Scheidsrechters zonder leesbril

Scheidsrechters in de eredivisie die jonger zijn dan sommige voetballers zelf. Dat is allang geen uitzondering meer. Zie bijvoorbeeld Björn Kuipers (32). ,,Wat goed is kan tegenwoordig snel komen.''

Vier gele kaarten, een rode kaart en een penalty in een pittige Brabantse derby. En niemand die na afloop van Willem II-RKC scheidsrechter Björn Kuipers zelfs maar noemde, ook al had de thuisclub zaterdag direct zijn eerste nederlaag te pakken. Dan mag je tevreden terugkijken als niemand met verwijten komt? ,,Ja, ik heb wel een tevreden gevoel over vanavond.''

De 32-jarige Kuipers maakt deel uit van een nieuwe lichting arbiters die in hoog tempo de eredivisie instroomt. De KNVB wil verjongen. In alle openheid. Aan het begin van het seizoen werd zelfs bericht dat oudgedienden als Dick Jol (49) en Roelof Luinge (50) dit seizoen niet meer hoefden te rekenen op zogeheten `klassiekers', de wedstrijden tussen Ajax, Feyenoord en PSV. Dat zouden de jongeren maar moeten doen. ,,Dat heb ik ook gelezen'', zegt Kuipers voorafgaand aan de Brabantse derby. Verbaasd? ,,Ach, om zo'n klassieker te fluiten moet je natuurlijk wel over de nodige ervaring beschikken. En routiniers als Luinge en Jol vind ik fantastisch fluiten.'' Overigens heeft de KNVB nooit expliciet gesteld dat Jol en Luinge geen klassiekers meer zouden krijgen, maar in Zeist geeft men wel aan dat de kans steeds groter wordt dat de nieuwe generatie de klassiekers voor haar rekening neemt.

Op zo'n klassieker zal Kuipers nog wel even moeten wachten, want afgelopen zaterdag floot hij pas zijn vierde wedstrijd op het hoogste niveau. Dit seizoen is hij toegelaten tot de A-lijst (17 arbiters) waar ook jongeren als Kevin Blom (31) en Bas Nijhuis (28) staan. ,,Ik had nooit verwacht dat het zo snel zou gaan. Ik fluit al sinds mijn zestiende, maar in het kader van mijn studie ben ik ook nog een jaar in het buitenland geweest. Wat goed is kan tegenwoordig snel komen'', aldus Kuipers die als voetballer de hoofdklasse (Quick '20) net niet haalde.

Anders dan vroeger is de hedendaagse scheidsrechter in het betaalde voetbal bijna een full-prof. ,,Je voorbereiding begint eigenlijk op maandag al. Dan krijg je te horen welke wedstrijd je moet fluiten. Ik zie sowieso al alle samenvattingen en lees veel. De clubs die je dat weekeinde fluit hou je natuurlijk nog extra in de gaten.''

Op dinsdag werken de scheidsrechters in hun eigen regio gezamenlijk aan hun conditie. ,,Andere dagen train je alleen. Zowel bij de wedstrijd als tijdens trainingen lopen wij met een hartslagmeter. Die data worden door de bondstrainer geanalyseerd. Hij kan dan bijvoorbeeld aangeven dat je te veel doet voor een wedstrijd, meer rust moet nemen.''

Los van de medische begeleiding heeft iedere scheidsrechter op de A-lijst een persoonlijk begeleider. Voor Kuipers is dat Hans Reigwart, ooit zelf arbiter op het hoogste niveau. ,,Die is vaak bij mijn wedstrijden aanwezig. Meestal spreek ik hem even kort voor de wedstrijd en vanavond bel ik nog even met hem'', zegt hij voorafgaand aan Willem II-RKC.

Kuipers (afgestudeerd bedrijfskundige) zou van zijn werk als scheidsrechter kunnen leven, maar hij doet, net als zijn meeste collega's, er wel iets naast. ,,Samen met mijn vader run ik een supermarkt in Oldenzaal.'' Hoeveel een scheidsrechter per wedstrijd ontvangt wil de bond niet bekendmaken. ,,Het is ook niet te combineren met een volledige baan. Afgelopen week ben ik nog drie dagen in Oostenrijk geweest, waar ik `vierde man' was in een voorronde-wedstrijd voor de UEFA Cup.''

Verder moeten de scheidsrechters geregeld naar Zeist komen. Driemaal per jaar zijn er conditie- en spelregeltesten en vijfmaal staat een zogeheten `maatwerkbijeenkomst' op het programma waarin zij onder meer mentale coaching, technische instructies en ook mediatraining krijgen. ,,Scheidsrechters zie je tegenwoordig vaker een reactie geven bij een wedstrijd. Zelf heb ik dat nog maar één keer hoeven doen. Tijdens Telstar-Stormvogels tegen Eindhoven was het licht uitgevallen en heb ik de wedstrijd definitief gestopt. Op zich vind ik die openheid goed: nadeel is alleen dat de media nooit na de wedstrijd naar je toekomen om een compliment te geven.''

Complimenten moeten dan maar komen van de waarnemer die de scheidsrechter beoordeelt. ,,De bedoeling is dat over iedere scheidsrechter negen rapporten worden gemaakt door verschillende waarnemers. Onderaan dat rapport staat, onderbouwd in zes pagina's, een cijfer.'' Die cijfers worden meegenomen in het jaarlijkse functioneringsgesprek. ,,Dan weet je ook je plaats temidden van de andere zestien A-scheidsrechters. Hoe anderen presteren weet je niet, maar wel dat je bij wijze van spreken achtste staat.''

De beoordeling (bekendgemaakt tijdens het trainingskamp in Turkije in januari) is dit jaar extra spannend omdat René Temmink internationaal gezien met pensioen (45 jaar) gaat. ,,Er komt dus een plaatsje op de internationale lijst, waar zeven Nederlanders op staan.''

De huidige verjonging van de scheidsrechters moet er ook voor zorgen dat Nederland internationaal weer mee gaat tellen: bij het afgelopen EK in Portugal en het komende WK in Duitsland was en is geen Nederlandse fluitist te vinden. Natuurlijk houden de scheidsrechters elkaar in de gaten. ,,Er is zeker concurrentie. Iedereen is ambitieus en wil graag internationale wedstrijden fluiten'', aldus Kuipers.

Niet alleen de internationale plaatsen lonken, de scheidsrechters moeten op de nationale A-lijst ook naar beneden kijken. Wie relatief laag scoort kan tot de twee jaarlijkse afvallers (vorig jaar Roland van Hilst en Fred Sterk) behoren: via die promotie-degradatieregeling is doorstroming gegarandeerd.

Dat wedstrijden tegenwoordig zonder uitzondering live op televisie zijn te zien, vindt Kuipers geen probleem. ,,Alles werd toch al opgenomen voor samenvattingen en het voordeel is dat je zelf ook nog je wedstrijd kan analyseren. De grootste verandering die ik tot nog toe heb gezien op televisie is de cirkel die bij een vrije trap wordt getrokken om de afstand naar het muurtje te meten. Nou, ik denk dat alle scheidsrechters die muur echt wel op 9 meter zetten.''

De muurtjes stonden in de wedstrijd van Kuipers inderdaad keurig op afstand, maar belangrijker was de vraag of het eerste doelpunt van RKC-spits Rick Hoogendorp geen buitenspel was. ,,Op dat soort momenten steun ik volledig op mijn assistenten. Nee, in de rust horen we daar niets over. Ook niet als je bijvoorbeeld een penalty had moeten toekennen. Hoogstens hoor je kritiek van spelers die met jou mee het veld aflopen, maar die hebben ook geen zekerheid. En tijdens de rust houden we de deur van de kleedkamer dicht.''

Tot consternatie van het thuispubliek duurde het tot de dertigste minuut voordat de eerste RKC-speler voor buitenspel werd teruggevlagd. Na dat moment stak er onder de ruim 10.000 toeschouwers een cynisch applaus op. ,,Ja, het was mij wel duidelijk waarom er werd geklapt. Maar grensrechters hoeven niet meer te vlaggen als een teruglopende speler niet hinderlijk buitenspel staat en ik denk dat die nieuwe aanpak in het begin voor onbegrip bij het publiek kan zorgen''.

Twijfels had de scheidsrechter even bij de penalty die hij aan Willem II gaf. Die strafschop zou, als hij niet door Martijn Reuser gemist zou zijn, de stand op 2-2 hebben gezet. Televisiebeelden gaven Kuipers achteraf gelijk in zijn beslissing. ,,Dat vind ik eerlijk gezegd wel prettig om te horen'', zegt hij, op weg naar huis, vanuit de auto. Zelf had hij de beelden nog niet gezien: zoals gebruikelijk heeft Kuipers even (,,meestal een half uurtje'') zijn gezicht in de bestuurskamer laten zien en is vervolgens vertrokken. ,,Nee, een feestje bouwen na afloop doen we nooit.''

Het toekennen van de penalty leverde wel de hevigste protesten in de wedstrijd op en debutant David Triantafillidis kreeg daarvoor geel. Al liplezend waren er enkele vloeken te noteren. ,,Het ergste scheldwoord? Er wordt geen klootzak geroepen of zo, maar meer in de trant van `hé, je benadeelt ons. Eerst al een rode kaart en nu een onterechte strafschop'.''

Die rode kaart ging naar Feyenoord-huurling Gianni Zuiverloon die bij een kopduel en vervolgens een tackle zijn meerwaarde voor RKC wat al te uitbundig wilde bewijzen. ,,Op het moment dat ik voor de tweede keer geel trok, wist ik al dat het Zuiverloons tweede werd. Ik ken praktisch al die spelers. En zij kennen mij blijkbaar ook. Verschillende keren werd ik bij mijn voornaam aangesproken. Dat verraste mij aanvankelijk ook wel een beetje.''

    • Erik van der Walle