Op Tula Tour

De executie van rebellenleider Tula ligt na twee eeuwen nog altijd gevoelig op Curaçao. Voor de eilandbewoners is er nu een rondrit langs de historische plekken van de slavenopstand.

Op een pleintje voor het paleis van de gouverneur wordt een man in elkaar geslagen. Zijn belagers bewerken hem met kapmessen. Ruim honderd omstanders kijken gebiologeerd toe terwijl het slachtoffer de genadeklap krijgt, bloed stroomt uit zijn met zorg aangebrachte plastic wonden.

Achter het toneelspel staan kleurrijke Curaçaose gevels uit de toeristenbrochures. ,,Ze zullen me niet breken'', zegt een boos kijkende actrice, ,,nu niet, nooit!'' De omstanders klappen. Het is de eerste stop van de Tula Route, een door het Antilliaanse Centraal Historisch Archief georganiseerde rondrit langs de historische plekken van de slavenopstand.

Op 17 augustus 1795 mobiliseerde rebellenleider Tula ruim 2.000 slaven om Nederlandse kolonisten ervan te overtuigen hen in vrijheid te stellen. Dat mislukte. Tula's geblakerde hoofd eindigde op een spies aan zee, zijn lichaam werd in de golven gegooid.

Na twee eeuwen ligt de executie van Tula nog altijd gevoelig op Curaçao. Tot de `Tula love-in' in de jaren zestig, op de plek van het voormalige galgenveld, werd er op het met koloniale rolpatronen doortrokken eiland weinig over de slavenopstand gesproken. Toen de hippies enkele jaren later de revolte aanwakkerden van 30 mei 1969, waarbij half Willemstad afbrandde, werd ook Tula in de radicale hoek gezet.

Tegenwoordig is de rebellenleider hét gezicht van het Curaçaose slavernijverleden en de antikoloniale strijd. Een Curaçaose Che Guevarra, al bestaan er paradoxaal genoeg geen historische afbeeldingen van hem. Voldoende reden voor Anthony Godett, de omstreden leider van arbeiderspartij Frente Obrero i Liberashon (FOL), om Tula als voorbeeld te nemen. Toch is het juist deze politisering die de overgrote meerderheid van de Curaçaoënaars er in het verleden van weerhield om aan de Tula Tour deel te nemen.

,,We proberen'', zegt Gwendoline Isenia, persvoorlichter van het Centraal Historisch Archief (CHA), ,,om Tula te presenteren op een manier die het midden houdt tussen de criminalisering uit de koloniale tijd en de radicalisering van de jaren zestig.'' Dat lijkt de eilandbewoners aan te spreken. Tijdens de eerste Tula Route in 1998 gingen tachtig mensen mee, dit jaar is de rondrit met 260 deelnemers, verdeeld over twee zondagen, geheel uitverkocht.

De drie bussen stoppen bij het strand van Santa Cruz. In lendendoeken gehulde dansers spelen hoe de opstandelingen zich hier, onder het toeziend oog van een met witte schmink bedekte medicijnman, gezamenlijk moed indronken en zich spiritueel voorbereidden op de strijd. Uit solidariteit met de rebellen drinken de deelnemers ook een slokje.

Veel mensen zijn voor de gezelligheid gekomen. In de bussen worden, tussen de uitleg van de CHA-gidsen door, broodjes gesmeerd en aan de opstand gerelateerde muziek gedraaid. ,,We gaan er vaak in het weekend met de familie op uit'', zegt een vader van twee tieners, ,,dit keer kozen we voor Tula.''

Op landhuis Knip, waar de rebellie begon, kijkt Wilfred Faneyte toe hoe een als eigenaar Casper van Uytrecht aangeklede acteur zijn slaven toont. Faneyte werkt als lasser bij de lokale raffinaderij, waar hij via de personeelsvereniging kaartjes kreeg voor de tour. Samen met zijn dochter en zijn nichtje is hij erg onder de indruk. ,,We zijn nog lang niet klaar met het herdenken van Tula'', zegt hij. ,,Dit is heel belangrijk, vooral voor de kinderen.''

Even verderop staat Leslie Roosberg. De socioloog, doordeweeks directeur van het drugsbestrijdingcentrum Fundashon Maneho di Adikshon, besloot dit jaar mee te gaan omdat de presentatie van de tour hem aansprak: ,,Niet zo fanatiek en zonder schuldvraag.'' Volgens Roosberg is de groep deelnemers een goede afspiegeling van de Curaçaose bevolking; qua leeftijd en socio-economische achtergrond. ,,En er zijn mannen, meestal zie je alleen vrouwen bij dit soort gelegenheden.''

Toch mist de 21-jarige antropoloog Louis Philippe Römer bepaalde bevolkingsgroepen. ,,Vooral de tweede generatie immigranten, uit landen als Libanon, Suriname en Portugal. Mensen die de houding van de oude protestantse elite aannemen, omdat dat prestigieus is.'' Want statusverschillen zijn nog altijd erg belangrijk op Curaçao, weet Römer. Volgens de jonge antropoloog zegt de interpretatie van Tula, als terrorist of vrijheidsstrijder, veel over iemands positie in de samenleving.

Vanaf landhuis Knip, oftewel Kenepa, zetten de bussen koers terug naar Willemstad. Op de slingerende wegen door het met prikkelbosjes en cactussen bedekte Curaçaose platteland beginnen enkele deelnemers te knikkebollen. Hier en daar passeert de bus een voormalig slavenhuisje. ,,De strijd van Tula heeft iedereen vrijer gemaakt, niet alleen de slaven'', peinst Sharif Maduro, een 18-jarige rechtenstudent met een grote zeventiger jaren zonnebril. ,,Uiteindelijk gaat het om onze menselijkheid.''

    • Miriam Sluis