Lage rente knaagt vrolijk verder

Banken en verzekeraars maken meer winst, bleek uit de reeks van cijfers deze week. Maar de lage rente en het kleine verschil tussen de korte en lange rente zit hen nog steeds dwars.

Dure olie of niet, voor het eerst in drie jaar kwam de toonaangevende AEX-index deze week boven de grens van 400 punten. En het Centraal Bureau voor de Statistiek maakte een onverwacht krachtig herstel van de Nederlandse economie bekend.

Verschillende banken en verzekeraars presenteerden deze week mooie beleggingsresultaten. ING, Aegon, Delta Lloyd en NIB Capital waren, niet één uitgezonderd, tevreden over hun prestaties. Het optimisme overheerste, ook als de vooruitzichten van de markt aan de orde waren.

Toch hebben alle financiële instellingen last van één klimaat: dat van de rente. Het rendement op risicovrije staatsleningen ligt nog steeds op een laag peil, in Nederland maar ook in de Verenigde Staten. Daardoor moeten grote beleggers extra risico nemen in een poging hun rendementen op aanvaardbare niveaus te houden. Veel pensioenfondsen zien door de dalende rente hun contant gemaakte verplichtingen sneller stijgen dan hun beleggingen: de dekkingsgraad daalt. In zo'n renteklimaat zijn dalingen van de pensioenpremies nog heel ver weg.

Banken hebben minder last van de lage rente. Voor hen is het verschil tussen de korte en lange rente van meer belang (zie grafiek). Het bankiersvak bestaat tenslotte voor een belangrijk deel uit het op korte termijn aantrekken van geld om het tegen een hoger tarief op langere termijn uit te lenen. Maar op dit moment slinkt ook de rentemarge, een nadeel voor de banken.

Verzekeraar Aegon merkt de lage marktrente in Nederland en de Verenigde Staten vooral bij de verkoop van verzekeringspolissen. Polissen die een vast rendement garanderen worden minder vaak verkocht, bleek uit de cijfers deze week. En ook het rendement daalt dat de verzekeraar op deze polissen maakt. Aan het eind van het tweede kwartaal had Aegon in de Verenigde Staten ruim 53 miljard dollar ingelegd geld op zulke garantieproducten, bijna een miljard minder dan het kwartaal ervoor. In Canada leed Aegon zelfs verlies op zulke polissen.

Overigens zorgt Aegon er zelf ook voor dat er minder polissen met een gegarandeerd rendement worden verkocht. In de slechte beursjaren bleek de verzekeraar verliesgevende polissen te hebben verkocht, waardoor de winst snel daalde. De laatste tijd is Aegon terughoudender met de verkoop van haar producten: niet de afzet, maar het rendement prevaleert.

ING voelt als bank en verzekeraar de renteontwikkelingen op verschillende manieren in de resultaten. Als verzekeraar kampt ING met vergelijkbare problemen als Aegon. Sterker, in Taiwan schieten de reserves 2,8 miljard tot 3,3 miljard euro tekort doordat in het verleden verstrekte polissen, met een gemiddelde resterende looptijd van 40 jaar, te veel rendement garanderen. Het is nog een erfenis van de Amerikaanse levensverzekeraar Aetna die vijf jaar geleden door ING werd overgenomen, zei bestuursvoorzitter Michel Tilmant deze week. ING nam een voorziening van 80 miljoen euro en hoopt dat de rente in Taiwan gaat stijgen. In het bijzondere geval dat de rente in Taiwan de komende veertig jaar gelijk blijft, zal ING jaarlijks een strop van deze omvang moeten inboeken.

Volgens Nick Holmes van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers is ING in het algemeen extra gevoelig voor de lage rente omdat het concern een relatief hoge risicovrije rente als aanname gebruikt bij de berekening van de economische waardecreatie, een maatstaf waar analisten veel op letten. Volgens Holmes is ING daarin zelfs het meest kwetsbaar vergeleken met de concurrentie.

Soms biedt het ook voordelen. In Nederland profiteerde ING de afgelopen maanden van woningbezitters die hun hypotheek oversloten. De boetes op vervroegde aflossingen stuwden de resultaten op.

Maar de dalende rente die oversluitingen stimuleerde, had ook weer een lagere marge tussen lange en korte rente tot gevolg. ING kwantificeert het nadeel niet, maar maakte donderdag wel bekend dat de boetewinsten hierdoor ,,deels'' teniet werden gedaan.

Het renteklimaat speelde ING het meest parten bij de kantoorloze internetbank ING Direct, de belangrijkste groeimotor van het concern. De bankformule groeit nog steeds erg snel het afgelopen halfjaar gaven consumenten weer 30 miljard euro extra in beheer – maar de winstontwikkeling van ING Direct liet voor het eerst in jaren een opmerkelijke knak zien.

ING Direct is een in het buitenland actieve prijsvechter die zo hoog mogelijke spaarrente probeert te betalen door zo min mogelijk kosten te maken. De teruglopende verschillen tussen korte en lange rente in (groot) Duitsland (bij ING tellen ze ook Oostenrijk mee in de resultaten van Duitsland), het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Italië noopten ING tot verlaging van de spaarvergoedingen. De rentemarge liep in deze landen gemiddeld terug van 1,0 procent naar 0,83 procent. Ofwel, de lange rente lag slechts 0,83 procent boven de korte rente.

In de Verenigde Staten ging het dubbel zo hard. Terwijl de lange rente daalde, schroefde de centrale bank de korte tarieven omhoog. ING Direct zag zijn winst voor belastingen in de VS halveren.

    • Jeroen Wester