Sharon zoekt oplossing in zijn eentje

De evacuatie van joodse kolonisten uit de Gazastrook is een poging van premier Sharon om het initiatief in Israëlische handen te houden, betoogt Aluf Benn.

De Israëlische premier Ariel Sharon staat vandaag voor de zwaarste opgave uit zijn lange, legendarische militaire en politieke loopbaan: de gedwongen evacuatie van de resterende joodse kolonisten uit de Gazastrook en een paar enclaves op de Westelijke Jordaanoever. Na twee jaar van besluitvorming en voorbereidingen zullen Israëlische militairen en politie het bevel krijgen om de onwillige kolonisten naar gereedstaande bussen te dirigeren – of te slepen – die hen naar hun nieuwe leven buiten Gaza zullen brengen.

Voor Israëlisch rechts komt Sharons `terugtrekking' neer op ketterij, op vernietiging van het zionisme, op veiligheidstechnische waanzin. In de ogen van links biedt zij een kans op consolidatie van de Israëlische democratie en haar joodse meerderheid, zij het dan op een kleiner stukje grond in het Midden-Oosten. De minder ideologisch ingestelde middengroepen zullen blij zijn dat ze van de nachtmerrie Gaza worden verlost, ook al is the day after in nevelen van onzekerheid gehuld.

Het is wel ironisch dat het nu juist Sharon is die de terugtrekking uit Gaza tot stand brengt. Mijn generatie van Israëliërs heeft hem leren zien als iemand die roekeloos geweld gebruikt, als de man die in 1982 een avontuurlijke maar moreel en politiek verkeerde inval in Libanon heeft gedaan. In zijn vele rollen in het kabinet was hij altijd voorstander van de kolonisatie – hij gebruikte het religieuze vuur van de kolonisten om zijn visie op topografische superioriteit over de Palestijnen uit te voeren.

Zijn volte-face in Gaza heeft ontsteltenis verwekt bij zijn voormalige bondgenoten, die nu bij zijn ondergang zweren, en hem de bewondering gebracht van zijn vooruitstrevende voormalige critici. Buitenlandse leiders als Hosni Mubarak van Egypte en Jacques Chirac van Frankrijk, die Sharon scherp hadden veroordeeld om zijn harde optreden tegen de vier jaar durende Palestijnse intifada, prijzen nu zijn `moed'.

Nog nooit heeft een Israëlische regering, zelfs niet de meest vreedzame, het gewaagd om ook maar één nederzetting weg te halen van de Westelijke Jordaanoever of uit Gaza, die deel uitmaakten van het mandaat Palestina van vóór 1948. Onder de in Oslo met Yasser Arafat gesloten vredesovereenkomst zouden alle nederzettingen blijven bestaan tot een `definitieve status' was bereikt, dat wil zeggen totdat alle andere netelige kwesties waren opgelost.

Maar Oslo is mislukt, en Sharon – een felle tegenstander van de overeenkomst van 1993 – gaat nu vanaf dat punt verder – verder dan al zijn voorgangers.

Waarom? De verklaring is tweeledig: de aard van Sharons politieke gedachtegoed en zijn publieke imago.

In zijn hart is de strateeg Sharon een overtuigd unilateralist. Dat past bij zijn aard en bij zijn diepe wantrouwen jegens de Arabieren. ,,Mijn moeder zei altijd: ,,Je moet ze nooit geloven'', zei hij onlangs.

Toen Sharon aantrad als premier was hij beducht voor een door de internationale gemeenschap gedicteerde oplossing van het Palestijns-Israëlische conflict, een oplossing die zou inhouden dat de Israëliërs zich moesten terugtrekken uit Oost-Jeruzalem en van vrijwel de hele Westelijke Jordaanoever. Om dat te voorkomen meed hij onderhandelingen met Arafat, die hij beschouwde als een hopeloze terrorist. Sharon zag vredesoverleg als het bijeendrijven van het vee, waarna Israël naar het slachthuis zou worden gedreven.

Toen na de dood van Arafat vorig jaar november Mahmoud Abbas (Abu Mazen) de leiding van het Palestijnse Gezag overnam, prees Sharon hem om zijn gematigdheid, maar wees hij hem af als vredespartner. Unilateraal optreden is voor Sharon dé manier om het initiatief in Israëlische handen te houden en de gang naar het slachthuis te vermijden. Hij had ook lering getrokken uit zijn onfortuinlijke voorganger Ehud Barak, die de Israëlische troepen uit Libanon terugtrok, maar jammerlijk faalde in de onderhandelingen met Syrië en Arafat. Zolang Sharon maar weigerde te onderhandelen, kon zo'n mislukking hem niet overkomen.

Daarom is Sharon, na aanvankelijke aarzeling, begonnen aan het grote project van zijn leven, waarbij hij de grens tussen Israël en de Palestijnen in twee segmenten neerzet: het veiligheidshek op de Westelijke Jordaanoever en de `groene lijn' in Gaza van vóór 1967.

Hoewel Sharon de territoriale implicaties van het tracé van het hek nog altijd ontkent – het is geen grens maar een middel om de veiligheid van Israël te waarborgen, zegt hij –, is voor de meeste Israëliërs (en alle anderen) duidelijk dat wat eruitziet en functioneert als een grens, er uiteindelijk ook een worden zal, ook al brengt dat mee dat in de toekomst meer Israëlische nederzettingen aan de `andere' kant ervan zullen moeten worden ontruimd.

Sharons unilateralisme vormt maar een deel van de verklaring voor de terugtrekking. Niet minder belangrijk is zijn imago als leider. Sharon belichaamt onder de Israëlische leiders een unieke combinatie: hij heeft een ongekende staat van dienst als militair en een onvergelijkelijke politieke scherpzinnigheid, die is gegrondvest op een scherpe, instinctieve kennis van de menselijke verlangens en zwakten.

Zijn voorgangers sedert `Oslo' beschikten altijd over één van die twee eigenschappen, niet over beide. Yitzhak Rabin en Barak waren roemrijke generaals, maar verdwaalden in de partijpolitiek. Shimon Peres is de oudste politicus van Israël – misschien wel van de hele wereld –, maar hij heeft nooit een uniform gedragen. Benjamin Netanyahu mist de militaire kwalificaties en bleek, toen hij aan de macht was, politiek te onervaren. Alleen Sharon beschikt zowel over een lange ervaring van hard optreden tegen Israëls Arabische tegenstanders als over een ongeëvenaard vermogen om zijn politieke collega's te manipuleren.

Door die kwaliteiten was hij voorbestemd om uiteindelijk, na eindeloze politieke horden te hebben genomen, tot aan de drempel van de terugtrekking uit Gaza te komen. En met hem staat heel Israël nu voor die drempel – misschien wel de belangrijkste uit de recente geschiedenis. Na vandaag kunnen wij beter beoordelen of Sharon ook voorbestemd is om deze drempel met succes te overschrijden.

Aluf Benn is redacteur diplomatie van de Israëlische krant Ha'aretz.

© Los Angeles Times

    • Aluf Benn