Weg met reli-vluggertjes

Het zindert al enkele dagen op Nederland 1 tussen 17.10 uur en 17.35 uur. RKK's Kruispunt, de actualiteitenrubriek van de rooms-katholieke omroep, brengt deze week enthousiaste en informatieve reportages over de honderdduizenden, ook Nederlandse, jongeren die naar Keulen stromen voor de twintigste Wereldjongerendagen. De vorige paus bedacht deze massale bid-, zing- en praatbijeenkomst. Zondag zal zijn opvolger, Benedictus XVI, voor zo'n miljoen gelovigen een mis opdragen in de openlucht.

Kruispunt brengt niet louter hallelujareportages voor katholieken door katholieken, al is niet moeilijk te raden wat voor kijkers erop afkomen. Broeder Marius Rijs vertelde gistermiddag hoeveel moeite het hem kost om jongeren uit Maastricht – ja, zelfs uit Maastricht – te interesseren voor het evenement. ,,Tja, hoe moet ik het de jongeren aanbieden? We gaan om Jezus te aanbidden, dat is alles dat je kunt zeggen.''

De voorbereiding in de Nederlandse bisdommen voor dit spirituele evenement van formaat is al enige weken aan de gang. Toch druppelt er weinig van door naar de `mainstream media', inclusief kranten. De NOS had maandag de correspondent in Berlijn op pad gestuurd voor interviewtjes met wat deelnemende jongeren. Die mochten iets over hun motivatie hakkelen. Het desbetreffende Journaal-item was maandag geprogrammeerd na de dood van gorillaleider Bongo in de Apenheul. RTL had zondag wat Italianen uitgezwaaid en was maandag afgereisd naar het Duitse Altötting, de geboorteplaats van de paus, voor antropologisch veldonderzoek naar, inmiddels, vreemde katholieke rituelen.

Ze kunnen me gestolen worden, zulke reli-vluggertjes. Je hoort het redactiechefs tegen hun verslaggevers zeggen: Oh ja, moesten we niet 'ns... Het zijn dezelfde journalisten die eerder dit jaar nog overrompeld waren door het grote verdriet in de wereld over de dood van Johannes Paulus II.

God (dus niet Allah) is één van de moeilijkste onderwerpen voor de Nederlandse media. Buitenlandse media worstelen er ook mee, al zijn daar meer positieve uitzonderingen. De BBC biedt zondagochtend een serieuze praatshow over godsdienst. In The Heaven and Earth Show van afgelopen zondag vertelden politici, zakenlieden en andere leiders over hun geloofsleven. De Duitse ZDF en sommige Franse en Italiaanse zenders willen soms nog wel eens hun tanden zetten in een stevig christelijk onderwerp.

De succesvolste televisieprediker in Nederland is een Amerikaan: dominee Robert Schuller uit Californië, elke zondagochtend in Hour of Power vanaf 9.00 uur bij RTL5. Mijn familie en vrienden vinden hem eng, en waarschijnlijk zijn ze niet de enigen. Ikzelf vind, na een paar keer kijken, het knap en soms zelfs inspirerend hoe Schuller met simpele verhalen en oneliners televisie weet in te zetten voor het christelijk geloof.

Schuller is geliefd bij ouderen in Nederland, zo vertelt theologe en NCRV-medewerkster Emmy Bregman me. Zij schreef in 2002 een doctoraalscriptie over de teloorgang van de televisiekerkdienst in Nederland. Haar verklaringen daarvoor helpen, denk ik, ook de moeilijkheid met godsdienstverslaggeving op televisie in het algemeen beter begrijpen. Behalve de secularisatie noemt Bregman belangrijke praktische dingen als de christelijke geloofstaal die mijlenver van niet-christenen afstaat. Ook het statisch karakter van de preek en de ,,gezichtsuitdrukking die tijdens het zingen minder charmant kan overkomen'', doen kijkers wellicht verschrikt wegzappen. Daarnaast stelt de theologe dat televisie een geschikt medium is om te informeren en te amuseren, maar niet om te bekeren. ,,In plaats van beïnvloeden, bevestigt en verhardt de televisie de al aanwezige zekerheden.''

Ten slotte zijn moderniseringen van geloofsrituelen, dezer dagen te zien in Keulen, niet besteed aan mensen die de kerk ooit de rug toekeerden. ,,De randkerkelijke'', schrijft Bregman, ,,wil er helemaal niet aan herinnerd worden dat de kerk niet meer dezelfde is als op het moment dat hij haar verliet. Mensen die maar zelden in de kerk komen, bestrijden de liturgische vernieuwingen vaak het meest energiek en fel.''

Het zijn interessante gedachten om in het achterhoofd te houden tijdens de televisieverslaggeving over `Keulen' de komende dagen.

    • Kees Versteegh