`Een marktkraam blijft een marktkraam'

De sectoren die in de recente innovatiestudie van EIM als minst innovatief uit de bus komen, zijn het daar hartgrondig mee oneens. ,,Wij zijn juist heel vernieuwend.''

Stomverbaasd zijn ze, de vertegenwoordigers van de vijf sectoren die in de eerder deze week uitgebrachte ranglijst van innovatieve sectoren van onderzoeksbureau EIM onderaan bungelen. Want of je het nu aan de marktkoopmannen, de veehouders, de weg- en waterbouwers, de personenvervoerders of de kleding- en schoenenwinkeliers vraagt, allemaal vinden ze zichzelf juist wél heel innovatief.

,,Een marktkraam blijft natuurlijk een marktkraam, daar is al vijftig jaar niks aan veranderd'', zegt secretaris Paul Zappeij van de Centrale Vereniging voor de Ambulante Handel. ,,Maar de markt zelf is wel heel vernieuwend. Nieuwe producten zijn bijvoorbeeld vaak als eerste op de markt te koop. Neem de producten van Telsell, op de televisie. Die hebben de standwerkers op de markt al jaren.''

De traditionele marktkraam is volgens Zappeij langzaam aan het verdwijnen. ,,Op de markt staan steeds meer zogeheten verkoopwagens. Kramen op wielen, zeg maar, die beter voldoen aan de eisen van deze tijd. Verse producten kunnen in zulke wagens bijvoorbeeld gekoeld blijven.'' Als de ambulante handel al geremd wordt bij het innoveren, dan komt dat volgens Zappeij door achterhaalde regelgeving. ,,Markthandelaren komen soms met nieuwe formules, maar die zijn soms in strijd met de marktverordening van de gemeente.'' Als voorbeeld noemt hij Al Capone's Pizza, een pizzabezorgdienst die op de markt afbakpizza's wil gaan verkopen. ,,Dat is iets nieuws, maar de regelgeving voorziet er nog niet in.''

LTO Nederland, de belangenorganisatie van agrariërs, is verbaasd dat de veehouders de op één na laagste positie op de ranglijst van innovatieve sectoren innemen. ,,Je kunt zeggen: een boer levert altijd dezelfde melk af, maar in het schap van de supermarkt zie je heel wat meer variatie in zuivelproducten dan tien jaar geleden'', zegt een woordvoerder. ,,De veehouder maakt deel uit van die vernieuwende voedingsindustrie.''

In het boerenbedrijf verandert veel, aldus LTO. ,,De boer moet overleven. Sommigen kiezen voor schaalvergroting, anderen voor productvernieuwing, zoals het maken van boerenijs of het beginnen van een zorgboerderij.'' De vernieuwing in de veehouderij hangt veelal samen met de slechte financiële situatie van de boer, aldus de LTO-woordvoerder. ,,Dan word je heel inventief in een poging je kostprijs te verlagen.''

Ook innovatiespecialist Peter Fraanje van Bouwend Nederland, de brancheorganisatie waar de grond-, weg- en waterbouw onder valt, noemt in rap tempo een aantal vernieuwingen in de sector. ,,Ooms Avenhorn heeft het road energy system ontwikkeld, dat energie uit warm asfalt haalt, die vervolgens in de omgeving kan worden toegepast. Omgekeerd kan de kou uit asfalt worden gebruikt voor koeling van gebouwen.'' De grond-, weg- en waterbouw staat volgens Bouwend Nederland wereldwijd bekend als zeer vernieuwend. ,,Nederlandse aannemers leggen kunstmatige eilanden aan en nergens ter wereld is zoveel ervaring met het boren van tunnels in een slappe ondergrond.'' Ook doen Nederlandse aannemers een studie naar de aanleg van een kunstmatig rif voor de Noordzeekust.

Openbaarvervoerbedrijf Connexxion is eveneens verbaasd over de lage plaats op de innovatieranglijst. ,,Het personenvervoer is juist zeer vernieuwend'', aldus een woordvoerder. ,,Neem ons taxivervoer: wij hebben een volledig geautomatiseerd route- en planningssysteem, dat nauwkeurig berekent welke taxi op welk moment vrijkomt en waar die vervolgens naartoe moet. Dat systeem levert minder `lege kilometers' op, betere bediening van de klant en efficiënter gebruik van wagens en chauffeurs.'' Connexxion heeft behalve bussen 3.500 taxi's rondrijden. De opzet van het kleinschalige personenvervoer van Connexxion is zo geavanceerd dat bezoek uit binnen- en buitenland komt kijken hoe het werkt. ,,Ik snap dus niet waarom wij niet als innovatief worden aangemerkt.''

Volgens David de Glint, secretaris van de kleding- en schoenenbranche binnen de Raad Nederlandse Detailhandel, is het onterecht dat de winkels in zijn branche tot de minst innovatieve sectoren gerekend worden. ,,Kleding- en schoenwinkels spelen juist heel snel in op nieuwe ontwikkelingen.'' Detaillisten volgen bijvoorbeeld de laatste modetrends. ,,Door een strakke logistiek liggen nieuwe collecties heel snel in de winkel en is het mogelijk om snel van collectie te wisselen als de markt daar om vraagt.''

De detailhandel in kleding en schoenen loopt volgens De Glint ook voorop als het gaat om maatschappelijk verantwoord ondernemen. ,,Bij de productie van kleding in bijvoorbeeld Azië, wordt gecontroleerd of de arbeidsomstandigheden in orde zijn. Daarmee zijn we veel verder dan andere sectoren.'' De introductie van innovatieve producten, zoals kleding van biologisch katoen, sluit daar volgens De Glint op aan.

EIM, dat de innovatieranglijst dit jaar voor het eerste publiceerde, heeft zich bij de enquête onder de 58 sectoren gebaseerd op de zogeheten Oslo Manual, een reeks vernieuwingsindicatoren die is opgesteld door een internationale werkgroep van innovatiespecialisten. ,,Vroeger keek men bij het meten van innovatie alleen naar de uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling'', aldus innovatieonderzoeker Jeroen de Jong van EIM. ,,Tegenwoordig kijkt men ook naar bijvoorbeeld logistieke vernieuwingen en `adopties', vernieuwingen die bedrijven overnemen die elders zijn ontwikkeld.''

De Jong erkent dat de ranglijst enigszins vertekenend werkt doordat alleen is gekeken naar innovatie in het midden- en kleinbedrijf. ,,Dat kan bijvoorbeeld voor een sector als de grond-, weg- en waterbouw nadelig uitpakken.'' Dat een sector laag eindigt op de ranglijst wil niet zeggen dat er niets innovatiefs gebeurt, aldus De Jong. ,,Wel is het zo dat bedrijven in zo'n sector vernieuwingen vaker overnemen en niet zelf uitvinden.''

    • Friederike de Raat
    • Jochen van Barschot