Tamil Tijgers rekenen af met de vrede

De hoop op spoedige vrede in Sri Lanka is vervlogen na de moord op minister Kadirgamar. De Tamil Tijgers houden niet van afvalligen.

Elk jaar op de Dag van de Martelaren, op 27 november, pleegt Velupillai Prabakaran, de oprichter en zelfbenoemde opperbevelhebber van de Liberation Tigers of Tamil Eelam (LTTE) zijn volk toe te spreken. Waar zal de leider van de Tamil Tijgers het dit jaar over hebben? Over de kansen op duurzame vrede in Sri Lanka, of over het vooruitzicht op nog eens vele jaren van burgeroorlog?

Over vrede werd de afgelopen jaren druk gespeculeerd sinds de regering in Colombo en de Tamil Tijgers in februari 2002 onder Noorse bemiddeling een staakt-het-vuren overeenkwamen. Dreigende hervatting van de strijd ligt op ieders lip sinds de moord, afgelopen vrijdagavond, op de Sri-Lankese minister van Buitenlandse Zaken, Lakshman Kadirgamar.

De Tamil Tijgers strijden voor een eigen thuisland voor Tamils (Tamil Eelam) in het noorden en het oosten van het land. In de afgelopen 25 jaar, tot het bestand van drie jaar geleden, zijn naar schatting 60.000 tot 80.000 doden gevallen in de vrijheidsoorlog. Maar niet alle Tamils (zo'n 18 procent van de totale bevolking van 20 miljoen) steunen de strijd van de Tamil Tijgers – ook al zal de gewone man het niet gauw wagen zijn mond open te doen in die gebieden waar de LTTE de facto de dienst uitmaakt.

De vermoorde Lakshman Kadirgamar, ook een Tamil, durfde dat wel. De jurist werd 73 jaar geleden geboren in Jaffna, in het noordelijke hartland van de Tamils, hij studeerde onder andere in Oxford, werkte bij verschillende internationale organisaties, was jarenlang minister en gold als een van de naaste vertrouwelingen van president Chandrika Kumaratunga. Voor de president, die in 1999 zelf ternauwernood aan de dood ontsnapte bij een aanslag tijdens een verkiezingsbijeenkomst, staat wel vast dat de kogel van vrijdagavond afkomstig was van de Tamil Tijgers.

Zij en de meeste waarnemers met haar kennen ook wel het motief voor de aanslag. De Tamil Tijgers moeten niets hebben van afvalligen en andersdenkenden. Op Prabakarans bevel zijn de afgelopen decennia honderden strijders van concurrerende Tamil-milities gedood. Maar gematigde Tamil-politici die bereid waren tot compromissen met de regering in Colombo, en dus tot `verraders' werden bestempeld, waren net zo gemakkelijk doelwit.

Ook Kadirgamar was zo'n `verrader'. Mede op zijn aandringen hebben onder andere de Verenigde Staten de Tijgers op hun lijst van verboden terreurorganisaties gezet. Toen de regering in 2002 instemde met een bestand met de Tamil Tijgers reageerde Kadirgamar uiterst kritisch, en ook recentelijk nog sprak hij nog zijn wantrouwen uit jegens de Tamil Tijgers. De Tamil-politicus verweet de rebellen behalve hun terreur jegens anderen, onderdrukking van de eigen bevolkingsgroep. En hij verweet de Noorse bemiddelaars in het conflict dat ze de territoriale integriteit van Sri Lanka op het spel zetten door hun toegevingen aan de Tamil Tijgers.

In Sri Lanka gebeurt nu precies het tegenovergestelde van wat in de opstandige Indonesische provincie Atjeh is te zien. Daar betekende de verwoestende tsunami van tweede kerstdag een stimulans voor hernieuwd vredesoverleg met de rebellen van de afscheidingsbeweging GAM. Dat leidde afgelopen maandag, onder Finse bemiddeling, tot de ondertekening van een vredesakkoord.

In Sri Lanka volgde na het staakt-het-vuren van drie jaar geleden een reeks onderhandelingen. De vredesbesprekingen vielen vervolgens weer stil, en zijn ook na de tsunami niet echt meer op gang gekomen, ondanks intensieve Noorse bemiddelingspogingen. Langs de zuidelijke en oostelijke kuststroken kwamen ongeveer 35.000 mensen om. Maar in plaats van tot toenadering leidde het leed hier tot ruzie over de verdeling van de hulp. Pas na zware druk van de buitenlandse donoren wisten de regering en de Tamil Tijgers hierover afspraken te maken.

Voor president Kumaratunga gebeurde dat niet zonder kleerscheuren. Uit protest tegen de hulpafspraken met de Tamil Tijgers stapte de linkse, uiterst nationalistische JVP deze zomer uit de regeringscoalitie. Na de moord op minister Kadirgamar voelt de JVP, vertolker van het Sinhalese volksgevoelen bij uitstek, zich alleen maar gesterkt in dat besluit. Kumaratunga zelf heeft de noodtoestand afgekondigd, Zij heeft gewaarschuwd dat de moord op haar minister niet zonder gevolgen zal blijven. Dat betekent in ieder geval niet dat vrede voor de deur staat, zoals in Atjeh.

    • Wim Brummelman