Antwoorden in affaire-Hofmans verwacht in 2009

Anders dan PvdA en D66 heeft de VVD vrede met de beperkte toegang tot het Koninklijk Huisarchief. ,,Het rapport van de commissie-Beel is een privéstuk van de koninklijke familie.''

Historicus Cees Fasseur laat er geen gras over groeien. Gisterochtend is hij spoorslags naar het Koninklijk Huisarchief gegaan voor het inzien van de eerste stukken uit `het dossier Greet Hofmans'.

Dat was een dag nadat de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) bekend had gemaakt dat Fasseur door koningin Beatrix was uitgenodigd om een ,,wetenschappelijk verantwoorde en uitvoerig geannoteerde monografie'' te schrijven over de affaire die zich tussen 1948 en 1956 voltrok op paleis Soestdijk. De invloed van gebedsgenezeres Greet Hofmans (1898-1968) op koningin Juliana leidde bijkans tot een constitutionele crisis.

Fasseur krijgt exclusief toegang tot de documenten, tot onvrede van onder meer collega-historicus Lambert Giebels. Die vroeg eerder vergeefs toestemming om de stukken te zien. Tot de documenten die Fasseur krijgt, behoort het tot nu toe geheime rapport van de commissie-Beel. Deze commissie onder leiding van oud-premier L. Beel deed in 1956, op instigatie van toenmalig premier Drees, onderzoek naar het conflict.

De RVD maakte gisteren bekend dat in 2009, als Fasseur klaar denkt te zijn met zijn onderzoek, waarschijnlijk ook het rapport van de commissie-Beel openbaar zal worden. De Tweede Kamer (PvdA, D66, VVD) sprak zich eerder dit jaar in een motie uit vóór overbrenging van alle stukken uit het Koninklijk Huisarchief die betrekking hebben op de uitoefening van de functie van staatshoofd naar het Nationaal Archief. Daar gelden de openbaarheidsregels van de Archiefwet. Voor stukken in het Koninklijk Huisarchief beslist koningin Beatrix persoonlijk over wie wat mag zien.

Inmiddels blijkt in de Tweede Kamer geen meerderheid te vinden die de handelwijze van de koningin – om Fasseur exclusief toe te laten – afwijst. Kamerlid Van Beek (VVD), die in januari met zijn fractie nog vóór de motie stemde, zegt nu ,,geen moeite'' te hebben met het besluit. ,,Alles wat niet privé was, is al uit het Koninklijk Huisarchief overgebracht naar het Nationaal Archief. Dat heeft premier Balkenende verzekerd. Dus wat er overblijft is privé en daar mag de eigenaar zelf de regels voor bepalen.''

Van Beek zegt ook het rapport van de commissie-Beel te beschouwen als een privé-stuk van de koninklijke familie. Volgens hem is het geen document dat betrekking heeft op de uitoefening van de functie van het staatshoofd. Van Beek: ,,Het is geschreven in opdracht van Juliana en Bernhard. Bovendien kun je niet na vijftig jaar opeens zeggen dat dat het geen privé-stuk meer is.''

Van Beek ziet het toelaten van Fasseur als ,,een eerste stap op weg naar openbaarheid''. ,,Ik hoop persoonlijk dat het rapport-Beel en andere privé-stukken die maatschappelijk relevant zijn, snel openbaar worden. Alleen: daar gaan parlement en regering niet over. Dat is een zaak van de eigenaar van het archief, de koningin.''

De studie van Fasseur moet meer duidelijkheid scheppen over de rol van Greet Hofmans. Ze kwam in 1948 in contact met de koninklijke familie. Een jaar eerder was Marijke Christina, het vierde kind van Juliana en Bernhard, geboren. Het meisje had een oogafwijking en Hofmans zou haar genezen. Dat gebeurde echter niet.

Hofmans kreeg wel invloed aan het hof. Ze bad regelmatig met Juliana en deelde haar pacifistische en religieuze standpunten. Dat beïnvloedde Juliana's handelen als staatshoofd.

Tot de bekende ingrediënten van de affaire (al dan niet gesteund door getuigenissen of documenten) behoort het voornemen van Juliana in 1955 om van Bernhard te scheiden. Toenmalig premier Drees zou dit hebben voorkomen. Bernhard op zijn beurt zou begin 1956 geprobeerd hebben om Juliana te laten opnemen in de psychiatrische Ursula-kliniek in Wassenaar. Meer details zijn ook te verwachten over de `zuiveringen' die aan het hof plaatsvonden nadat de commissie-Beel rapport had uitgebracht en Hofmans uit het paleis was verdwenen; over de bemoeienis en standpunten van individuele kabinetsleden met de affaire; en over de contacten van Bernhard met veiligheidsdiensten en de betrokkenheid van die diensten met de affaire.

Mogelijk interessant is eveneens een als `mysterieus' omschreven auto-ongeluk dat Hofmans maar net zou hebben overleefd alsmede de brandstichtingen en inbraak in haar woning. Als het al pogingen waren om het privé-archief van Hofmans te vernietigen, dan lukte het niet. Dat archief wacht ook nog op openbaarmaking.