Tolerant Brescia in verwarring na aanslagen in Londen

Het Noord-Italiaanse Brescia met zijn vele migranten is trots op zijn traditie van tolerantie. Hoe lang houdt die nog stand?

Bij de Questura, het hoofdbureau van politie in Brescia, is het een drukte van belang. Oost-Europeanen, Afrikanen en mensen uit de Maghreb verzamelen zich in een grote tent op een parkeerterrein. Ze wachten op een arbeidsvergunning of op toestemming om het land tijdelijk te verlaten voor vakantie. Een Marokkaanse vader probeert wanhopig twee kleine kinderen te troosten die het wachten in een temperatuur van boven de dertig graden beu zijn.

Op de derde verdieping van het acht etages tellende gebouw kijken hoge politieambtenaren op de mensenmenigte neer. Hier zetelt de Digos, de politiedienst die onder andere is belast met contraterrorisme. ,,Ja, ze blijven maar komen'', zucht een van de politieambtenaren, terwijl hij naar beneden wijst. ,,Maar of er tussen al die arbeidskrachten mogelijke terroristen zitten, weet ik niet. Eigenlijk weet ik na de bomaanslagen in Londen niet zoveel meer. We zaten steeds achter radicale moslims aan: uit Afghanistan, Irak of Bosnië. Dat de zelfmoordenaars van Londen keurig geïntegreerde, werkende Britten waren, was voor ons hier een enorme schok. We moeten onze verwachtingen en strategie compleet herzien.''

Brescia, een welvarende Noord-Italiaanse stad aan de voet van de heuvels nabij het Gardameer, verkeert in verwarring. Lange tijd was de stad trots op zijn grote multiraciale werkmacht voor de grote industrieën, boerderijen en steengroeves in de buurt. De ruim 10 procent migranten (22.000 op 190.000 inwoners) integreerden probleemloos.

,,In de tien jaar dat ik sociaal werker ben voor de katholieke kerk, heb ik nog nooit een racistisch incident meegemaakt'', zegt Andrea Treccani op Punto Charitas St. Giovanni, een steunpunt voor armen in de binnenstad. ,,Brescia heeft een lange traditie van tolerantie'', vertelt Franco Valenti, directeur van de sociale dienst voor migranten. ,,Niet voor niets hebben we hier uitgeverijen die de liberale theologie uit Noord-Europa in het Italiaans hebben vertaald.''

Langzaam maar zeker veranderen diezelfde migranten in een bron van onzekerheid. De aanslagen van vorige maand in Londen hebben niet alleen de politiemannen van Digos in verwarring gebracht. De gebeurtenissen in Londen bleken ook een directe relatie met Brescia te hebben. Eind juli werd hier Fethi Isaac gearresteerd, een uit Ethiopië afkomstige drugshandelaar. Hij zou geprobeerd hebben zijn broer Hamdi Isaac, die verdacht werd van een poging tot een bomaanslag in Londen, aan een vals paspoort te helpen.

Het terrorisme kwam eveneens dichtbij toen de rechtbank in Brescia half juli twee leden van een Al Qaeda-cel uit het naburige Cremona veroordeelde voor pogingen tot bomaanslagen op de Dom van Cremona, de Dom van Milaan en de metro van hetzelfde Milaan. ,,Mede door zulke gebeurtenissen worden gewone Brescianen bang'', zegt stadsverslaggever Massimo Tedeschi van het lokale dagblad Bresciaoggi. ,,Wat blijft er over van onze stad, vragen met name ouderen zich af. Het stationsplein waar veel Senegalezen rondhangen, en waar de nodige drugs worden gedeald, is al omgedoopt tot `klein Dakar'.''

Ook de migranten hebben hun eigen wensen, zo blijkt bij een bezoek aan de grootste `moskee', eerder een serie vervallen gebouwen van wat ooit een boerderij was. Om te voorkomen dat de gebouwen ten prooi zouden vallen aan illegalen, kregen de moslims na enig touwtrekken met het stadsbestuur de beschikking over de gebouwen. Ze werden met eigen geld opgeknapt.

Als de gebedsroeper om half twee zijn boodschap door de microfoon in het vergaderzaaltje schalt, knielen zo'n vijftig, voornamelijk jonge moslims op de vloer van wat ooit de stal moet zijn geweest. Het inderhaast opgetrommelde moskeebestuur klaagt er niet over. De moslims zijn blij met hun bevochten eigen ruimte en voelen zich nog steeds thuis in tolerant Brescia. De Hitlergroet en het hakenkruis, waarmee onlangs een van de bordjes werden beklad die de weg wijzen naar de moskee, doet Anice Salah, woordvoerder van het bestuur, af als een ,,verwaarloosbaar incident''.

Toch, zeggen de moskeebestuurders, zal het gemeentebestuur van Brescia meer moeten doen dan een vervallen boerderij ter beschikking stellen. Elf september, de bomaanslagen in het Egyptische Sharm El-Sheikh in juli waarbij twee Italianen omkwamen, de veroordelingen in de zaak-Cremona, de onrust onder moslims over de grote militaire aanwezigheid van Italië in Irak: opgeteld kunnen deze gebeurtenissen het vertrouwen tussen moslims en de oorspronkelijke bevolking van Brescia uithollen. ,,We zouden bijvoorbeeld graag subsidie krijgen om een eigen koranschool te beginnen'', zegt Salah. Goedkeurend verwijst hij naar Nederland dat islamitische scholen subsidieert. ,,Ook hier hebben we te maken met een groep jongeren die snel in omvang groeit. Het zou voor het wederzijds vertrouwen goed zijn als Brescia meer in hen zou investeren.''

,,Nou, daar komt mooi niks van in.'' Franco Valenti schiet een dag later uit zijn slof over de vraag naar de gesubsidieerde koranles. De directeur van de sociale dienst voor vreemdelingen houdt kantoor aan de monumentale Piazza della Vittoria in het centrum van Brescia. ,,We geven hier toch ook geen geld voor bijbelles aan de katholieke kerk?'' Bovendien, zo'n subsidie is ook niet nodig, zegt hij. Valenti is trots op zijn dienst waarvan driekwart van de medewerkers een buitenlandse afkomst heeft. Dit om overal in de stad voelhorens te hebben. ,,Goede contacten, weten wat er speelt, daar gaat het om!''

Om gettovorming te voorkomen doet Brescia actief aan stadsvernieuwing, met name in de wijk Carmine waar veel buitenlanders wonen. ,,Dat is anders dan in Engeland, de VS of uw land waar wel zulke getto's bestaan. Daardoor weet de politie minder wat er bij de migranten omgaat dan bij ons hier, en konden daar gemakkelijker aanslagen worden voorbereid.''

Maar ook Valenti geeft toe dat de relatieve rust in Brescia gemakkelijk kan omslaan, bijvoorbeeld door een aanslag of door een plots ineenzakkende arbeidsmarkt. ,,Tot nu toe hebben we met een laag werkloosheidspercentage van hooguit 3 tot 4 procent veel geluk gehad.'' Met name de komst van veel Oost-Europeanen sinds de uitbreiding van de Europese Unie baart hem zorgen. ,,Ze verdringen veel zwarten uit de laagbetaalde banen. Dat kan bestaande frustraties van bijvoorbeeld de moslims gemakkelijk versterken.''

Dit is het eerste deel van een serie reportages over de stemming in enkele middelgrote Europese steden met grote moslimgemeenschappen na de recente aanslagen in Londen.

    • Kees Versteegh