het Muslim Welfare House optreedt. ,,Misschien moeten we inderdaad meer samenwerken met andere groeperingen en met de gemeente Sheffield. Maar onze ervaring leert dat de autoriteiten hier liever enige afstand bewaren tot religieuze instellingen en dus ook tot moslim-organisaties.'' Wat de radicalen betreft, erkent El-Hamdoon dat wat in Leeds is gebeurd in principe ook in Sheffield kan gebeuren. ,,Maar ook wij krijgen via onze moskeeën niet makkelijk greep op radicalen, omdat die doorgaans niet via de moskeeën werken maar op geheime plaatsen bijeenkomen. In alle stilte recruteren ze mensen voor hun zaak.''

De meeste moskeeën bekommeren zich in de praktijk vooral om de eigen lokale achterban. Het Muslim Welfare House heeft deze week een bijeenkomst met de politie van Sheffield belegd, waarin die haar optreden met extra patrouilles in de buurt komt toelichten. Er zijn twee bijeenkomsten: een voor mannen en een voor vrouwen, waar een vrouwelijke inspecteur het woord voert.

De Elahi Jame-moskee in Darnall heeft nog geen enkel initiatief genomen sinds de aanslagen. ,,Dat is ook niet nodig'', vindt Shah Istamiah, een gepensioneerde staalarbeider die 43 jaar geleden uit Bangladesh naar Sheffield verhuisde en optreedt als woordvoerder voor de moskee. ,,Er zijn hier, voor zover we weten, helemaal geen radicalen. Wel willen we graag meer subsidie van de gemeente voor ons buurtcentrum, waar we onderwijs in het Bengaals geven voor de kinderen en dingen organiseren voor vrouwen en ouderen.''

Incidenten met blanke jongens die een meisje mishandelen? Relletjes in Darnall met jonge moslims tien jaar geleden? Shah Istamiah zegt er niets van te hebben gehoord of destijds op vakantie te zijn geweest. ,,Ik hoop dat ik niets verkeerds heb gezegd'', roept hij als hij zich verontschuldigt omdat hij het vrijdaggebed in de moskee wil bijwonen. ,,Je kunt vandaag de dag niet voorzichtig genoeg zijn.''

De huidige spanningen brengen zelfs een ogenschijnlijk volledig geïntegreerde moslim als Nabeel Nasser aan het twijfelen. ,,Ik voel me Brits maar ik wil mijn islamitische achtergrond niet verloochenen. Blairs regering lijkt nu met name de moslims te willen aanpakken. Tot mijn verdriet merk ik dat er ook meer distantie groeit tussen mijzelf en mijn Britse vrienden. Tot nu toe dacht altijd dat mijn familie en ik hier voor altijd zouden blijven. Maar voor het eerst vraag ik me nu af of ik mijn kinderen hier wel wil laten opgroeien.''

Dit is de derde aflevering in een serie over de stemming in middelgrote steden in Europa met grote moslimgemeenschappen, na de aanslagen in Londen. Eerdere afleveringen zijn te lezen op www.nrc.nl.

    • Floris van Straaten