Zelfs met je ouders is het leuk

Duizenden Nederlanders vinden 's zomers hun weg naar `Buitenkunst': theaterworkshops, zang of fotografie in de natuur. ,,Ik stond tot midden in de nacht in de doka, ontzettend te genieten. Hier moet ik iets mee, dacht ik toen. Dit gevoel krijg ik nooit met P&O.''

Met twee handen grijpt hij diep in de verse waterplas. De kluit druipende modder kwakt-ie ernaast, waarna hij aan het boetseren slaat. Nanne Polwijk doet vandaag op Buitenkunst de workshop `beeldend'. Het materiaal dat workshopsleider Liesje van den Berk (23) koos, is na een week regen meer dan genoeg voorhanden. Aan het begin van de ochtend toonde de beeldend kunstenares haar deelnemers van vandaag de inspiratiebron: een nijlpaard van modder op de Biënnale van Venetië. Voor de middagpauze verrijzen de eerste creaties uit de plassen van het Drentse kampeerterrein. Intussen drijven flarden Latijnsamerikaanse muziek tussen de bomen door.

Bij Stichting Buitenkunst kunnen kunstminnende amateurs van elk niveau terecht voor weken of weekends vol workshops op het gebied van dans, zang, theater, muziek en beeldende kunst. In de jaren zeventig begonnen met één acteur die op een Veluwse camping met campinggasten een theaterstuk in elkaar draaide, is wat toen nog de Stichting Kreatieve Rekreatie (SKR) heette inmiddels uitgegroeid tot een begrip. Duizenden Nederlanders vinden jaarlijks hun weg naar de organisatie voor kunsteducatie. Dat zouden er nog meer kunnen zijn, maar Buitenkunst houdt sinds een jaar of tien de boot af. ,,De capaciteit is bereikt, wij willen niet meer groeien'', zegt directeur Arthur Schmidt. ,,Zo houden we de organisatie overzichtelijk en onze doelstellingen zuiver.''

De directeur zit helemaal niet te wachten op de pers. ,,Er zijn zo veel lullige artikelen over ons geschreven, daar werk ik niet meer aan mee.'' De media hebben nauwelijks oog voor de achterliggende gedachte van Buitenkunst, is Schmidts ervaring. ,,Onze medewerkers dragen misschien een korte broek, maar ze hebben wel degelijk een gedegen kunstachtergrond. Het gaat ons erom de gemiddelde Nederlander meer gevoel te geven wat kunst is. Hem de weg te laten vinden naar theater en concertgebouw. Bezoek eens een expositie, koop eens een andere cd dan de top veertig.''

Schmidt is van oorsprong jazzpianist en draaide in 1971 zijn eerste SKR-project in Drenthe. In 1979 werd de muzikant directeur van de organisatie en sindsdien is hij een man met een missie. `Mister Buitenkunst' beschermt zijn organisatie met de liefde van een vader voor zijn kind: ,,We hebben lang moeten knokken totdat de kunstwereld ons serieus nam.'' Afijn, ,,als het maar niet weer een gezellig verhaal wordt over hoe bijstandsmoeders vakantie kunnen vieren terwijl hun kinderen leuk worden beziggehouden'', zijn we welkom.

Cantates

Alle driehonderd stoelen in de grote restauranttent zijn bezet. De eenentwintig kunstenaars die komende week op Randmeer de workshops geven, zitten op het podium in de schijnwerpers. Het is zaterdagavond tien uur, traditiegetrouw het begin van een week Buitenkunst. Het moment dat de medewerkers zich voorstellen en nog eens uitleggen wat ze de komende week van plan zijn. Koordirigent Ernst Stolz wil met zijn groep wereldlijke cantates instuderen van Bach en theatermaakster Evianne Lamme gaat scenario's schrijven. Ontwerper Hans Frings gaat ,,hutten bouwen voor gevorderden'' en sopraan Roswitha Bergmann zingt een aria uit Le Nozze di Figaro om te laten horen hoe zij met klassieke zang beziggaat.

Buitenkunst-Randmeer in Flevoland is de diepgravender variant van Buitenkunst-Drenthe. Deelnemers hier zijn amateurs met ervaring, soms bijna professionals, die kiezen voor een week met één discipline, terwijl de Drentse deelnemers iedere dag iets anders mogen doen. De tenten op het Randmeer-terrein hebben ook meer voorzieningen. Zo staat de fotobarak vol computers voor digitale fotografie en doen de twee theatertenten niet onder voor een grote en een kleine schouwburgzaal, inclusief tribune en volwaardige licht-en geluidsinstallatie. Maatje (52) en Peter (54) Baldé komen sinds negen jaar op Randmeer. Tot voor kort gingen de kinderen ook mee, maar die vieren inmiddels op eigen houtje vakantie. Peter is psycholoog , maar bij Buitenkunst duikt hij in de muziek. Vanaf zijn dertiende speelt hij piano, en hij musiceert in drie bands. Maatje is organisatie-adviseur in het onderwijs. Zij fotografeert en is dagenlang in de weer met haar nieuwe Nikon-d70, de digitale spiegelreflexcamera die ze onlangs aanschafte. In de middagpauze op de eerste zondag – het theewater op het butagasflesje kookt – vertelt het echtpaar uit Oud-Beijerland dat het twee weken Buitenkunst voor de boeg heeft. Peter zoekt er de diepgang: ,,Langere tijd achter elkaar met muziek bezig, begeleid door mensen die doorkneedt zijn in hun vak. Dat geeft een kick.'' Daarnaast trekt de sfeer. Maatje: ,,De stemming is open en vriendelijk, je zit zo met een vreemde in een diep gesprek.''

Liesbeth Dingemans (36) en Hanneke Meijerink (37) zijn respectievelijk personeelsadviseur en marketingmedewerkster in een uitgeverij. De twee Amsterdamse vriendinnen beginnen net aan hun avondmaal: een bord ijsbergsla op schoot met een glas koude Chardonnay. In 2002 ontmoetten ze elkaar op het Randmeerterrein. ,,Na drie dagen dachten mensen dat we al jarenlang vriendinnen waren.'' Allebei raakten ze in Randmeer zo begeesterd door de cursussen fotografie, dat ze een opleiding wilden volgen aan de Fotoacademie Amsterdam. Met de foto's die ze schoten bij Buitenkunst veroverden ze ook daadwerkelijk een plekje op de academie. Liesbeth: ,,Mijn eerste keer bij Buitenkunst stond ik tot midden in de nacht in de doka, ontzettend te genieten. Hier moet ik iets mee, want dit is anders, dacht ik toen. Dit gevoel krijg ik nooit met P&O.''

Tomaat

De voorloper van Buitenkunst ontstond in het tijdperk van de Aktie Tomaat, de periode van vernieuwing en democratisering in de kunst. ,,In die tijd was kunst de vijand, een tijdverdrijf voor een beperkte elite. Wij als jonge kunstenaars wilden alle mensen erbij betrekken'', vertelt directeur Schmidt. ,,Het is vreemd jaren later te ontdekken dat je zelf die elite bent geworden.'' De meeste deelnemers aan Buitenkunst zijn hoogopgeleid en veel van hen werken in het onderwijs of de zorg. Hoezeer Buitenkunst ook zijn best doet, Turkse of Marokkaanse mensen komen er niet over de vloer. ,,Alleen al omdat ze een broertje dood hebben aan kamperen. Het zijn alleen Hollanders die zo gek zijn voor hun plezier in een tentje te bivakkeren.'' Antillianen en Surinamers trekt Buitenkunst langzamerhand wel meer, met name als Zuid-Amerikaanse muziek op het programma staat.

Buitenkunst groeide mee met de ontwikkelingen in de kunstwereld en de maatschappij. De tijd van `kreativiteitsontwikkeling en kommunikatie', toen studenten `van de kunstacademie kwamen zonder te weten hoe je een verfkwast moest vasthouden', in de woorden van Arthur Schmidt, werd ingehaald door de nieuwe zakelijkheid. In de jaren tachtig dwong de overheid als subsidiegever de organisatie haar doelstellingen duidelijker te formuleren. De kunst kwam centraal te staan, niet meer de mens. De overgang leidt nog wel eens tot botsingen tussen de generaties.

Zo zit danseres Daniëlle Bouwmeester (31) wat moedeloos in de medewerkersruimte achter de restaurantkeuken. Die ochtend maakte zij kennis met de groep dansers waarmee ze aan de slag moet. ,,Veel midden veertigers, de vorige generatie, allemaal dansexpressie. Als ik een muziekje opzet gaan ze los. Maar ik heb deelnemers liever getraind op vorm. Niet op `Ik uit me gewoon lekker!' Ze gooit theatraal haar armen in de lucht. ,,Geef mij maar een paar jonge meiden die kunnen dansen. En laten we vooral nuchter doen over improvisatie. Je hele verleden hoeft er niet uit, ik ben geen therapeut.''

Van vrijheid, blijheid is zeker op Randmeer geen sprake. Deelnemers die een middagje spijbelen voor een dutje worden uit hun tent gehaald en wie voortdurend afdwaalt om wat anders te doen wordt daarop gewezen. Daar staat tegenover dat het resultaat soms ongekend is, stelt Paul van Utrecht (40). Hij is gitarist en koorbegeleider en werkt sinds 1989 bij Buitenkunst. ,,Dan valt opeens het kwartje bij een hele groep mensen.'' Bij de herinnering raakt hij weer enthousiast over die workshop bluegrass twee jaar geleden: ,,Liep als een tierelier. Toen moest ik na twee dagen op en neer naar huis om extra nummers te halen. Dat is ontzettend stimulerend.'' Vanaf die keer laadt hij als hij naar Buitenkunst vertrekt zijn stationwagon vol met extra materiaal om te voorkomen dat hij weer tekort komt.

Met zijn cavaquinho, een mini-gitaartje, staat Van Utrecht voor zijn zanggroep op het podium. Twintig dames en een heer zetten op zijn `um, dois, três' de Brazilaanse potpourri in die zij vandaag instudeerden. Het is maandagavond en de eerste presentaties van de week staan op het programma. Ook dat hoort bij buitenkunst: laten zien waaraan je hebt gewerkt.

Experimenteren

Een terugkerende discussie onder deelnemers en docenten is het verschil tussen Randmeer en Drenthe. In de woorden van de organisatie zelf is Randmeer er voor ,,mensen met een gerichte interesse en een meer gevorderd niveau'', en biedt Drenthe ,,een gevarieerd programma, waaruit u iedere dag een andere workshop kunt kiezen''. Een deel van de docerende kunstenaars geeft de voorkeur aan de Drentse variant. ,,Hier kun je nog experimenteren'', stelt Liesje van den Berk. Met een Buitenkunstfiets – bestickerd en lichtelijk afgeragd – scheurt zij over de Drentse zandpaden. De regenplassen waarvan haar workshopdeelnemers zich meester maakten, liggen nogal verspreid over het terrein. ,,Deelnemers staan hier voor alles open. Als beeldend kunstenaar wil ik mensen op een andere manier naar de wereld laten kijken. Dat kan makkelijker als je nog niet zo in kaders vastzit.''

De primitieve omstandigheden op het kampeerterrein dragen daartoe bij, ervaart de jonge kunstenares. Behalve bij het sanitair is er nergens elektriciteit. Een restaurant met dagelijks vijf menu's op de kaart ontbreekt in Drenthe – de kampeerders koken hun eigen potje. En voor de avondpresentaties maakt niemand een professioneel lichtplan: in Drenthe doen de optredens het met het licht van veertig kaarsen in de door een Buitenkunst-ontwerpdocent gefabriceerde kroonluchter. ,,Je moet hier constant improviseren'', grijnst Van den Berk, ,,dan is dat ook niet meer zo moeilijk als je met een workshop aan de gang gaat.''

Voor Nanne Polwijk, nog steeds druk boetserend en tot aan zijn ellebogen in de modder, is Buitenkunst vooral de ideale vakantie. ,,Bij goed weer zitten we elke avond aan het meertje, tien minuten lopen hier vandaan. En in de middagpauze gaan we lekker zwemmen.'' De 5 vwo'er is er dit keer met zijn nichtje Tessel Nederbragt. De twee vinden het maar matig dat ze niet meer familie mee wisten te slepen. De afgelopen jaren kwamen ze altijd met het hele gezin. ,,Zelfs met je ouders is het leuk. Je ziet elkaar de hele dag niet, en hebt 's avonds een hele hoop te vertellen.''

Is Randmeer het domein van singles en gevorderde amateurs, in Drenthe domineren de gezinnen. Drenthe is ook meer de Buitenkunst van het vakantiegevoel. Ook al noemt de programmafolder het woord vakantie niet één keer, zoals directeur Arthur Schmidt benadrukt.

De medewerkers weten van tevoren dat het wat rustiger is op hun workshops als het na dagen gieten een dagje droog is. Dan springen hele families op de fiets voor een tochtje door het heidelandschap. Zoals de Eindhovenaar vaststelt die in de nieuwste Nicci French gedoken voor zijn vouwwagen zit, terwijl om hem heen de middagprogramma's in volle gang zijn: ,,Een dagje rustig aan moet kunnen. We doen het voor de lol.''

    • Femke van Zeijl