`Alleen ophokken heeft weinig zin'

Vanaf maandag moeten miljoenen kippen binnen in hun hok blijven. Houders van biologische kippen betwijfelen het nut van de ophokplicht. ,,Dit zijn halve maatregelen.''

Nu nog lopen de 6.700 biologische kippen van boer Jan Valk uit Aalten in de Achterhoek vrij rond. Enkele groepen hebben de schaduw van een boom opgezocht, andere klonteren kakelend samen om Valks kleindochter Noa die een handje zaad strooit. ,,Ik houd nog altijd van dit geluid'', zegt Valk.

Over enkele dagen is dit tafereel voorbij. Alle lichtbruine leghennen moeten binnenblijven. ,,Ik ga met tegenzin ophokken'', zegt Valk. Zijn vrouw Corry: ,,Als de volksgezondheid in het geding is, als er mensenlevens op het spel staan, kun je het niet wagen om ze buiten te laten.'' Valk wijst naar de nieuwbouwhuizen in Aalten die zijn bedrijf tot op honderd meter zijn genaderd. Valk: ,,Ik kan het niet op m'n geweten hebben dat de mensen dure huizen kopen om straks ziek te worden.''

Of ophokken zin heeft om te voorkomen dat trekvogels de klassieke vogelpest uit Azië naar Nederland brengen, betwijfelt de 58-jarige Valk sterk. ,,Ik geloof niet in het verhaal van die trekvogels. Twee jaar geleden zouden de trekvogels allerlei landen hebben overgeslagen om pas in Nederland de ziekte over te brengen? Dat bestaat niet. Het zou veel efficiënter zijn om bijvoorbeeld de transporten van kuikens die in Polen worden geslacht, te verbieden. Dit zijn halve maatregelen.''

Hij ziet eigenlijk maar één reden waarom minister Veerman (LNV) tot de maatregelen heeft besloten. ,,Hij komt de bio-industrie tegemoet. De kippenhouders zijn erg bang en willen dat iedereen gaat ophokken, net als zijzelf altijd doen. Omdat hun dieren veel te dicht op elkaar in stallen zitten, moeten wij ophokken. Weet u hoe veel entingen de kippen hebben gehad als ze na twintig weken aan de leg gaan? Vijftien! Daar moeten wij aan meedoen, omdat zij dat willen. Terwijl bij ons bijna nooit dieren ziek zijn. Sinds wij biologische kippen hebben, is hier geen dierenarts meer op het erf geweest.''

Valk is penningmeester van de Biologische Pluimveehouders Vereniging (BPV). Voorzitter is Chris Borren uit het Gelderse Renswoude. Borren: ,,Wij zien die hele ophokplicht niet zitten. Het is nog steeds de vraag of Nederland van het veterinair comité van de Europese Commissie toestemming krijgt om als land op te hokken. Wij eisen de garantie dat Nederland of de Europese Unie de eventuele schade compenseert. Zo'n 70 procent van de biologische eieren gaat naar het buitenland. Als straks de supermarkten in Duitsland onze eieren van de schappen halen, omdat ze niet meer biologisch zijn, dan worden het scharreleieren. Dat scheelt acht cent per ei.''

Pluimveehouder Valk uit Aalten is vijf jaar geleden overgestapt van vleeskuikenouderdieren naar de biologische kippenhouderij. Vroeger had hij vijftienduizend kippen plus een groot aantal hanen. Valk en zijn vrouw zijn blij dat ze de stap hebben gezet, vertellen ze op het terras in de tuin. ,,In de bio-industrie zagen we het niet meer zitten'', zeggen ze. ,,Als je ziet hoe die vleeskuikens werden behandeld – nee. Een vleeskuiken mag, wil en kan niet lopen. Bovendien wilden we stoppen met chemische middelen, het kan ook op natuurlijke wijze.''

Valk betrekt zijn Amerikaanse Hi-Line kippen van broederij Ter Heerdt uit Babberich. ,,De best verkochte kip sinds de vogelpest in 2003'', zegt verkoper Gert van Drie, op bezoek bij 't Kobus, zoals het bedrijf heet. ,,Een genetisch sterke kip.'' Valk: ,,Een rustige kip.'' Valk heeft zijn kippen ruim een jaar bij zich. Hij krijgt zijn hennen als ze 17 weken oud zijn. Ze vertrekken naar de slacht als ze zeventig weken oud zijn, en minder eieren leggen. ,,Daarom doe je ze op een gegeven moment weg.''

Valk hijst zijn bezoek in ontsmettende pakken en toont de stallen. Klopt tweemaal op de deur, ,,anders schrikken ze'', opent hem en laat de stal zien waarin volgens de regels per vierkante meter zes dieren mogen lopen. Buiten heeft elke kip vier vierkante meter tot z'n beschikking. Een deel van de nu zestig weken oude leghennen is kaal op de rug. ,,Ze pikken elkaars veren'', zegt Valk. ,,Dat komt omdat wij geen snavels kappen.'' Dat pikken zal met de ophokplicht na een week of zes erger worden. ,,Dan gaan ze zich vervelen.''

De hennen leggen vrijwel allemaal dagelijks een ei. Die eieren komen op een lopende band terecht. Drie keer per dag betreedt Valk de ruimte naast de stallen om ze te rapen. Dat wil zeggen hij haalt ze van de band en plaatst ze in eierdozen. Naast de lopende band hangt ook de schakelaar om de ketting met voer in werking stellen. ,,Ze hebben ongerantsoeneerd voer en ze kunnen ook ongelimiteerd drinken'', meldt Valk. Op de muur hangt hangt een tabel die vermeldt hoeveel voer de hennen per dag naar binnen werken, tussen de 320 en 360 kilo.

Vervolgens worden de eieren gestempeld. ,,Dat gebeurt dus hier'', zegt Valk in een kleine ruimte. Een radio met een Duitse zender speelt luid, op de muur is een sticker geplakt `Boeren zijn er als de kippen bij'. De met rode inkt gestempelde eieren gaan vervolgens naar een eierinpakstation in Wehl.

Valk loopt naar buiten en toont de met biologisch graszaad bewerkte weiland. Er lopen ook wat paarden en schapen rond. ,,Dat is een hobby. Anders word je zo kippig, hè.'' Valk zet 's morgens meestal rond elf uur de luiken van de stallen open. Vervolgens zijn ze kort na zonsondergang weer binnen. Aan kippen vangen doet Valk niet. ,,Ik moet wachten tot de dames binnenkomen'', lacht Valk.

Vanaf maandag moeten de biologische kippenboeren hun dieren ophokken, tegen hun zin. Voorzitter Borren van de Biologische Pluimveehouders Vereniging: ,,De grote jongens in de bio-industrie worden beschermd. Een klein aantal bedrijven moet opdraaien voor de grote bedrijven. In Den Haag zeggen ze allemaal dat de situatie heel ernstig is, maar ze doen niks. Als de situatie zo ernstig is, moeten de transporten aan banden, en moeten er ontsmettingsmatten komen aan de buitengrens. Alleen een ophokplicht heeft weinig zin.''

www.nrc.nl: dossier vogelpest

    • Arjen Schreuder