Regels die er niet zijn, kun je niet overtreden

Bestuur en directeur van de Kamer van Koophandel Rijnland zijn afgetreden. ,,Directie en staf lijken boven regelgeving verheven.''

Het accountantsrapport had hem volledig vrijgepleit, vond André Berkhout zelf. De directeur van de Kamer van Koophandel Rijnland, die maandag zijn werk moest neerleggen, las ,,met voldoening'' in het rapport van PriceWaterhouseCoopers (PWC) dat hem ,,geen enkel verwijt'' te maken viel, zo schreef hij in de brief van 13 juli waarmee hij zakenrelaties van de Kamer gerust wilde stellen.

Maar in het rapport staan ook andere dingen. ,,De grenzen van hetgeen aanvaardbaar is [...] werden telkenmale benaderd en in sommige gevallen overschreden.'' ,,Directie en staf lijken boven regelgeving verheven'', en dat is ,,niet passend in de huidige tijd en zeker niet passend bij een orgaan dat onder meer is belast met de uitvoering van wet- en regelgeving.'' Dat een schijn van belangenverstrengeling en twijfels over de integriteit ontstonden, was niet verbazend, concludeerde PWC.

Berkhout kwam in opspraak nadat een lid van het management hem beschuldigde van onder meer verkeerd declareren, het niet objectief gunnen van opdrachten en het structureel niet naleven van de regels. Het bestuur van de Kamer ontnam Berkhout tijdelijk zijn functie en liet PWC de zaak onderzoeken. Het uitlekken van hun rapport leidde tot zo veel publiciteit dat Berkhout in de problemen kwam: de ondernemingsraad zegde het vertrouwen in hem op, en werkgeversorganisatie VNO-NCW West eiste zijn aftreden. Het algemeen bestuur, dat Berkhout nog wilde `rehabiliteren', besloot toen dat de directeur toch moest opstappen. Het dagelijks bestuur trad vrijwillig af.

Dat de accountants, zoals zij zelf zeggen, ,,geen onregelmatigheden'' in het declaratiegedrag konden ontdekken, kwam voornamelijk omdat er geen regels waren. Niet voor mobiele telefoons of auto's, niet voor de onkostenvergoeding die managers kregen, niet voor het aankopen van producten of diensten. In de praktijk was het directeur Berkhout die bepaalde wat wel of niet kon. ,,Het gebrek aan regels op allerlei gebied is, in het licht van het declaratiegedrag van de onderzochte personen, juist in hun voordeel en kan hiermee worden verklaard'', schreven de onderzoekers. Op de vraag van PWC waarom al die regels ontbraken, antwoordde de directie dat in zo'n kleine organisatie het opstellen ervan te veel werk zou zijn.

Waar wel regels waren, zoals voor registratie van ziekte- en vakantiedagen en het declareren van lunch en diner, werden deze door de directie overtreden. Berkhout, die rekeningen voor zijn `stamtafel' in restaurant Van der Werff liet doorsturen naar de Kamer, vertelde de accountants ,,niets van doen'' te hebben met de regels. Zijn onkostenvergoeding was niet hoog genoeg om de eetkosten te dekken.

De vereiste bonnetjes voor een aanzienlijk deel van de ruim 110.000 euro die Berkhout in vijf jaar declareerde ontbraken, zoals ook de Belastingsdienst twee keer constateerde. Hij liet een auto van zijn schoonzus en een schilderij van zijn (inmiddels overleden) vrouw aan de Kamer verkopen. Ook liet de Kamer het kantoor in Leiden verbouwen door het aannemersbedrijf van een oud-lid van het bestuur. Het zijn voorbeelden die PWC aandraagt voor de ,,persoonlijke relaties tussen medewerkers van de Kamer en leveranciers''. Of die invloed hadden op de opdrachtverlening konden de accountants niet zeggen, maar ,,een dergelijke relatie kan duiden op de verstrengeling van belangen''.

De gisteren aangetreden voorzitter van de Kamer, T. Tibboel, vindt dat er ,,hiaten'' in het rapport zitten. Regels waren er wel. ,,Soms zijn ze misschien te ruim geïnterpreteerd of overschreden, maar dat was zeker niet exorbitant'', zegt Tibboel. ,,De directeur heeft zich niet verrijkt, al zijn declaraties waren in dienst van de Kamer.'' Berkhout zelf kon niet bereikt worden voor commentaar.

De Kamer in Rijnland is een uitzondering, benadrukt Bert Mooren, directeur van VNO-NCW West. In Leiden, denkt hij, lijkt men nog steeds gevangen in een bedrijfscultuur die tien jaar geleden bij veel Kamers van Koophandel in het land bestond. ,,Te weinig regels, geen checks and balances, een onduidelijke verhouding tussen management en bestuur, te hoge heffingen voor bedrijven.'' Dat is de laatste jaren verbeterd, vindt Mooren, mede als gevolg van de Wet op de Kamers van Koophandel. Maar Rijnland bleef een ,,naar binnen gerichte organisatie, kritiek werd niet op prijs gesteld'', zegt Mooren. ,,Wat er nu is gebeurd, is daar een symptoom van.''

    • Derk Stokmans