`Nu ziet de wereld hoe erg het is in Niger'

Niger is het op één na armste land ter wereld. De bevolking is te arm om zich tegen een crisis in te dekken en de woestijn slokt steeds meer van het schaarse landbouwgebied op.

Hongersnood in Niger is sinds een paar weken wereldnieuws. Maar voor de Nigerezen zelf is er eigenlijk niets nieuws onder de zon. Niger kampt sinds vijftien jaar met chronische ondervoeding, zegt Boureima Alpha Gado, de bekendste landbouwdeskundige van Niger. ,,Ergens ben ik blij met deze crisis, want nu krijgt de wereld eindelijk te zien hoe erg het is gesteld met de armoede in Niger.'' Alpha Gado doet al jaren onderzoek naar voedselcrises in Sahellanden. Vergeelde kranten op de ramen van zijn bescheiden werkkamertje aan de Universiteit van Niamey trachten de zon buiten te houden.

,,De hongersnood komt voort uit de structurele armoede waarin een schokkend hoog aantal Nigerezen hun leven slijten'', zegt Alpha Gado. De cijfers spreken boekdelen. Niger is het op één na armste land ter wereld. In tijden van voorspoed eet een boer drie kommen gierst per dag. Geen proteïne, geen vlees, geen groenten. De gemiddelde levensverwachting is 46 jaar. ,,De boerenbevolking is inmiddels zo verarmd dat ze geen reserves meer kan aanleggen om zich tegen een crisis in te dekken'', zegt Alpha Gado.

In 1973 werd Niger voor het eerst getroffen door een hongersnood. Het gebrek aan daadkracht van de toenmalige president werd door het leger opgevoerd als reden om het jaar daarop een staatsgreep te plegen. De nieuwe leider, Seydi Kountché, beloofde in een beroemd geworden rede dat niemand honger zou lijden zolang hij aan de macht was. Tien jaar sloeg het lot opnieuw toe. De hongersnood van 1984 staat veel Nigerezen in het geheugen gegrift. Zeker is dat de nood acuter was dan nu, maar tot op de dag van vandaag blijft in nevelen gehuld hoeveel mensen van de honger stierven. Onder het militaire regime waren de media gemuilkorfd. President Mamadou Tandja maakte in 1974 als jonge officier deel uit van de junta. De geschiedenis heeft hem, in zekere zin, ingehaald.

De huidige voedselcrisis is ook een gevolg van de onstuitbare bevolkingsgroei en het tekort aan onderwijs. Het geboortecijfer van Niger is het hoogste ter wereld. Tijdens haar leven baart een vrouw gemiddeld acht kinderen. Op het diepgelovige platteland worden kinderen beschouwd als een gift van Allah. Vooral door de mannen, die niets van geboortebeperking willen weten. Nog geen vier procent van de vrouwen in Niger gebruikt een vorm van contraceptie, volgens gegevens van het VN-Bevolkingsfonds. Bijna altijd gaat het dan om vrouwen die naar school zijn geweest. ,,Ik dien alleen hormooninjecties toe aan vrouwen die de toestemming hebben van hun man'', vertelt een plattelandsdokter. ,,Anders staat binnen de korste keren een woedende echtgenoot aan mijn deur.'' Van de vijfduizend vrouwen in zijn district heeft hij er twee onder behandeling. Aan de rest, zegt hij, kan hij alleen adviseren om de periode tussen twee zwangerschappen zolang mogelijk te rekken.

De bevolkingsaanwas sinds 1988 is de bevolking bijna verdubbeld – trekt een zware wissel op de beschikbare landbouwgrond. En die is aan het verdwijnen. Niger droogt in razend tempo op, waarschuwt de organisatie SOS Sahel: de regenval is de afgelopen drie decennia met maar liefst dertig procent afgenomen.

De oprukkende woestijn dwingt de nomadische veehouders langzaam maar zeker naar het vruchtbare zuiden te trekken. Daar raken zij steeds vaker in conflict met boeren, die geërgerd toezien hoe het vee hun akkers onder de voet loopt. ,,Over vijftien jaar is er niet genoeg landbouwgrond meer om de bevolking te voeden'', zegt Alpha Gado. ,,Tenzij we aan gezinsplanning gaan doen en een gedegen landbouwpolitiek op poten zetten.''

Onder druk van de Wereldbank en het IMF zette Niamey eind jaren tachtig een streep door de landbouwsubsidies. Garantieprijzen werden losgelaten en kunstmest werd onbetaalbaar voor de berooide boer. ,,De landbouwpolitiek die daarvoor in de plaats had moeten komen bestaat echter alleen op papier'', zegt Alpha Gado. De regering heeft weinig financiële middelen en de enige politiek die momenteel wordt uitgevoerd is armoedebestrijding. De rol van de staat bestaat hoofdzakelijk uit het oplossen van problemen die met armoede te maken hebben: het gebrek aan scholen, ziekenhuizen, wegen, schoon drinkwater, enzovoorts.

,,Als de regering niet in actie komt, dient de honger zich straks opnieuw aan'', voorspelt Alpha Gado. ,,Het aantal irrigatiesystemen moet vertienvoudigd worden. En de landbouw moet veel intensiever worden'', zegt hij. ,,Sommige veehouders hebben kuddes van tweehonderd stuks vee. Dat kan niet meer, dat is te groot. Maar het belangrijkste is dat boeren meer moeten kunnen doen met een kleinere akker. Zonder kunstmest redden we het niet.''

Binnenkort arriveert nog zo'n 30.000 ton noodhulp in Niger: granen, bonen, olie en proteïnebiscuits. Hulporganisaties verwachten dat de giften de komende weken blijven binnenstromen. Boureima Alpha Gado hoopt van harte dat de voedselhulp goed beheerd zal worden. ,,De regering heeft aangekondigd dat ze een graanreserve zal instellen, maar daar is ze onder de huidige omstandigheden niet toe in staat. Eerst moet de bevolking geholpen worden. Het is essentieel dat we voor de komende jaren een graanreserve opbouwen. Anders worden we over vijf, zes jaar wéér met een voedselcrisis geconfronteerd.''

    • Pauline Bax