Kaarsjes tegen de oorlog in Irak

De Amerikaanse Cindy Sheehan roept president Bush ter verantwoording voor de dood van haar zoon in Irak. Gisteren hielden tegenstanders van de oorlog `wakes' door het hele land.

Als het donker wordt klinkt het Amazing Grace voor het Witte Huis steeds luider. ,,Ik was blind, maar nu ben ik ziende'', zingen enkele honderden Amerikanen, jong en oud, met waxinelichtjes en kaarsen in de hand. Ze worden nauwlettend in de gaten gehouden door scherpschutters op het dak van de residentie van president Bush.

Het protest voor het Witte Huis in Washington gisteravond was er een van ruim 1.500 die door de hele Verenigde Staten werden gehouden en waaraan volgens organisatoren minstens 60.000 mensen deelnamen. Ze betuigden hiermee hun steun aan Cindy Sheehan, moeder van een in de oorlog in Irak omgekomen soldaat. Sheehan kampeert nu twaalf dagen voor het landgoed van president Bush in Texas in de hoop dat hij haar persoonlijk komt uitleggen waarom haar zoon Casey is gestorven. ,,U zei me dat mijn zoon voor een nobel en onbaatzuchtig doel is gestorven. Ik wil weten wat dat nobele doel is,'' zei ze aan het begin van haar actie.

Met haar eenvoudige verzoek heeft ze mensen geraakt en de toch al toenemende discussie in de VS over het waarom van de oorlog verhevigd, zo lijkt. Veel van de deelnemers aan het protest in Washington hebben niet eerder meegedaan aan een anti-oorlogsdemonstratie. Zoals Kenneth Carter, die net uit zijn werk komt. Zijn zwager raakte gewond in Irak en wordt mogelijk in oktober opnieuw ,,die kant opgestuurd''. ,,Ik heb het gevoel dat het genoeg is. Het is zo'n verspilling van mensen.''

Glen Asner, wiens echtgenote in Irak is, wist niets van het protest, maar is de afgelopen periode zo boos geworden op de handvol pro-oorlogactivisten dat hij ter plekke een kaars opsteekt. ,,U zou eens moeten weten hoe het is om een geliefde in Irak te hebben, zonder te weten waarom ze daar nog steeds is'', zegt hij.

Niet eerder had Sheehans protest – dat dateert vanaf het moment dat haar zoon in april 2004 stierf – zo veel succes. De reden waarom ze nu landelijke bekendheid heeft, komt ten eerste door de enorme media-aandacht. Tijdens de vijf weken durende vakantie van president Bush op zijn ranch in Texas verhuist vrijwel de hele Witte Huis-pers mee. Verveeld en hopend op nieuws, schoten ze beelden van de buiten het hek van de ranch kamperende moeder. En hoe meer Sheehan werd gefilmd en geciteerd, des te meer ouders van omgekomen soldaten en anderen er naar Crawford kwamen om mee te demonstreren. Ook dit leidde weer tot aandacht van de pers.

Belangrijker nog is dat Sheehans protest op een moment komt dat de steun voor de oorlog afneemt en de Amerikanen steeds meer openlijk kritiek durven te uiten op het regeringsbeleid. Terwijl enkele maanden geleden een meerderheid van de Amerikanen nog achter de oorlog in Irak stond, daalde die steun deze week tot 34 procent. Een meerderheid, 55 procent, noemt het sturen van militairen ,,een vergissing''.

In politiek Washington is dit signaal niet onopgemerkt gebleven. De Democratische senator Russell Feingold, een potentiële presidentskandidaat, verzocht de president gisteren als eerste om terugtrekking van alle 138.000 Amerikaanse troepen voor het einde van 2006. Het Pentagon maakte gisteren juist bekend 700 extra militairen te sturen.

Niet iedereen is het eens met Sheehans actie. Sheehans tante bijvoorbeeld meent dat ze is ,,gekaapt'' door de anti-oorlogsbeweging – die haar sinds vorige week financieel steunt – en het door Ben Cohen van Ben and Jerry's ijs ingehuurde pr-kantoor.

Conservatieve commentatoren zetten Sheehan weg als een gek. De rechtse talkshowpresentator Bill O'Reilly verweet haar ,,gedrag dat grenst aan landverraad'' en dat ze van mening is veranderd. Sheehan zou na een ontmoeting met de president in juni vorig jaar tevreden zijn geweest over de uitleg van de president. Volgens een krant uit haar woonplaats, de Vaccaville Reporter, uitte ze rond die tijd echter al twijfels over de oorlog. ,,We zijn niet gelukkig met de manier waarop de oorlog is aangepakt. Iedere keer als een reden fout blijkt te zijn of een doel gehaald, verandert de president zijn redenen om daar [in Irak, red.] te zijn.'' Maar Cindy en ex-echtgenoot Pat vonden deze ontmoeting niet de juiste gelegenheid om kritiek te uiten.

Sindsdien is Sheehans verontwaardiging gegroeid. ,,Sinds [die ontmoeting] zijn er nog eens 1.100 soldaten gestorven, de Downing Street-memo's zijn gepubliceerd, het onderzoeksrapport van de Senaat over het falen van de inlichtingendiensten, het rapport over `11 september'. Saddam is weg, ze hebben vrije en democratische verkiezingen gehad in Irak, maar onze troepen zijn nog steeds daar'', zei ze onlangs tegen het radiostation Air America.

Bush is niet van plan met Sheehan te praten. Hij stuurde twee van zijn topadviseurs, Nationaal Veiligheidsadviseur Stephen Hadley en zijn plaatsvervangend stafchef Joe Hagin op haar af, maar Sheehan weigerde te vertrekken. Zaterdag verklaarde de president dat terwijl ,,het belangrijk is voor me om zorgzaam en gevoelig te zijn'' voor mensen als Sheehan, het ,,ook belangrijk is voor mij om door te gaan met mijn leven''.

Het is inmiddels voor Bush uiterst moeilijk geworden om Sheehan te ontmoeten. Als hij toegeeft aan haar wens, zal de vraag worden gesteld waarom hij wel met haar sprak en niet met bijvoorbeeld de ouders van de negen leden van een reserve-eenheid uit Ohio die vorige week omkwamen. Hij zal haar bovendien niet meer uitleg kunnen geven over de reden waarom Casey stierf, noch haar kunnen beloven dat het aantal troepen in Irak zal worden gereduceerd, wat haar mogelijk tot verdere actie zal inspireren. Als Bush terugkeert naar Washington zonder Sheehan te ontmoeten, neemt de steun voor haar vermoedelijk toe.

Haar leed en haar pogingen om met voorstanders van de oorlog te blijven praten, zijn een machtig wapen voor de anti-oorlogsbeweging, die tot nu toe onzichtbaar leek. Sheehan weet dat. Toen het presidentiële konvooi eerder deze week langsreed – zonder te stoppen – zei ze dat zelfs als ze Bush niet te spreken krijgt een deel van haar doel heeft bereikt: ,,Deze oorlog is terug op de voorpagina, en dat is waar het zou moeten staan.''

    • Titia Ketelaar