ZWART, WILD EN VROUW

Een prachtig jong zwart meisje treedt bijna naakt op in nachtclubs en levert met haar dansshows een bijdrage aan de emancipatie van de zwarte vrouw. Het zou nu niet meer denkbaar zijn, maar Josephine Baker deed het, in de jaren twintig van de vorige eeuw. Vóór haar tijd werden zwarten niet toegelaten in nachtclubs – zelfs nauwelijks op het podium. De zwarten die er stonden, waren met gebrande kurk of zwarte verf geschminkte blanken – `blackface' heet die traditie, waarin zwarten belachelijk werden gemaakt door hen neer te zetten als lui, laf, leugenachtig en altijd geil.

Dat Baker als zwarte jongedame wel optrad was dus vooruitgang, zelfs al deed ze dat als stereotiepe halve wilde, in haar bananenrokje en met haar luipaard Chiquita. Dat ze op posters karikaturaal werd afgebeeld, werd in die tijd ook normaal gevonden: zwarten waren glimmend donker, met grote rode lippen en priemende ogen. Pas na de jaren vijftig kwam er protest tegen, en eisten mensen bijvoorbeeld dat strips als Kuifje en Sjors en Sjimmie werden aangepast. In Nederland werd het Gouden Boekje Sambo, over een negerjongetje dat zijn tijgervijanden verslaat en pannenkoeken van hen bakt, uit de handel genomen. Het werd vier jaar geleden opnieuw uitgegeven.

Zelf zei Josephine Baker: ,,Omdat ik op het podium de verpersoonlijking van de wilde ben, probeer ik in het dagelijks leven zo beschaafd mogelijk te zijn.'' Ze adopteerde twaalf kinderen uit verschillende landen, hielp in de oorlog het Franse verzet en heeft altijd gestreden voor de erkenning van rassengelijkheid. ,,Ik voel me door niemand geïntimideerd'', zei ze. ,,Iedereen heeft twee armen, twee benen, een buik en een hoofd, moet je maar denken.'' En: ,,Ik denk dat bloed gemengd moet worden, anders ontaardt het menselijk ras beslist. Bloed mengen is geweldig. Je krijgt er sterke en intelligente mensen van.'' Baker overleed in 1975 aan een hersenbloeding, na een optreden in een comeback-theatershow.

    • Ellen de Bruin