`Geen goede controle op miljarden in de zorg' (Gerectificeerd)

Ex-toezichthouders op een verpleeghuis krijgen een gepeperde schadeclaim van de overheid wegens wanbeleid. De controle op de miljarden in de zorg is weg, vindt hoogleraar recht Steven Schuit.

Staatssecretaris Ross van Volksgezondheid wil de miljoenentekorten bij het Arnhemse verpleeghuis De Braamberg verhalen op vier ex-leden van de raad van toezicht van de overkoepelende stichting Hestia. Ook een ex-directeur en huisaccountant van KPMG zijn gedagvaard. Het is voor het eerst dat het ministerie deze stap zet. De zorgactiviteiten van De Braamberg en van een gelieerd verzorgingshuis werden eind 2002 na jaren van verliezen gered door een branchegenoot. Kosten van de saneringsoperatie: ruim 11 miljard euro.

Vier vragen aan Steven Schuit, hoogleraar financieel recht in Utrecht, jarenlang partner bij advocatenkantoor Allen & Overy en expert op het gebied van (ondernemings)bestuur.

Hoe vaak wijst een rechter claims wegens wanbeleid toe in het bedrijfsleven?

,,Heel weinig. Bij zorginstellingen lijkt het me nog moeilijker. Dat zijn namelijk bijna altijd stichtingen. Bij bedrijven hebben aandeelhouders rechtstreeks een financieel belang. Maar stichtingen hebben geen aandeelhouders. De overheid is daar een subsidiegever. De minister zal dat geld wel beschikbaar stellen onder bepaalde voorwaarden, zoals rekening en verantwoording afleggen in een jaarverslag. Dus ik zou zeggen, de minister kan de stichting aanspreken, maar ex-toezichthouders? Kijk, je kunt slordig met de centen omspringen, maar de overheid kan niet ingrijpen. Dan is het aansprakelijk stellen van mensen een mooie kreet tegenover de Tweede Kamer. Maar dat is politiek, geen recht.''

Dat betekent dat wel miljarden euro naar de zorg gaan, maar dan heeft de overheid daar verder geen greep op als het misgaat?

,,Door de gekozen juridische vorm van stichtingen is de democratische controle weg, ja. Je moet de controle op die stichtingen dus zo inrichten, dat je in ruil voor de geldstromen van hen niet alleen financiële rekening en verantwoording krijgt, maar dat je als financier ook bevoegdheden hebt om in te grijpen, bijvoorbeeld bij de benoeming van bestuurders of leden van de raad van toezicht, of bij wanbeleid. Of dat je naar de Ondernemingskamer van het Amsterdamse gerechtshof kunt gaan om een oordeel te vragen. De Ondernemingskamer kan falende directeuren of toezichthouders ontslaan. Hier geldt, net als bijvoorbeeld bij bedrijven of bij pensioenfondsen: het is altijd geld van een ander waar de directie mee werkt. En in de zorg is het ook nog eens geld van de samenleving, daar geldt a fortiori, dat er controle op moet zijn door diezelfde samenleving. Maar kennelijk is er in het verleden te weinig over nagedacht, en lost de staatssecretaris het nu zo op.''

Moet de overheid per se controleren? Kunnen werknemers- of patiëntenorganisaties dat niet doen?

,,De vraag is altijd: hoe representatief zijn die organisaties. Polikliniekbezoekers zijn ook belanghebbende, maar zitten doorgaans niet in patiëntenverenigingen. Ik zie meer in de verantwoordelijkheid van de minister als geldgever. Regel het zo dat de minister nader onderzoek kan laten doen bij twijfels over het beleid van een zorginstelling. Of verplicht grote ziekenhuizen om het groene licht van de minister te krijgen bij een benoeming. Ik bedoel: sommige ziekenhuizen zijn groter dan de bedrijven die op het middensegment van de beurs zijn genoteerd. Het is toch niet zo raar om expliciete deskundigheidseisen te stellen, zoals bij financiële instellingen en pensioenfondsen ook gebeurt? Allerlei varianten zijn mogelijk. Het moet niet te rigide zijn, maar bij wantoestanden moet de minister wel kunnen ingrijpen. Wie zit te pitten bij andermans geld, moet een klap krijgen.''

Krijg je dan nog wel mensen voor zo'n raad van toezicht?

,,Ik zou niet weten waarom niet. In het bedrijfsleven is dit de gewoonste zaak. Bovendien: je kunt je toch gewoon verzekeren? Met kwade wil of ernstige misslagen heb je aan zo'n verzekering ook niets. Een punt is wel dat de meeste zorginstellingen hun raad van toezicht natuurlijk slecht betalen: 10.000 tot 15.000 euro per man. Daarvoor moeten ze zes keer vergaderen en van alles op de hoogte blijven. Ik noem dat in deze tijd van prestatie belonen slecht betalen. Wie slecht betaalt, hecht kennelijk niet zoveel waarde aan die functie. Goed toezicht kost geld. Hoeveel gaat er wel niet om in de zorg...''

Zo'n 47 miljard euro per jaar.

,,Zohooo.. Maak van die 10.000 meteen 30.000 euro. Trek lering uit wat het bedrijfsleven heeft gedaan, daar is het nu wel georganiseerd.''

Rectificatie

In het artikel `Geen goede controle op miljarden in de zorg' (20 & 21 augustus, pagina 2) staat dat de redding van verpleeghuis De Braamberg eind 2002 11 miljard euro kostte. De actie kostte 11 miljoen euro.

    • Menno Tamminga