Net zo lang zuigen tot de taxichauffeur het weet

Waarom hebben nog zo weinig taxichauffeurs een diploma gehaald? Op pad met een taxichauffeur, zijn opleider en een examinator.

Bij de eerste bocht gaat het al mis. Dzevad Zukanovic stuurt zijn gehandicaptenbus naar links, de snelweg op, in plaats van naar rechts, onder het viaduct door.

,,Dit zijn Talibaanpraktijken, chauffeur.''

,,Maar u moet toch naar het Prikkebeenpad?''

,,Je belazert me.''

,,Hè?''

,,Ik wil een vakman. Over de snelweg is 8 kilometer om, dat kost 16 euro meer.''

,,Het is wel veilig.''

,,Het is wel mijn portemonnee.''

Een taxidiploma krijg je niet zomaar. Iedereen die na 1 juli 2001 begon met een straattaxi of op contract gehandicapten, scholieren of ouderen vervoert, moet examen doen. Die chauffeur rijdt met stratenboek of navigator naar een onbekend adres, kent de taxiregels uit het hoofd, is klantvriendelijk en rijdt comfortabel. Haalt hij het niet, dan mag hij vanaf 1 januari niet meer chaufferen. En dan is hij zijn baan kwijt.

Maar Dzevad Zukanovic heeft geluk. Pas volgende week doet hij praktijkexamen. Nu heeft hij vier uur chauffeursles met instructeur René Geense op de achterbank. ,,Ik speel de nijdige klant.'' En lastig is-ie, de leraar van de Rotterdamse rijschool Koos van de Bilt. Zijn motto: ,,Net zo lang zuigen, totdat een chauffeur zelf met het goede antwoord komt.''

,,Waar kan ik over deze rit een klacht indienen'', klinkt het venijnig op de achterbank. ,,Trouwens, ik heb een liesbreuk: die gordel doe ik niet om. En mijn boterham met hagelslag douw ik in de asbak.'' Om een minuut later te vragen: ,,Chauffeur, wat doe je bij een botsing in deze tunnel?'' En: ,,Kunnen we mijn Deense dog ophalen?

Als Dzevad Zukanovic jaknikt en een blik werpt in zijn achteruitkijkspiegel, schudt de instructeur nee. De chauffeur kwam dertien jaar geleden uit Kroatië naar Nederland en rijdt sinds drieënhalf jaar vaste ritjes met gehandicapten en ouderen. Zijn taxitheorie-examen heeft hij al op zak. ,,Het staat in de wet'', weet Dzevad Zukanovic: ,,Als een hond op schoot kan, dan mag het.''

De instructeur schudt opnieuw zijn hoofd. Zegt droogjes: ,,Het is geen chihuahua.'' Vraagtekens in de achteruitkijkspiegel. ,,Beste Dzevad'', zegt Geense en hij draait een punt in zijn hangsnor. ,,Een Deense dog past alleen op een imperiaal.''

Sinds de taxibranche op 1 januari 2000 werd vrijgegeven, kan iedereen met rijbewijs en auto zich taxichauffeur noemen. Meer concurrentie, was de gedachte, betekent lagere prijzen en betere dienstverlening. Maar daar komt nog weinig van. Er kwamen taxichauffeurs bij die geen Nederlands spreken en heg noch steg kennen – Talibaantaxi's noemen Rotterdamse chauffeurs deze collega's bij het Centraal Station. Op de meeste standplaatsen blijft een klant aangewezen op de voorste taxi. Chauffeurs rijden om zonder dat hun passagier daar erg in heeft. En, erger, er gebeuren geregeld ongelukken met taxibusjes waarin schoolkinderen zitten zonder gordel en rolstoelen niet goed zijn vastgezet.

Een taxidiploma zal ,,een eerste kwaliteitsdrempel'' opwerpen, verwacht minister Karla Peijs. Maar dan moeten de chauffeurs het examen wel afleggen. En dat gebeurt nog mondjesmaat, signaleert het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen. In een jaar tijd hebben ruim 7.500 chauffeurs een taxidiploma gehaald, nog eens 3.000 komen in augustus en september voor hun examen op. Dat betekent, vertelt een woordvoerder, dat de overgebleven 12.500 chauffeurs hun diploma in de laatste drie maanden moeten halen. En dat kan net, rekent ze voor, met een slagingspercentage van 65 en een capaciteit van 5.000 praktijkexamens per maand.

Maar waarom die terughoudendheid? In de CAO-onderhandelingen heeft de taxibranche zelf over deze examens afspraken gemaakt. Ruud Mast van FNV Bondgenoten wijst op de ,,prijzenslag'' tussen taxi-ondernemers. ,,Als het economisch tij tegenzit, gaan werkgevers liever besparen op werknemers dan achthonderd euro investeren in een opleiding.''

Onzin, reageert werkgeversvereniging KNV Taxi. Het CBR-examen was niet goed, vertelt een woordvoerder, maar dat is in juli aangepast. Hooguit, zegt hij, weet nog een aantal werkgevers niet hoeveel werk ze volgend jaar hebben, doordat de aanbestedingen in het schoolvervoer en het ziekenvervoer nog niet overal rond zijn. ,,En je gaat geen personeel opleiden voor een ander.'' Waarop Mast zegt: ,,En wat gebeurt er als straks te weinig chauffeurs met diploma zijn? Dan hebben de zwaksten geen vervoer meer.''

Als Dzevad Zukanovic een week later het Rotterdamse wegrestaurant binnenloopt om zijn taxi-examen te doen, vertelt hij dat zijn collega's het diploma beschouwen als ,,Haagse geldklopperij die arme chauffeurs de kop kan kosten''. Waarom opeens een diploma halen als je al een baan hebt en vaak al meer dan een jaar taxi rijdt? Als je inkomen op het spel staat, komt zo'n nieuwe diploma-eis hard aan, zegt de Kroaat, gekleed in een onberispelijk wit overhemd boven een zwarte nylon broek. ,,Als ik zak, dan mag ik nog werken tot oud en nieuw. Daarna is het inpakken en wegwezen.''

Beweging bij het CBR. Een man in colbert loopt het kantoortje uit. het is Hans, een collega van Dzevad Zukanovic, hij slaagde met vlag en wimpel voor zijn theorie. Maar Hans laat nu zijn schouders hangen. ,,Gezakt'', zegt hij en hij veegt het zweet van zijn voorhoofd. Ja, wat wil je, buldert instructeur Geense achter hem. ,,We zijn nooit aangekomen op de plaats van bestemming. En toen was het uur om.''

Maar tijd om zich nog meer zorgen te maken heeft Dzevad Zukanovic niet. De examinator wil beginnen en vertelt dat de verslaggever niet mee mag. ,,We moeten de zenuwen niet tarten. Hier hangt zoveel vanaf.'' Ze inspecteren de bus en dan zegt de examinator dat hij naar de Patrimoniumhof wil.

,,De wat?''

,,De Patrimoniumhof.''

Zeventig minuten later komt de bus weer terug en duikt het gezelschap het kantoortje in. Tot de deur weer open vliegt en Dzevad Zukanovic met opgeheven vuist in de deuropening staat: ,,Ik ben geslaagd.'' Tegen instructeur Geense: ,,Had je niet gedacht hè?''

Jawel hoor, zegt de instructeur. Maar laat de chauffeur één ding goed onthouden. Met dit diploma mag Zukanovic alleen zijn vaste ritten rijden. Dus geen treintaxirit, geen ziekenfondsrit, geen bestelde zakelijke rit, geen huisartsenrit en geen contante straatrit.

,,Is dat zo?''

,,Ja. Je werkgever heeft voor de tweede variant getekend. Dat is bijna hetzelfde examen als een straattaxichauffeur, alleen een kwartier korter. Dan wordt niet getest op parate stratenkennis en de ins en outs van de taximeter.''

Een concurrerende taxiopleider komt voorbij. Hij wijst op zijn voorhoofd. Tegen Zukanovic: ,,Jij bent gek. Als je vijftig euro meer had betaald, had je met een straattaxi groot kunnen bijverdienen.''

Maar de geslaagde chauffeur zit er niet mee. Stratenkennis, ajakkes. ,,Dan was ik misschien gezakt en in januari mijn baan kwijt.''