Homo oecumenicus vermoord (Gerectificeerd)

Bij de begrafenis van paus Johannes Paulus II, op 8 april van dit jaar, ontving de van huis uit protestantse Roger Schutz, prior van de oecumenische gemeenschap in het Franse Taizé, de communie. Hij ontving de hostie, voor het oog van de wereld, uit handen van kardinaal Joseph Ratzinger, die enkele dagen later tot paus werd gekozen.

Het was op het eerste gezicht een gebaar van ultieme oecumene, want protestanten worden niet geacht deel te nemen aan de katholieke eucharistieviering en katholieken mogen van de kerk in Rome eigenlijk niet deelnemen aan het protestantse avondmaal.

Maar wat als een gebaar van verzoening tussen katholieken en protestanten uitgelegd kon worden, werd door het Vaticaan achteraf als een ongelukje afgedaan. De prior uit Taizé had in de verkeerde rij gestaan.

Frère Roger Louis Schutz-Marsauche, die gisteravond door een verwarde 36-jarige Roemeense vrouw tijdens een kerkdienst werd doodgestoken, was decennia lang, vooral voor veel jongeren, het symbool van praktische oecumene.

Vele honderdduizenden hebben sinds het eind van de jaren vijftig een bezoek gebracht aan de door hem gestichte geloofsgemeenschap in Taizé, een dorpje in de Franse streek Bourgogne, om er te mediteren en te zingen en anderen te ontmoeten. Een religieus Woodstock zo zijn de bijeenkomsten wel gekwalificeerd.

Het begon allemaal in de Tweede Wereldoorlog. Na de afronding van zijn studie theologie fietste Roger Schutz in 1940 uit zijn geboorteland Zwitserland naar het niet door de Duitsers bezette deel van Frankrijk. Hij vestigde zich in Taizé, vlak bij de demarcatielinie, en begon, samen met zijn zus Geneviève, in een vervallen boerderij vluchtelingen op te vangen, onder wie vele joden. In 1942 werden zijn activiteiten door de Duitsers ontdekt en Schutz was genoodzaakt de wijk te nemen naar Genève. In 1944 keerde hij naar Taizé terug om er zijn werk voort te zetten, nu onder Duitse krijgsgevangenen die in de omgeving geïnterneerd waren.

Inmiddels hadden zich tal van jonge mannen bij Frère Roger, Broeder Roger, zoals hij door iedereen werd genoemd, aangesloten. Op paaszondag 1949 verbonden zij zich aan elkaar voor een celibatair leven in eenvoud en dienstbaarheid. Ze ontwikkelden een eigen liturgie met zowel katholieke als protestantse elementen. Inmiddels telt de gemeenschap een hondertal zowel katholieke als protestantse broeders uit meer dan 25 landen, die in vele plaatsen actief zijn.

De vele jongeren die in de loop der jaren een bezoek brachten aan Taizé, verspreidden het gedachtegoed van de communiteit over heel Europa en daarbuiten. Vooral de Taizé-liederen zijn in de loop der jaren populair geworden.

In Nederland worden op diverse plaatsen regelmatig Taizé-diensten gehouden. Katholieke scholieren gingen al in de jaren zeventig voor een periode van meditatie naar het pelgrimsoord. Protestantse jongeren genoten er van de vieringen, die ze als een welkom tegenwicht beleefden tegen het vaak verbale, rationele karakter van hun kerkdiensten thuis.

Roger Schutz ontving in de loop der jaren tal politieke en kerkelijk leiders, onder wie paus Johannes Paulus II. Hij nam als gast deel aan het eerste Vaticaanse concilie. Hij kreeg ook de prestigieuze Vredesprijs van de Duitse Boekhandel, de Unesco-vredesprijs en de Robert Schuiman-prijs voor zijn bijdrage aan de Europese eenwording.

Broeder Roger wordt opgevolgd door de 51-jarige katholieke Duitse Broeder Aloïs; hij moest in allerijl terugkeren van de katholieke Wereldjongerendagen in Keulen, waar het nieuws van Rogers dood insloeg als een bom.

Rectificatie

Frère Roger Schutz nam niet deel aan het eerste Vaticaans concilie (1869-1870), zoals stond in het artikel Homo oecumenicus vermoord (17 augustus, pagina 5), maar was gast op het tweede (1962-1965).